Dạy trẻ có quyền được yếu đuối - Nền tảng của sự tự tin

Một đứa trẻ thực sự mạnh mẽ không phải là đứa trẻ chưa từng khóc, mà là đứa trẻ biết mình có thể khóc – và vẫn được yêu thương.

Trong nhiều gia đình Việt, câu nói “con phải mạnh mẽ lên”, “đừng khóc nữa”, “có gì đâu mà sợ” vẫn thường được thốt ra như một phản xạ. Người lớn tin rằng đó là cách giúp trẻ vững vàng hơn trong cuộc sống. Thế nhưng, ngày càng nhiều chuyên gia tâm lý và phụ huynh nhận ra rằng: khi trẻ bị tước đi quyền được yếu đuối, các em cũng mất đi cơ hội hiểu và chấp nhận cảm xúc của chính mình. Và chính việc được phép yếu đuối, được thừa nhận cảm xúc, lại trở thành nền tảng quan trọng để xây dựng sự tự tin bền vững cho trẻ.

Tại lớp kỹ năng sống, trung tâm Vietskill Thanh Hóa dành cho học sinh tiểu học, trong giờ chia sẻ cảm xúc, nhiều em nhỏ lần đầu tiên mạnh dạn nói ra những điều trước đó chỉ giữ trong lòng. Có em nói rằng mình sợ bị điểm kém. Có em thú nhận rất buồn khi bị bạn trêu chọc. Cũng có em chỉ đơn giản nói: “Con hay khóc nhưng con sợ mẹ mắng”.

Nhiều em nhỏ có thể chia sẻ cảm xúc của mình tại những lớp học kỹ năng sống, điều mà có thể các em khó thể hiện với bố mẹ hay người thân

Theo các chuyên gia giáo dục, trẻ nhỏ vốn rất nhạy cảm trước những biến động của môi trường xung quanh. Các em có thể lo lắng, sợ hãi, thất vọng hoặc tổn thương – những cảm xúc hoàn toàn bình thường trong quá trình trưởng thành. Nếu những cảm xúc đó liên tục bị phủ nhận, trẻ sẽ dần học cách kìm nén, hoặc tệ hơn là cảm thấy bản thân “không đủ tốt”. Trẻ cần được dạy cách nhận diện và gọi tên cảm xúc của mình. Khi các em hiểu rằng buồn, sợ hay thất vọng đều là điều bình thường, các em sẽ học được cách vượt qua chúng một cách lành mạnh.

Nhận thức về việc nuôi dạy con cái cũng đang dần thay đổi trong nhiều gia đình. Thay vì yêu cầu con phải luôn mạnh mẽ, không ít phụ huynh chọn cách đồng hành và tôn trọng cảm xúc của trẻ.

Chị Hoàng Trang (phố Triệu Quốc Đạt), mẹ của 2 cậu con trai nhỏ chia sẻ: "Con trai tôi từng rất sợ nói trước lớp. Cháu run và suýt khóc. Tôi không ép con phải tỏ ra mạnh mẽ ngay lập tức. Thay vào đó, tôi nói với con rằng việc sợ hãi là bình thường. Khi con thấy mình được chấp nhận, cháu dần tự tin hơn."

Chị Hoàng Trang - mẹ của 2 cậu con trai từng bước đồng hành để khuyến khích các con tự tin hơn

Không chỉ trong gia đình, nhiều nhà trường, trung tâm kỹ năng cũng bắt đầu chú trọng hơn đến giáo dục cảm xúc cho học sinh. Các hoạt động như giờ sinh hoạt chia sẻ cảm xúc, lớp học kỹ năng mềm, hay những buổi trò chuyện với chuyên gia tâm lý đang được đưa vào môi trường học đường.

Chị Hồng Nhung, Giám đốc Hệ thống giáo dục VN school, Thanh Hóa chia sẻ:

"Các con đến với chúng tôi không chỉ để học tiếng anh, học văn hóa. Chúng tôi luôn cố gắng lồng ghép những bài học về sự tự tin, về việc dám nói lên cá tính và cảm xúc của bản thân. Đôi khi đó có thể là những giọt nước mắt vì tủi thân, một nỗi sợ chưa gọi được thành tên, hay đơn giản là nụ cười khi các con vượt qua được một thử thách nhỏ. Khi trẻ được tôn trọng cảm xúc của mình, các con sẽ tự tin hơn rất nhiều."

Là giáo viên - chị Hồng Nhung luôn muốn đồng hành cùng học trò của mình, không chỉ về kiến thức mà còn là cảm xúc và kỹ năng

Hiện nay, các trung tâm đào tạo kỹ năng sống cũng đang xây dựng nhiều chương trình hướng đến việc giúp trẻ hiểu bản thân và phát triển trí tuệ cảm xúc. Tại các lớp học này, trẻ được tham gia các hoạt động nhập vai, thảo luận tình huống và thực hành cách xử lý cảm xúc trong những hoàn cảnh khác nhau. Sự tự tin không đến từ việc trẻ chưa từng sợ hãi, mà đến từ việc trẻ biết cách vượt qua nỗi sợ của mình.

Nhiều chuyên gia cho rằng, để trẻ vượt qua nỗi sợ của chính mình, điều quan trọng không phải là ép trẻ phải “gan dạ” ngay lập tức, mà là tạo cho các em những trải nghiệm tích cực. Những chuyến du lịch cùng gia đình giúp trẻ mở rộng thế giới, học cách thích nghi với môi trường mới. Các lớp học kỹ năng sống tạo cơ hội để trẻ thử sức với những hoạt động khác nhau, từ làm việc nhóm đến trình bày ý tưởng trước đám đông. Hay những cuộc thi trong học tập, nghệ thuật, thể thao cũng là dịp để trẻ trải nghiệm cảm giác hồi hộp, thất bại và cả niềm vui chiến thắng.

Bằng những chuyến du lịch cùng gia đình, chị Vân Anh muốn các con có những trải nghiệm thực tế hơn

Trẻ em được nuôi dưỡng trong môi trường tôn trọng cảm xúc thường có khả năng tự nhận thức và điều chỉnh hành vi tốt hơn. Khi được phép yếu đuối, trẻ không cảm thấy xấu hổ vì những cảm xúc của mình. Ngược lại, các em học cách chấp nhận bản thân và mạnh mẽ theo cách riêng. Sự tự tin vì thế không phải là chiếc áo khoác được mặc vào từ những lời thúc ép, mà được hình thành từ sự thấu hiểu và yêu thương.

Đôi khi, chỉ cần một cái ôm, một phút lắng nghe, hay một câu nói giản dị rằng: “Con khóc cũng không sao cả, cứ khóc cho thoải mái”– cũng đủ để giúp một đứa trẻ cảm thấy mình được an toàn và có giá trị. Bởi trong hành trình lớn lên của mỗi người, điều quan trọng không phải là chưa từng yếu đuối, mà là luôn có một nơi để trở về khi ta yếu đuối.

Lương Lương