Từ ranh giới sinh tử đến hành trình đi tìm đồng đội

Cựu chiến binh Đồng Hữu Thạo (92 tuổi, ở xã Định Tân) không nhớ mình đã bao nhiêu lần cầm súng chiến đấu dưới làn mưa bom bão đạn kẻ thù, vượt qua bao nhiêu con suối, cánh rừng... trong gần 25 năm quân ngũ. Ấy vậy mà ngay cả trong giấc mơ, ông vẫn nhớ và thao thiết gọi tên của những người đồng chí, đồng đội đã anh dũng hy sinh trong Chiến dịch Đường 9 - Nam Lào. Mặc cho thời gian đã phủ bạc mái đầu, khi đã ở bên kia con dốc cuộc đời, người cựu chiến binh ấy vẫn đau đáu hành trình đi tìm đồng đội...

Từ người lính công binh trực tiếp phục vụ Chiến dịch Điện Biên Phủ đến cán bộ chính trị của bộ đội Tăng thiết giáp trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, ông Đồng Hữu Thạo đã trải qua hai cuộc kháng chiến trường kỳ của dân tộc.

Ông Thạo cũng từng có những tháng ngày cùng đơn vị sang Trung Quốc học lái, bắn và chỉ huy xe tăng, rồi trở về chiến trường với niềm tin giản dị của một người lính. “Thế hệ chúng tôi đã khoác lên mình màu áo lính thì sẵn sàng đi bất cứ nơi đâu, chiến đấu đến ngày đất nước toàn thắng”, giọng ông kiên định như đang tuyên thệ.

Lời thề ấy vẫn còn nguyên trong ký ức. Và mỗi lần nhắc về quãng đời binh nghiệp, ký ức về Chiến dịch Đường 9 - Nam Lào vẫn hiện lên sâu đậm nhất trong tâm trí người cựu binh.

Tháng 3/1971, khi quân địch đổ bộ từ Lao Bảo sang Bản Đông, Tiểu đoàn 297 (Trung đoàn xe tăng 203) - một trong ba tiểu đoàn thiết giáp chủ lực hành quân từ Quảng Trị tiến sâu vào đất bạn Lào với nhiệm vụ hiệp đồng đột phá tuyến phòng ngự của địch tại Bản Đông, truy kích và đập tan cuộc hành quân Lam Sơn 719. Khi ấy, ông Đồng Hữu Thạo là Chính trị viên phó tiểu đoàn, cấp bậc trung úy.

Suốt từ tháng 3 đến tháng 6/1971, ký ức của ông là những cánh rừng rung chuyển dưới bom đạn. Pháo từ phía Lao Bảo dội sang liên tiếp. F4, F5, AD6 quần thảo trên đầu, còn từng tốp B52 từ ba đến sáu chiếc trút bom xuống đại ngàn.

Giữa lằn ranh sinh tử ấy, Tiểu đoàn 297 cùng các lực lượng lập nhiều chiến công, góp phần làm nên thắng lợi của Chiến dịch Đường 9 - Nam Lào. Trên những trang sử vàng của dân tộc, chiến dịch đã trở thành biểu tượng của ý chí quật cường, khát vọng độc lập, tự do và thống nhất đất nước.

Nhưng phía sau khúc tráng ca ấy vẫn có những nốt lặng được viết bằng máu và tuổi xuân của biết bao người lính. Ông Thạo cho biết: “Trong Chiến dịch Đường 9 - Nam Lào, Tiểu đoàn 297 có 31 cán bộ, chiến sĩ anh dũng hy sinh”.

Từng cái tên, từng gương mặt đồng đội đã ngã xuống trong Chiến dịch vẫn khắc sâu trong tâm trí, dẫu rằng thời gian đã phủ trắng mái đầu, đã xóa mờ nhiều ký ức.

Ông Thạo nhớ đại đội phó kỹ thuật Hà Bá Tĩnh bị thương nặng do trúng mảnh pháo sau một trận mưa bom bão đạn ngày 1/3/1971. Dù đã được sơ cứu và chuyển đến trạm xá gần nhất nhưng người đại đội phó ấy đã hy sinh.

Vẫn run run giọng kể, ông Thạo nhắc tới Tiến - anh lái xe của tiểu đoàn đã ngã xuống khi làm nhiệm vụ trinh sát đường cho xe tăng. “Anh em chôn Tiến ở phía bên phải của đỉnh đường 10 đấy. Đã bao năm tháng qua đi, biết bây giờ, Tiến có còn ngủ yên ở đó”, ông Thạo xúc động.

Mỗi lần gọi tên những đồng chí, đồng đội đã hy sinh, giọng ông Thạo lại chùng xuống như một nghi thức mặc niệm của riêng mình. Ông nhớ chiến sĩ liên lạc Nguyễn Văn Bình - cậu lính trẻ hiền lành đảm nhận nhiệm vụ đi mời các chính trị viên, đại đội trưởng về Sở Chỉ huy họp. Trước lúc rời hầm, Bình vẫn còn cười nói với đồng đội. Chỉ ít phút sau, anh vĩnh viễn nằm lại nơi chiến trường. Đồng đội chôn cất Bình tại cây số 98, đường 16A, ngay gần Sở Chỉ huy Tiểu đoàn. Đây cũng là vị trí mà tiểu đoàn đóng quân.

Ông Thạo cho biết: “Để tưởng nhớ những người đã ngã xuống, đơn vị đã bố trí một khu đất nhỏ tại vị trí đóng quân làm nơi chôn cất hài cốt liệt sĩ. Khu vực chôn cất nằm ở mép bên phải đường 16A, cách bản Đông khoảng 1,5km, cách Sở Chỉ huy tiểu đoàn khoảng 500m hướng đi bản Đông”.

Chiến sự khốc liệt, có những khoảnh khắc ranh giới giữa sự sống và cái chết chỉ cách nhau trong gang tấc. Nói rồi, người cựu binh già đưa tay lau vội khóe mắt, hồi tưởng lại: Sáng 25/3/1971, một chiếc xe của Đại đội 7 phối hợp cùng Trung đoàn 64 (Sư đoàn 320) tiến công một ngọn đồi không tên trên đất Lào. Chiếc xe trúng đạn, bốc cháy. Cả năm chiến sĩ anh dũng hy sinh trong biển lửa. Đồng đội chỉ kịp gom tro cốt các anh vào năm chiếc lọ thuốc, bên ngoài ghi tên tuổi, quê quán rồi chôn cất thành năm phần mộ trong nghĩa trang của tiểu đoàn.

Hơn nửa thế kỷ đã trôi qua, có những ký ức trong đời người đã phai mờ theo năm tháng. Nhưng với ông Thạo, hình ảnh năm chiếc lọ thuốc đựng tro cốt của các chiến sĩ hy sinh trên chuyến xe ấy được chôn cất đơn sơ giữa đại ngàn nước bạn Lào chưa bao giờ phai mờ trong tâm trí. Ở một nơi nào đó giữa núi rừng vẫn còn những đồng đội của mình đang lặng lẽ chờ ngày được trở về với đất mẹ.

Vì những đóng góp của mình vào thành công của Chiến dịch Đường 9 - Nam Lào, ông Thạo được Chủ tịch nước tặng Huân chương Quân công hạng Ba. Đó là niềm vinh dự, tự hào trong cuộc đời người lính. Nhưng kể từ những ngày ở Đường 9 - Nam Lào, người lính ấy đã mang theo suốt cuộc đời một lời hẹn chưa thể thực hiện trọn vẹn với đồng đội đã nằm lại chiến trường xưa.

Có dịp gặp gỡ, trò chuyện với cựu chiến binh Đồng Hữu Thạo, nhiều người sẽ hiểu rằng: Với ông, một khi đồng chí, đồng đội đã hy sinh vẫn chưa thể trở về với quê hương, trở về trong vòng tay yêu thương của gia đình thì ông vẫn còn cuộc hành quân chưa thể khép lại.

Ngày ngày, trên chiếc bàn gỗ nhỏ trong căn nhà ở xã Định Tân, người cựu chiến binh vẫn miệt mài bên những tờ giấy đã ngả màu thời gian. Mỗi địa danh ông ghi lại là một dấu mốc ký ức; mỗi nét bút là một hy vọng mong manh đưa đồng đội trở về.

Suốt những năm qua, ông vẫn nỗ lực kết nối với các đơn vị chức năng để cung cấp thông tin và đề xuất nguyện vọng, mong mỏi tìm kiếm, quy tập hài cốt các liệt sỹ của Tiểu đoàn 297 hy sinh trong Chiến dịch Đường 9 - Nam Lào trở về với Tổ quốc, đoàn tụ với gia đình.

Tuy nhiên, hơn ai hết, ông hiểu rằng, việc tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ nói chung, hài cốt liệt sĩ hy sinh trên đất bạn Lào sau hàng chục năm “vật đổi sao dời” là điều không dễ dàng. Ông Thạo cũng như biết bao Bà mẹ Việt Nam Anh hùng, biết bao thân nhân gia đình các liệt sĩ, biết bao người cựu chiến binh khác, vẫn cứ chờ, cứ đợi.

Khi biết thông tin về Chiến dịch “500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ” được triển khai trên phạm vi cả nước, ông Thạo lại khấp khởi hy vọng. Ông liên hệ với Chương trình “Đi tìm đồng đội”, cung cấp thêm thông tin còn lưu giữ với mong muốn đồng đội của ông đã nằm lại trên đất bạn Lào sẽ được quy tập, được đưa về với Tổ quốc, gia đình.

Ông Thạo thủ thỉ: “Thân nhân liệt sĩ Cao Hữu Bối đã tìm đến tôi để hỏi thêm thông tin về người thân hy sinh sau khi Chiến dịch Đường 9 - Nam Lào giành thắng lợi”. Điều đó càng khiến người cựu binh tin rằng vẫn còn rất nhiều gia đình đang chờ đợi.

Ông nghẹn ngào: “Đảng, Nhà nước, các cấp, các ngành đã và đang rất quan tâm đến công tác quy tập, tìm kiếm hài cốt liệt sĩ. Mong rằng, Chiến dịch “500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ” sẽ bắc nhịp cầu tri ân, đưa đồng đội tôi và nhiều liệt sĩ khác được trở về trọn vẹn”.

Chiến tranh đã lùi xa hơn nửa thế kỷ, hành trình của người cựu binh Đồng Hữu Thạo vẫn chưa kết thúc. Xưa kia, ông cùng đồng đội đi qua ranh giới sinh tử để giành lấy độc lập, tư do cho đất nước. Giờ đây, ông lại lặng lẽ đi thêm một hành trình khác - hành trình tìm đồng đội trở về. Đó cũng là cách người lính già giữ trọn lời hẹn năm xưa với những người đã gửi lại tuổi xuân giữa đại ngàn nước bạn Lào.

Nội dung: Hương Thảo

Ảnh: Hương Thảo + Tư liệu

Đồ Hoạ: Phạm Nam