“Không để xã hội giàu lên về vật chất nhưng nghèo đi về văn hóa”

Xã hội ngày càng phát triển, đời sống vật chất của người dân từng bước được nâng lên. Không chỉ là sự đủ đầy về cơm ăn, áo mặc, mà trong mọi giai đoạn phát triển của đất nước, câu chuyện xây dựng, bồi đắp văn hóa, đạo đức con người Việt Nam luôn được coi trọng, đề cao.

Văn hóa Việt Nam là những sáng tạo, trao truyền qua các thế hệ.

1. Mới đây, Công an tỉnh Phú Thọ quyết định khởi tố về tội cố ý gây thương tích đối với chủ một cửa hàng hải sản đã có hành vi dùng vòi xịt tăng áp phun nước vào mặt người bán rau. Nguyên nhân chỉ vì mâu thuẫn về vị trí bán hàng trong khu vực chợ mà hai bên đã xảy ra to tiếng, xô xát, đỉnh điểm là chủ cửa hàng bán hải sản đã dùng vòi nước rửa xe áp lực cao xịt vào mặt người bán rau khiến người này bị thương, phải điều trị tại cơ sở y tế.

Trước đó, vào tháng 5/2026, một vụ việc va chạm giao thông xảy ra trên địa bàn TP Hà Nội cũng khiến dư luận quan tâm. Đáng nói, vụ va chạm không gây thương tích và người “bị va chạm” lại chính là người khiến dư luận bức xúc.

Theo clip ghi lại, một tài xế ô tô trong khi lùi xe, do không quan sát cẩn thận nên đã vô tình đụng trúng người phụ nữ đi xe máy có đèo con nhỏ. Dù ngay sau đó, người lái ô tô (nhiều tuổi hơn) đã liên tục xin lỗi, mong được thông cảm về sự cố mà mình đã gây ra, song người phụ nữ lái xe máy dường như không kìm chế được xúc cảm, liên tục chửi bới và có hành động dùng vũ lực với tài xế ô tô.

Hành động chửi bới, dùng vũ lực của người phụ nữ khiến những người chứng kiến vụ việc không khỏi ngán ngẩm. Có nhiều người tỏ ra ái ngại khi biết rằng, đứa trẻ mà người phụ nữ chở là con gái đang tuổi đến trường. Người ta tự hỏi, đứa trẻ sẽ học được gì khi chứng kiến lời nói, hành động do người mẹ không kiềm chế được cảm xúc?! Trong khi đó, mọi thứ đều có thể giải quyết theo cách nhẹ nhàng, đơn giản hơn.

Sau khi vụ việc xảy ra, Công an phường Yên Hòa (Hà Nội) đã lập hồ sơ xử lý người phụ nữ có hành vi chửi bới, tát người lái xe ô tô sau va chạm.

Hai câu chuyện khác nhau, xảy ra ở hai địa điểm khác nhau, đều khởi nguồn từ những va chạm vốn dĩ “thường ngày” trong cuộc sống. Thông thường, sau những va chạm giao thông, chỉ cần không gây hậu quả nghiêm trọng, người trong cuộc an toàn đã là điều may mắn. Người ta sẽ xem đó là bài học để rút kinh nghiệm cho những lần sau. Nên hành vi không đẹp của người phụ nữ lái xe máy đối với tài xế ô tô lại trở thành chuyện hi hữu và đáng buồn. Tương tự, việc ganh đua vị trí kinh doanh, bán hàng ở khu vực chợ búa vốn thời nào, nơi nào cũng có. Nhưng tranh giành nhau đến mức gây thương tích, lại còn giữa những người phụ nữ với nhau thì thật sự không nên.

Nhìn vào hai vụ việc, đó không chỉ là hệ quả của sự thiếu kiềm chế cảm xúc. Mà còn đặt ra vấn đề về lựa chọn ứng xử giữa người với người. Để thỏa mãn xúc cảm, cái tôi cá nhân, người ta sẵn sàng “ném” vào mặt người đối diện những điều không nên, không đẹp và quên mất rằng, sau tất cả thì bản thân vẫn là người phải đối diện hậu quả. Người Việt xưa, trong những răn dạy để đời cho hậu thế, có câu ca nổi tiếng, đại ý: Không đánh được người mặt đỏ như vang, đánh được người rồi mặt vàng như nghệ.

Có lẽ, không chỉ những người phụ nữ trong hai vụ việc kể trên đang ân hận về hành động, lời nói lúc nóng giận mà mình gây ra. Có lẽ, mỗi chúng ta trong cuộc sống này cũng đã có những giây phút nóng giận, thiếu kiểm soát. Nhưng lời nói vốn có sức “sát thương” không nhỏ, “hòn bấc ném đi, hòn chì ném lại”, sau phút nóng giận, đó không chỉ là sự ân hận mà cả xấu hổ về những ứng xử có phần kém văn hóa của bản thân.

2. Văn hóa Việt Nam, hiểu theo nghĩa rộng thì đó là toàn bộ những giá trị về vật chất và tinh thần, kết tinh những tinh hoa văn hóa ông cha qua ngàn vạn năm, cùng những sáng tạo, vun đắp, trao truyền qua những thế hệ, tạo nên bề dày, bản sắc văn hóa Việt Nam. Và nếu hiểu theo nghĩa hẹp hơn, thì ứng xử giữa người với người, lòng bao dung, vị tha, thương người, xem trọng nghĩa tình cũng là một nét văn hóa của người Việt Nam.

Những giá trị lâu bền được bồi đắp không chỉ tạo nên bản sắc mà còn là sức mạnh văn hóa Việt Nam, để cả dân tộc cùng nhau vượt qua mọi khó khăn, thách thức và chiến thắng những kẻ thù mạnh nhất thời đại. Người Việt Nam từ trong nghèo khó, vất vả vẫn thương yêu, san sẻ, giúp đỡ nhau chẳng nề hà. Vậy thì khi xã hội ngày càng phát triển, những giá trị văn hóa lại càng phải được gìn giữ, bồi đắp, coi trọng.

Để xây dựng xã hội văn minh, bên cạnh sự nỗ lực làm việc, lao động, sáng tạo thì không thể thiếu đi những giá trị văn hóa làm nền tảng. Vừa tròn 80 năm về trước, Bác Hồ tại Hội nghị Văn hóa toàn quốc lần thứ nhất đã đưa ra luận điểm: “Văn hóa soi đường cho quốc dân đi”.

Xa hơn nữa, gần 600 năm về trước, danh nhân văn hóa Nguyễn Trãi trong áng thiên cổ hùng văn “Bình Ngô đại cáo”, khi nói về nền văn hóa và văn hiến lâu đời của quốc gia Đại Việt, đã khẳng định sức mạnh: “Như nước Đại Việt ta từ trước/ Vốn xưng nền văn hiến đã lâu/ Núi sông bờ cõi đã chia/ Phong tục Bắc Nam cũng khác...”.

Nhắc lại lời người xưa để thấy, dù ở thời đại nào, văn hóa vẫn luôn được người Việt Nam coi trọng. Và để tạo nên nền văn hóa Việt Nam thì con người chính là trung tâm. Mỗi hành động, lời nói, sáng tạo, sinh hoạt, ứng xử của chúng ta... đều có thể tạo nên hoặc gây ảnh hưởng đến hình ảnh, nét đẹp văn hóa dân tộc.

Ngày 3/6, tại Trụ sở Trung ương Đảng, chủ trì cuộc làm việc với Đảng ủy Công an Trung ương và các cơ quan liên quan về Đề án “Xây dựng xã hội trật tự, kỷ cương, an toàn, lành mạnh, văn minh, hài hòa, phát triển”, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã nhấn mạnh, cần phát triển hài hòa giữa vật chất và tinh thần, bảo đảm hài hòa giữa phát triển kinh tế với phát triển văn hóa, con người, nâng cao đời sống tinh thần, củng cố niềm tin xã hội và hạnh phúc của Nhân dân, không để xã hội giàu lên về vật chất nhưng nghèo đi về văn hóa, đạo đức và các giá trị nhân văn.

Cũng theo Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, cần xây dựng con người là trung tâm, văn hóa là nền tảng, pháp luật và kỷ cương là trụ cột, xây dựng xã hội văn minh xã hội chủ nghĩa. Trước hết là xây dựng con người Việt Nam thời kỳ mới có lý tưởng, có nhân cách, có văn hóa, có ý thức công dân, có tinh thần trách nhiệm và có năng lực thích ứng với xã hội hiện đại.

Và để tạo nên sức mạnh văn hóa Việt Nam trong thời kỳ mới, không thể thiếu đi vai trò, ý thức trách nhiệm của mỗi người dân Việt Nam. Văn hóa không xa xôi, màu mè hay vô hình. Văn hóa vốn gần gũi, là lời nói hay, hành động nhân văn, ứng xử nghĩa tình...

Bài và ảnh: Minh Chi