Bền bỉ sức sống của các môn thể thao dân tộc

Cùng với sự phát triển của thể thao hiện đại, các môn thể thao dân tộc vẫn luôn có một vị trí đặc biệt trong đời sống văn hóa, tinh thần của người dân. Không chỉ là hoạt động rèn luyện sức khỏe, mỗi môn thể thao còn là nơi lưu giữ ký ức cộng đồng, kết nối các thế hệ, làm nên nét đẹp văn hóa của mỗi vùng quê xứ Thanh.

Thanh Hóa có 7 dân tộc anh em chung sống, mỗi dân tộc đều có nét văn hóa độc đáo riêng được thể hiện qua các góc cạnh của đời sống, trong đó có hoạt động thể dục thể thao.

Từ bao đời nay, các môn thể thao dân tộc đã gắn bó mật thiết với đời sống lao động, sinh hoạt và lễ hội của người dân. Đó là môn đẩy gậy đòi hỏi sức mạnh, sự dẻo dai; môn kéo co đề cao tinh thần đoàn kết; môn tung còn đòi hỏi sự tinh tế, khéo léo hay môn bắn nỏ là sự kết hợp chặt chẽ giữa kỹ thuật, sức mạnh và tâm lý vững vàng. Mỗi môn thể thao mang một sắc thái riêng, nhưng đều chứa đựng những giá trị văn hóa được hun đúc qua nhiều thế hệ.

Các trận đấu môn bóng chuyền tại lễ hội Mường Xia, xã Sơn Thủy luôn có sức hút đặc biệt, thu hút đông đảo người dân đến sân theo dõi, cổ vũ và hòa mình vào không khí sôi động.

Mỗi năm vào dịp Lễ mừng cơm mới của người Thái ở xã Mường Lát, khi những bông lúa vàng đã được thu hoạch cũng là lúc không khí trở nên rộn ràng, náo nức. Trong tiếng cười nói, cổ vũ của người dân, những thanh niên trai, gái lại hào hứng tham gia trò chơi tung còn.

Quả còn nhiều màu sắc được tung lên cao, hướng về vòng tròn trên cây nêu, không chỉ thể hiện sự khéo léo, sức mạnh và tinh thần thượng võ, mà còn gửi gắm ước vọng về mùa màng tươi tốt, cuộc sống ấm no, hạnh phúc. Đây không đơn thuần là một môn thể thao dân tộc mà còn là nét đẹp văn hóa được gìn giữ qua nhiều thế hệ, góp phần làm nên bản sắc riêng trong đời sống tinh thần của đồng bào dân tộc Thái.

Trong sắc màu trang phục truyền thống, những vận động viên hào hứng tham gia trò chơi tung còn, góp phần tạo nên không khí vui tươi, rộn ràng trong ngày hội bản làng.

Trong khuôn khổ lễ hội chùa Mèo tại xã Linh Sơn, tiếng nỏ lại trở thành một phần quen thuộc, thu hút đông đảo người dân tham gia thi đấu và cổ vũ. Xưa kia, chiếc nỏ được đồng bào Mường sử dụng để săn bắn, bảo vệ cộng đồng. Với người Mường, chiếc nỏ còn mang ý nghĩa biểu trưng cho sức mạnh, tinh thần thượng võ và sự gắn kết cộng đồng. Vì vậy, việc duy trì môn bắn nỏ không chỉ nhằm tạo sân chơi, rèn luyện sức khỏe, mà còn góp phần lưu giữ những giá trị văn hóa được trao truyền qua nhiều thế hệ. Nhiều gia đình vẫn trân trọng, bảo quản những chiếc nỏ như một vật gắn với gia đình và đời sống bản làng.

Từ một kỹ năng gắn liền với cuộc sống lao động, săn bắt của cha ông, bắn nỏ ngày nay đã trở thành môn thể thao dân tộc và luôn xuất hiện tại các lễ hội và hội thao.

Không chỉ riêng Lễ hội mừng cơm mới ở xã Mường Lát hay Lễ hội chùa Mèo ở xã Linh Sơn, trong khuôn khổ của nhiều lễ hội khác trên địa bàn tỉnh như: Lễ hội Nàng Han (xã Vạn Xuân), Lễ hội Mường Khô (xã Điền Lư), Lễ hội Khai Hạ (xã Cẩm Tú), Lễ hội Mường Xia (xã Sơn Thuỷ), Lễ hội Mường Ca Da (xã Hồi Xuân)... cũng không thể thiếu các môn bắn nỏ, tung còn, đẩy gậy, kéo co. Các hoạt động không chỉ làm phong phú thêm chương trình lễ hội mà còn tạo sân chơi bổ ích, gia tăng trải nghiệm cho người dân và du khách.

Không cần sân bãi hiện đại, không cần những trang thiết bị cầu kỳ, chỉ với một khoảng đất rộng, một sợi dây thừng, cây gậy hay chiếc nỏ truyền thống, những cuộc tranh tài đã có thể bắt đầu.

Với nhiều người dân, đó không chỉ là những cuộc vui, mà còn là một phần ký ức của tuổi thơ, của những năm tháng gắn bó với quê hương. Qua từng mùa lễ hội, các môn thể thao dân tộc đã trở thành sợi dây kết nối cộng đồng, lưu giữ những nét đẹp văn hóa được trao truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác. Sức hấp dẫn của các môn thể thao dân tộc đến từ chính sự gần gũi, mộc mạc và tinh thần cộng đồng. Từ người cao tuổi đến thanh thiếu niên, từ miền xuôi đến miền núi, mỗi người đều có thể tìm thấy niềm vui, sự gắn kết và tinh thần rèn luyện sức khỏe thông qua những hoạt động thể thao gần gũi với đời sống.

Các môn thể thao dân tộc trở thành cầu nối giữa quá khứ và hiện tại, giúp thế hệ trẻ thêm hiểu, thêm yêu những giá trị văn hóa của cha ông.

Không chỉ xuất hiện trong những dịp lễ hội, sự kiện văn hóa nhằm quảng bá hình ảnh đất và người Thanh Hóa, các môn thể thao dân tộc còn được đưa vào hệ thống thi đấu thể thao chính thức như: Hội khoẻ Phù Đổng toàn tỉnh và Đại hội Thể dục thể thao tỉnh Thanh Hoá với tổng cộng 27 bộ huy chương. Trong đó, 3 bộ huy chương ở môn tung còn, bắn nỏ 4 bộ huy chương, đẩy gậy 16 bộ huy chương, kéo co và bóng chuyền mỗi môn có 2 bộ huy chương. Điều này đã góp phần nâng tầm vị thế, tạo động lực để các địa phương quan tâm hơn đến công tác bảo tồn và phát triển các môn thể thao dân tộc.

Việc bảo tồn và nâng tầm các môn thể thao dân tộc trên địa bàn tỉnh thời gian qua đã đem lại nhiều kết quả tích cực; làm phong phú thêm đời sống văn hóa, tinh thần; đồng thời gìn giữ, phát huy bản sắc văn hóa tốt đẹp các dân tộc trong tỉnh. Đây cũng là nguồn động lực thúc đẩy sự phát triển phong trào thể dục, thể thao trong cộng đồng, từ đó góp phần thực hiện hiệu quả cuộc vận động “Toàn dân rèn luyện thân thể theo gương Bác Hồ vĩ đại”.

Từ sân chơi lễ hội đến đời sống thường ngày và các giải thể thao chính thống, những môn thể thao dân tộc vẫn âm thầm được gìn giữ, trở thành sợi dây kết nối các thế hệ.

Nội dung và ảnh: Duy Tính

Đồ hoạ: Phạm Nam