Kể chuyện xứ Thanh bằng ngôn ngữ điện ảnh

Mang trong mình sự đa dạng của cảnh quan, chiều sâu lịch sử và bề dày văn hóa, xứ Thanh từ lâu đã sở hữu những chất liệu mà các nhà làm phim tìm kiếm. Điều còn lại chỉ là một câu chuyện đủ sức lay động và một góc nhìn đủ tinh tế cùng những cơ chế hợp tác hiệu quả giữa chính quyền địa phương và đoàn làm phim để vẻ đẹp đất và người xứ Thanh được khám phá, lan tỏa mạnh mẽ bằng ngôn ngữ điện ảnh.

Khi những thông tin đầu tiên về bộ phim “Chiến bào” của đạo diễn Victor Vũ được công bố, nhiều khán giả không chỉ chờ đợi một tác phẩm điện ảnh về đề tài lịch sử lấy cảm hứng từ cuộc khởi nghĩa Lam Sơn. Hơn hết, họ còn háo hức trước cơ hội được nhìn thấy vẻ đẹp của Khu di tích Quốc gia đặc biệt Lam Kinh nói riêng, đất và người xứ Thanh nói chung trên màn ảnh rộng.

Với đạo diễn Victor Vũ, bộ phim “Chiến bào” là một nỗ lực dấn thân. Thông qua ngôn ngữ điện ảnh hiện đại, ê kíp mong muốn đưa những trang sử hào hùng của dân tộc đến gần hơn với công chúng, đặc biệt là thế hệ trẻ, góp phần khơi dậy niềm tự hào dân tộc và tình yêu quê hương, đất nước.

Tại lễ công bố dự án phim “Chiến bào” diễn ra tại Khu di tích Quốc gia đặc biệt Lam Kinh, đạo diễn Victor Vũ chia sẻ: “Đối với “Chiến bào”, tôi và ê-kíp không nhắm đến mục tiêu hoành tráng hay vẻ đẹp bề ngoài, mà khai thác và thể hiện sự khốc liệt của cuộc chiến diễn ra trong một giai đoạn nhiều biến động của lịch sử nước nhà. Đây là câu chuyện của những người bình thường làm nên điều phi thường rồi từ đó trở thành những vị anh hùng của dân tộc, đem lại tự do và hoà bình cho đất nước”.

Với xứ Thanh, dự án điện ảnh “Chiến bào” có thể được xem như một phép thử. Không chỉ thử sức hấp dẫn của chất liệu lịch sử về Lam Kinh, về cuộc khởi nghĩa Lam Sơn đối với điện ảnh đương đại. Đây còn là phép kiểm chứng khả năng của Thanh Hóa trong việc chuyển hóa những giá trị văn hóa và di sản thành nguồn lực cho phát triển công nghiệp văn hóa.

Thực tế cho thấy, một bộ phim thành công có thể tạo hiệu ứng quảng bá mạnh mẽ, thậm chí vượt xa nhiều chiến dịch truyền thông truyền thống.

Ông Lê Văn Trung, Giám đốc Sở Văn hoá, Thể thao và Du lịch Thanh Hóa, chia sẻ: “Dự án “Chiến bào” sẽ là một cú hích cho rất nhiều những dự án nữa, để chúng ta phát huy giá trị lịch sử hào hùng của dân tộc Việt Nam, trong đó có mảnh đất Lam Kinh địa linh nhân kiệt này".

Từ “Chiến bào” với bối cảnh Khu di tích Quốc gia đặc biệt Lam Kinh, nhìn rộng ra toàn cảnh xứ Thanh - vùng đất vẫn được ví như “Việt Nam thu nhỏ”, “địa linh nhân kiệt”... mới thấy hiếm có địa phương nào như xứ Thanh khi vừa sở hữu chiều sâu lịch sử, vừa hội tụ đầy đủ không gian sinh thái từ miền núi, trung du, đồng bằng đến biển, cùng hệ thống di sản văn hóa phong phú và độc đáo.

Từ các nền văn hóa cổ, huyền tích bên sông Mã, sông Chu đến hàng nghìn di tích, lễ hội, làng nghề..., tất cả tạo nên một “ngân hàng chất liệu” phong phú. Đó không chỉ là tài nguyên của du lịch, mà còn là tài nguyên của điện ảnh.

Cũng hiếm nơi nào mà chỉ trong vài giờ di chuyển, máy quay có thể ghi lại từ rừng nguyên sinh, hồ nước, hang động đến đồng bằng, đô thị rồi vươn ra biển lớn. Sự đa dạng ấy không chỉ giúp tiết kiệm chi phí sản xuất, mà còn mở ra nhiều khả năng sáng tạo về ngôn ngữ điện ảnh.

Ở nhiều quốc gia có nền công nghiệp điện ảnh phát triển, những giá trị văn hóa bản địa luôn là chất liệu đáng quý để tạo nên những tác phẩm có sức sống lâu dài.

Khán giả không chỉ bị chinh phục bởi cảnh quan, kỹ xảo hay dàn diễn viên nổi tiếng... Điều quan trọng mà khán giả cảm nhận sâu sắc khi xem các tác phẩm điện ảnh ấy là được bước vào một không gian văn hóa đặc trưng, nơi mỗi mái nhà, cánh rừng, dòng sông hay phong tục đều góp phần kể câu chuyện đẹp, hấp dẫn về vẻ đẹp của đất và người nơi ấy.

Nhằm khai thác những tiềm năng, lợi thế, trong những năm qua tỉnh Thanh Hóa đã có nhiều nỗ lực đưa hình ảnh quê hương đến gần hơn với công chúng thông qua các hoạt động quảng bá văn hóa, du lịch; đầu tư tôn tạo, phát huy giá trị các di sản; cải thiện hạ tầng giao thông, hạ tầng du lịch và từng bước tạo điều kiện thuận lợi cho các đoàn làm phim đến khảo sát, ghi hình.

Nhiều địa danh tiêu biểu của xứ Thanh như: Khu Di tích Quốc gia đặc biệt Lam Kinh, Di sản Văn hóa thế giới Thành Nhà Hồ, Khu du lịch sinh thái cộng đồng Pù Luông, Vườn quốc gia Bến En, cầu Hàm Rồng, làng cổ Đông Sơn... đã xuất hiện trong các bộ phim, phim tài liệu, chương trình truyền hình và các sản phẩm truyền thông quảng bá du lịch.

Đặc biệt, năm 2024 Thanh Hóa lọt top 10 địa phương có chỉ số thu hút đoàn làm phim và môi trường sản xuất phim (PAI) cao nhất do Hiệp hội Xúc tiến phát triển điện ảnh Việt Nam (VFDA) công bố.

Tuy nhiên, những kết quả đó vẫn chủ yếu mang tính đơn lẻ, chưa tạo thành một chiến lược phát triển điện ảnh gắn với phát triển công nghiệp văn hóa.

Trong bối cảnh cạnh tranh về thu hút các dự án văn hóa ngày càng mạnh mẽ, lợi thế tự nhiên, chiều sâu lịch sử - văn hóa nếu không được chuyển hóa thành lợi thế thể chế sẽ rất khó tạo nên sức cạnh tranh bền vững.

Điều xứ Thanh cần không chỉ là chờ những đoàn phim tìm đến mà là chủ động xây dựng một hệ sinh thái đủ sức hấp dẫn, mời gọi. Khi đó, mỗi bộ phim sẽ không còn là một sự kiện đơn lẻ, mà trở thành một mắt xích trong chuỗi giá trị của công nghiệp văn hóa địa phương.

Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 07/01/2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam đặt ra yêu cầu phát triển văn hóa ngang tầm với kinh tế, chính trị, xã hội; đưa văn hóa thành nguồn lực nội sinh và động lực phát triển đất nước.

Nghị quyết nhấn mạnh việc nhận diện, khai thác hiệu quả tài nguyên văn hóa, lấy di sản văn hóa làm trung tâm, đồng thời đẩy mạnh phát triển các ngành công nghiệp văn hóa như: điện ảnh, du lịch văn hóa, nghệ thuật sáng tạo; xây dựng các sản phẩm, dịch vụ văn hóa giàu bản sắc để củng cố thương hiệu địa phương, hướng tới hình thành thương hiệu quốc gia...

Đặt mình trong tinh thần ấy, điện ảnh không chỉ là một loại hình nghệ thuật mà còn là một ngành công nghiệp văn hóa có khả năng lan tỏa, thúc đẩy mạnh mẽ du lịch địa phương phát triển.

Mỗi bộ phim thành công đều có thể trở thành một “đại sứ văn hóa”, đưa lịch sử, cảnh quan và con người đến với công chúng theo cách tự nhiên và giàu cảm xúc nhất.

Nhiều địa danh ở nước ta và trên thế giới đã thay đổi vị thế nhờ điện ảnh; nhiều vùng đất vốn ít được biết đến đã trở thành điểm đến hấp dẫn sau khi xuất hiện trên màn ảnh.

Xứ Thanh hoàn toàn có cơ sở để nuôi dưỡng mục tiêu ấy. Không chỉ bởi những gì thiên nhiên đã ban tặng, lịch sử đã ghi dấu và con người đã vun đắp, đây là thời điểm các giá trị lịch sử - văn hóa đang được nhìn nhận như một nguồn lực phát triển.

Khi biết kết hợp hài hòa giữa bảo tồn di sản và sáng tạo nghệ thuật, giữa điện ảnh với du lịch, truyền thông và các ngành dịch vụ, xứ Thanh không chỉ quảng bá hình ảnh quê hương, mà còn từng bước chuyển hóa giá trị văn hóa thành nguồn lực phát triển. Đó cũng chính là con đường để xứ Thanh quảng bá, định vị thương hiệu, tạo sức hấp dẫn trên bản đồ công nghiệp văn hóa Việt Nam.

Nội dung và ảnh: Hoàng Linh

Đồ hoạ: Phạm Nam