[E-Magazine] Đặc sắc lễ hội Rước Nước vùng đất Biện Thượng

Theo thông lệ, hàng năm cứ vào ngày 28 tháng 2 âm lịch, xã Biện Thượng lại tổ chức lễ hội Rước Nước. Các cụ cao niên trong làng kể lại: trước kia lễ hội Rước Nước được tổ chức rất lớn, ngoài phần lễ trang nghiêm và thành kính, phần hội diễn ra sôi nổi với nhiều trò chơi, trò diễn dân gian như đánh đu, kéo co, chơi bài điếm. Những ngày tổ chức lễ hội Rước Nước thực sự là những ngày vui nhất trong năm của Nhân dân vùng này.

“Nằm bên dòng sông Mã hiền hòa, nên thơ, vùng đất thiêng Vĩnh Hùng, nay thuộc xã Biện Thượng, là nơi sinh ra Minh Khang Thái Vương Trịnh Kiểm – người có công khôi phục cơ nghiệp nhà Hậu Lê, đặt nền móng cho triều Lê Trung Hưng, đồng thời sáng lập nhà Trịnh với 12 đời chúa, để lại những dấu ấn đậm nét trong lịch sử dân tộc. Đất Biện Thượng, Bồng Báo, Hùng Lĩnh – những tên gọi quen thuộc từ xa xưa của vùng đất Phủ chúa, được sử sách ghi chép từ thế kỷ XVI – là nơi hội tụ truyền thống “địa linh nhân kiệt”.”

Biện Thượng - vùng đất mang khí thiêng sông núi – có nhiều di tích lịch sử, danh lam thắng cảnh nổi tiếng như Phủ Trịnh, Nghè Vẹt cổ kính uy nghi, nơi đặt bài vị của các chúa Trịnh, chứng tích sự thịnh vượng của một dòng họ, một vương triều quan trọng trong dòng chảy lịch sử Việt Nam.

Chùa Báo Ân là một trong những ngôi chùa cổ nhất của xứ Thanh tọa lạc giữa một vùng núi non, sông nước kỳ vĩ, ở vị trí trên bến dưới thuyền của dòng Mã giang. Ở nơi “địa linh” này, ngôi chùa mang dáng nét kiến trúc độc đáo, càng làm tôn lên vẻ đẹp tiên cảnh cho vùng đất. Thời Lý - Trần, chùa mới chỉ là một chiếc am với tên gọi là Am Lộc Sơn, đến thời Hậu Lê trước thế kỷ XVI mới xây dựng thành chùa.

Tương truyền rằng sau khi hoàn thành vương nghiệp, để tri ân công đức, tình nghĩa của dân làng Biện Thượng, chúa Trịnh đã cho xây chùa từ Am Lộc Sơn và đổi tên thành Báo Ân Tự (Chùa Báo Ân). Về sau Nhân dân thường gọi là Chùa Báo. Năm 1886, nhà yêu nước Tống Duy Tân đã chọn vùng đất này làm căn cứ dấy binh và lấy núi Hùng Lĩnh đặt tên cho cuộc khởi nghĩa. Sư sãi Chùa Báo Ân đã bí mật tham gia giúp đỡ nghĩa quân Hùng Lĩnh. Khi phong trào thất bại, cử nhân Nguyễn Sự Chí, người phụ trách phong trào Cần Vương, đã về chùa ẩn náu.

Theo thông lệ, hàng năm cứ vào ngày 28 tháng 2 âm lịch, xã Biện Thượng lại tổ chức lễ hội Rước Nước. Các cụ cao niên trong làng kể lại: trước kia lễ hội được tổ chức rất lớn, ngoài phần lễ trang nghiêm và thành kính, phần hội diễn ra sôi nổi với nhiều trò chơi, trò diễn dân gian như đánh đu, kéo co, chơi bài điếm. Những ngày tổ chức lễ hội rước nước thực sự là những ngày vui nhất trong năm của Nhân dân vùng này.

Để mở hội rước nước, người dân nơi đây đã phải chuẩn bị từ trước đó cả tháng, như: trang hoàng các thuyền rước nước, tập các điệu hò. Đặc biệt, sang tháng hai âm lịch là thời điểm nông nhàn, làng trên xóm dưới gia đình nào cũng làm đủ thứ bánh trái để dâng lên Phật và Đức thánh Mẫu. Gần đến ngày rước nước, con em địa phương sinh sống khắp nơi đều nô nức tìm về hội làng truyền thống của quê hương.

Trước khi tổ chức rước nước, bà con sẽ làm lễ “mộc dục” và “dâng đăng”. Tối ngày 27 tháng 2 âm lịch, khi làng xóm lên đèn thì tại chùa Báo Ân và bến đò Hoành trên sông Mã, đèn nến sáng trưng cả một vùng. Những ngọn hoa đăng bồng bềnh trên mặt nước mang theo lời thỉnh cầu thành tâm của Nhân dân tới các vị Thần Phật, cầu cho mưa thuận gió hòa, mùa màng tươi tốt, làng trên xóm dưới được bình yên.

Sáng ngày 28 tháng 2 âm lịch, lễ hội Rước Nước chính thức bắt đầu. Các tiết mục văn nghệ mộc mạc nhưng giàu sắc màu văn hóa tâm linh được trình diễn. Những điệu múa, lời hát ca ngợi ân đức của Đức Phật và Đức Thánh Mẫu, hướng tâm tưởng mọi người đến những điều thiện lành, vui tươi. Sau đó trụ trì Chùa Báo Ân sẽ gióng một hồi chuông dài thay lời khẩn mời Đức Phật, các chư vị Bồ Tát, Đức Thánh Mẫu về dự lễ hội; đại diện lãnh đạo xã cũng đánh trống khai hội.

Sau khi làm các nghi lễ tại Chùa Báo Ân và Phủ Mẫu, các thiện nam tín nữ sẽ đẩy thuyền Cô Ba xuống bến sông.

Đi đầu là thuyền rước Phật có lọng vàng, mâm hoa quả và chiếc bình gốm phủ nhiễu đỏ. Sau thuyền Phật là hai thuyền Mẫu, mỗi thuyền có một đồng cô hoặc một đồng cậu dẫn đầu. Tiếp nữa là thuyền chở các Tăng Ni, Phật tử. Trên thuyền, tiếng nhạc bát âm và các làn điệu hát cổ, hò chèo thuyền bắt đầu cất lên, âm vang giữa mênh mông sông nước.

Hát văn, hát đối trong Lễ hội Rước Nước Chùa Báo Ân trên dòng sông Mã.

Các cụ cao niên trong vùng truyền lại rằng, trong khi rước nước phải hát và hò được 3 nội dung: tích cô Ba Thoải trên sông nước ngã Ba Bông, tích thân mẫu Trịnh Kiểm, và ca ngợi cảnh đẹp Chùa Báo Ân. Trong khi hát và hò theo nhịp chèo, người dân không chỉ được chiêm ngưỡng cảnh đẹp hài hòa giữa con người với núi sông, mà còn hiểu được nội dung những huyền thoại xa xưa trên vùng đất này.

Sau khi đoàn thuyền rước nước lượn đủ 5 vòng, quay mũi chầu về Chùa Báo Ân và phủ Mẫu rồi ngược lại, thì sẽ tiến hành lễ lấy nước tại vụng Quần Tiên. Một chiếc vòng tròn được thả giữa sông, trong đó cắm một cây Nêu. Cây Nêu được cắm xuống có ý nghĩa xua đi tà ma, làm cho dòng nước sạch sẽ tinh khiết.

Sau khi tụng kinh hành lễ xong, nhà sư và đại diện lãnh đạo xã Biện Thượng sẽ dùng gáo dừa múc nước trong vòng tròn cắm cây Nêu, đổ đầy 2 chiếc bình được phủ vải nhiễu màu đỏ. Các tín đồ trên thuyền cũng mang theo các chai lọ xin nước tinh khiết xung quanh cây Nêu về cầu may cho gia đình.

Khi đã lấy đủ 2 bình nước, đoàn thuyền quay về bến, dân làng tổ chức lễ dâng nước tại hai nơi: Chùa Báo Ân và phủ Mẫu. Sau đó, nước mới rước về được đổ vào bình cũ, một phần sẽ được thả ngũ vị hương vào để sang năm tế lễ; một phần dành làm lễ “mộc dục” (tắm cho Phật).

Không chỉ có sự tham gia của người dân Biện Thượng, đông đảo du khách thập phương cũng tìm về lễ Phật tại chùa cổ Báo Ân, và hòa mình vào không khí vui tươi, ngập tràn sắc màu văn hóa của vùng phủ chúa.

Lễ hội Rước Nước ở Biện Thượng gắn chặt với sự tích ngôi Chùa Báo Ân và phủ Mẫu, thể hiện lòng biết ơn của con người đối với các vị thánh thần qua việc lấy nguồn nước thanh khiết nhất từ sông Mã dâng lên Phật, Mẫu; đồng thời mỗi người đến với lễ hội sẽ được gột rửa hết những vướng bận của cuộc sống, tìm cho mình sự thanh thản trong thế giới tâm linh.

Lễ hội Rước Nước ở Biện Thượng góp phần quan trọng trong việc gìn giữ, lưu truyền những giá trị văn hóa cổ trên địa bàn. Cùng với các di tích, danh thắng nổi tiếng, việc phát huy nét đẹp của lễ hội sẽ góp phần xây dựng vùng đất Biện Thượng thành một điểm tham quan du lịch lý thú, kết nối với di sản văn hóa thế giới Thành Nhà Hồ và nhiều điểm đến nổi tiếng của xứ Thanh.

Nội dung: Mai Ngọc - Đức Tình

Đồ họa: Mai Hương

Ảnh: NDS