Khi người cao tuổi vùng cao khởi nghiệp từ homestay

Tận dụng khí hậu mát mẻ, cảnh quan thơ mộng cùng những giá trị văn hóa độc đáo, những năm qua, người cao tuổi tại các bản làng vùng cao xứ Thanh đã năng động tham gia làm du lịch cộng đồng với nhiều mô hình kinh doanh sáng tạo, phát huy tinh thần “tuổi cao - gương sáng”.

Dù đã ở tuổi 80, ông Phạm Văn Lá (chủ Homestay Suối Đang, bản Ngày, xã Văn Phú) vẫn hăng say gắn bó với mô hình du lịch cộng đồng tại địa phương.

Thanh Hóa có hệ sinh thái đa dạng, kết hợp hài hòa giữa núi rừng, thung lũng, hang động, thác nước. Bên cạnh những thửa ruộng bậc thang là nếp nhà sàn ẩn hiện giữa đại ngàn mang vẻ đẹp truyền thống cùng tập tục sinh hoạt, ẩm thực, âm nhạc vẫn được lưu giữ khá nguyên vẹn. Từ tiềm năng đó, những năm gần đây, bà con các xã vùng cao đã tích cực phát triển du lịch cộng đồng. Đáng chú ý, trong số những hộ đăng ký làm homestay, gần một nửa là người cao tuổi.

Nằm nép mình bên hữu ngạn sông Luồng, bản Ngàm (xã Sơn Điện) sở hữu cảnh quan thiên nhiên tươi đẹp, khí hậu mát mẻ, cùng những ngôi nhà sàn ẩn mình dưới tán rừng ngút ngàn. Bản có 398 nhân khẩu, trong đó hơn 90% là người dân tộc Thái vẫn gìn giữ và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống của cha ông. Ngoài làm ruộng nương, lúc nông nhàn bà con thường lên rừng chặt luồng, vầu, hái măng để cải thiện sinh kế.

Trưởng bản Lương Văn Duẩn cho biết: Vài năm trở lại đây, nhờ sự hướng dẫn của các cấp chính quyền, các hộ gia đình đã mạnh dạn vay vốn cải tạo nhà cửa, học cách làm du lịch cộng đồng. Cả bản có 10 hộ đăng ký mở homestay. Người dân bản Ngàm đã có cuộc “cách mạng” thay đổi tư duy để vừa phát triển kinh tế, vừa giữ gìn bản sắc văn hóa đặc sắc. Đến nay, bản Ngàm chỉ còn 4/80 hộ nghèo.

Những sản phẩm đan lát thủ công của gia đình ông Vi Văn Hiền (bản Ngàm, xã Sơn Điện) vừa tạo thêm thu nhập, vừa góp phần gìn giữ và quảng bá văn hóa dân tộc Thái đến với du khách.

Trong số các hộ làm du lịch cộng đồng tại bản Ngàm, homestay của gia đình ông Vi Văn Hiền (71 tuổi, dân tộc Thái) thường xuyên có khách du lịch ghé lại lưu trú. Đăng ký từ năm 2019, ngoài đầu tư cơ sở vật chất, từ việc xây nhà vệ sinh đúng tiêu chuẩn, đến tạo cảnh bằng cách trồng thêm nhiều loại hoa, vợ chồng ông Hiền vẫn duy trì nghề đan lát thủ công, tạo ra những sản phẩm thảm trang trí, khay đựng kẹo, hoa quả... làm quà tặng du khách.

“Điều khiến du khách ấn tượng mỗi khi đến bản Ngàm còn phải là ẩm thực độc đáo. Xôi nếp nương dẻo thơm, cá sông nướng, canh uôi, lợn mán quay, rau rừng chấm chẻo... mỗi món ăn là một câu chuyện được truyền từ nhiều đời. Nhờ được tập huấn, hướng dẫn và vay vốn cải tạo nhà cửa, nhiều hộ đã mạnh dạn chuyển đổi sinh kế, coi du lịch là nghề chính", ông Hiền chia sẻ.

Đều đặn 6 giờ sáng mỗi ngày, dù nắng hay mưa, ông Phạm Văn Lá (80 tuổi, bản Ngày, xã Văn Phú) luôn có mặt tại Homestay Suối Đang để bắt đầu một ngày làm việc mới. Ở cái tuổi nhiều người đã an nhàn, vui vầy cùng con cháu, nhưng ông Lá vẫn say mê lao động và tràn đầy sức khỏe. Ông Lá cho biết: Năm 2021, nhận thấy tiềm năng của địa phương, được sự động viên của lãnh đạo xã, gia đình mạnh dạn chỉnh trang khuôn viên nhà cửa để làm du lịch. Từ chỗ thiếu vốn, thiếu kinh nghiệm, đến nay homestay của ông đã có 9 phòng ngủ khép kín và 3 nhà sàn, đón tối đa 60 khách mỗi ngày, tạo việc làm cho 6 lao động với mức thu nhập 7 triệu đồng/tháng.

Trước đây, kinh tế chủ yếu của gia đình ông Hà Đình Nếch (72 tuổi, bản Kho Mường, xã Pù Luông) chủ yếu dựa vào vài sào lúa, ít lợn, gà, thu nhập bấp bênh. Năm 2004, được chính quyền xã vận động, ông đã đăng ký làm thí điểm du lịch cộng đồng, cải tạo nhà ở, đồng thời khuyến khích con cháu tham gia các lớp tập huấn về nghiệp vụ nấu ăn, tiếng Anh giao tiếp, khả năng ứng xử... "Ban đầu lo lắm, sợ không ai đến, nhưng giờ nhà tôi có thể phục vụ 15 – 20 khách mỗi ngày, thu nhập ổn định hơn làm nông nhiều. Không chỉ có thêm đồng ra đồng vào, việc được lao động giúp người cao tuổi như chúng tôi duy trì sự kết nối cộng đồng, tinh thần lạc quan và cảm giác mình vẫn có ích" - ông Nếch tâm sự.

Tận dụng vẻ đẹp hoang sơ của núi rừng, người dân bản Kho Mường (xã Pù Luông) đã đẩy mạnh du lịch cộng đồng, mở hướng thoát nghèo bền vững.

Theo ông Phạm Văn Tình, Chủ tịch UBND xã Sơn Điện, khi được tham gia làm du lịch, người cao tuổi không chỉ có thêm niềm vui tuổi già, mà còn góp phần hỗ trợ thêm kinh tế cho gia đình, lan tỏa những giá trị văn hóa của dân tộc ngay trên mảnh đất mình sinh ra. Những mô hình du lịch cộng đồng của gia đình ông Vi Văn Hiền, Lò Văn Toán, Lò Văn Khoái... thực sự là những tấm gương sáng về tinh thần trách nhiệm, sống mẫu mực, góp sức xây dựng quê hương giàu mạnh. Thời gian tới, địa phương tiếp tục đẩy mạnh việc gìn giữ các giá trị văn hóa truyền thống, tổ chức các hội thi, hội diễn văn nghệ, hỗ trợ kinh phí duy trì hoạt động một số câu lạc bộ văn hóa, văn nghệ tại các bản làng, đồng thời khai thác tối đa tiềm năng du lịch tại các bản Ngàm, Xuân Sơn, Nhài theo hướng bền vững, gắn bảo tồn bản sắc văn hóa với phát triển kinh tế.

Bài và ảnh: Trung Lê