“Đánh thức” giá trị di sản trên không gian số

Trong xu thế chuyển đổi số, việc ứng dụng công nghệ vào bảo tồn, phát huy giá trị di sản văn hóa đang trở thành yêu cầu tất yếu. Tại Thanh Hóa, quá trình số hóa đang từng bước “đánh thức” các giá trị di sản, góp phần đưa văn hóa xứ Thanh đến gần hơn với công chúng và đời sống đương đại.

Hình thành nền tảng dữ liệu di sản

Thanh Hóa hiện có hơn 1.500 di tích lịch sử, văn hóa (theo thống kê của ngành văn hóa), trong đó nhiều di tích có giá trị tiêu biểu về lịch sử, kiến trúc, nghệ thuật. Đây là nguồn tài nguyên quý, đồng thời đặt ra yêu cầu cao trong công tác bảo tồn. Trước đây, việc lưu trữ, quản lý chủ yếu dựa vào hồ sơ giấy, tư liệu ảnh và trưng bày trực tiếp, còn hạn chế về bảo quản lâu dài và khai thác thông tin.

Những năm gần đây, công nghệ số được đẩy mạnh ứng dụng. Nhiều di tích, hiện vật đã được số hóa, từng bước xây dựng cơ sở dữ liệu điện tử phục vụ quản lý, nghiên cứu và quảng bá, đồng thời tạo nền tảng kết nối, chia sẻ dữ liệu trong tiến trình chuyển đổi số.

Đổi mới cách truyền tải giá trị di sản

Cùng với việc hình thành dữ liệu, cách thức truyền tải giá trị di sản cũng có nhiều đổi mới. Từ hình thức trưng bày truyền thống, người dân và du khách có thể chủ động tìm hiểu thông tin qua các nền tảng số, với hình thức trực quan, dễ tiếp cận.

Khách tham quan trải nghiệm công nghệ thực tế ảo tại Bảo tàng tỉnh.

Tại Bảo tàng tỉnh Thanh Hóa, công tác số hóa hiện vật được triển khai bài bản. Hiện đơn vị lưu giữ hơn 30.000 đơn vị hiện vật, trong đó nhiều hiện vật tiêu biểu đã được số hóa, tích hợp vào hệ thống tra cứu điện tử. Đáng chú ý, 3 Bảo vật Quốc gia gồm Kiếm ngắn Núi Nưa, Trống đồng Cẩm Giang I và Vạc đồng đã được số hóa, giúp người xem tiếp cận thông tin qua mã QR và thiết bị thông minh.

Ông Trịnh Đình Dương, Giám đốc Bảo tàng tỉnh Thanh Hóa cho biết: “Ứng dụng công nghệ số không chỉ nâng cao trải nghiệm tham quan mà còn góp phần nâng cao hiệu quả quản lý, bảo quản hiện vật. Thông qua mã QR, website 3D và hệ thống thuyết minh tự động, du khách có thể chủ động tiếp cận thông tin một cách thuận tiện, không bị giới hạn bởi không gian, thời gian.” Giai đoạn 2023–2025, đơn vị tiếp tục đẩy mạnh số hóa hiện vật, ứng dụng công nghệ 4.0 trong trưng bày, hướng tới xây dựng không gian bảo tàng hiện đại.

Tại Di sản thế giới Thành Nhà Hồ, việc số hóa được triển khai theo hướng xây dựng, hệ thống hóa dữ liệu hình ảnh, video, bản vẽ kỹ thuật, đồng thời từng bước ứng dụng công nghệ quét 3D nhằm lưu giữ hiện trạng di tích. Cùng với đó, tại Khu di tích quốc gia đặc biệt Lam Kinh, hệ thống thuyết minh tự động, mã QR và các nền tảng hỗ trợ tra cứu thông tin đã được đưa vào sử dụng, góp phần nâng cao chất lượng phục vụ.

Ông Nguyễn Bá Linh, Giám đốc Ban Quản lý Di sản Thành Nhà Hồ và các di tích trọng điểm trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa nhấn mạnh: “Số hóa là hướng đi mang tính chiến lược trong bảo tồn di sản. Những năm qua, các di tích trọng điểm đã đẩy mạnh chuyển đổi số, từng bước xây dựng cơ sở dữ liệu và ứng dụng công nghệ trong quản lý, quảng bá.”

Từ năm 2022, Thanh Hóa đưa vào vận hành ứng dụng MobiFone Smart Travel – nền tảng góp phần số hóa dữ liệu di tích, danh thắng, giúp du khách dễ dàng tra cứu thông tin và trải nghiệm du lịch trên môi trường số.

Hướng dẫn viên tại Khu di tích quốc gia đặc biệt Lam Kinh hướng dẫn du khách ứng dụng công nghệ để tham quan, trải nghiệm di tích.

Hiện nay, tỉnh Thanh Hóa đã đưa vào vận hành ứng dụng du lịch thông minh Smart Travel tại nhiều khu, điểm du lịch. Cùng với đó, lực lượng đoàn viên, thanh niên tích cực tham gia số hóa, quảng bá di tích trên các nền tảng số. Việc ứng dụng công nghệ không chỉ mở rộng khả năng tiếp cận thông tin mà còn góp phần làm mới cách cảm nhận về di sản, đưa các giá trị truyền thống trở nên sinh động hơn trong đời sống hiện đại.

Di sản “sống” trong không gian số

Bên cạnh những kết quả bước đầu, công tác số hóa di sản tại Thanh Hóa vẫn còn những hạn chế như hạ tầng công nghệ chưa đồng bộ, nguồn lực đầu tư còn hạn chế, thiếu nhân lực chuyên sâu. Điều này đòi hỏi thời gian tới cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách; tăng cường đầu tư hạ tầng; đẩy mạnh đào tạo nhân lực; đồng thời huy động sự tham gia của xã hội nhằm nâng cao hiệu quả chuyển đổi số trong lĩnh vực di sản.

Việc đưa di sản lên không gian số không chỉ giúp lưu giữ mà còn “làm mới” các giá trị truyền thống, tạo điều kiện để công chúng tiếp cận dễ dàng hơn. Thực tiễn tại Thanh Hóa cho thấy, khi công nghệ gắn với văn hóa, di sản không chỉ được bảo tồn mà còn trở thành nguồn lực quan trọng, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế – xã hội trong giai đoạn mới.

Phương Anh