Nàng Nga chàng Hai Mối - câu chuyện tình mùa xuân của người Mường

Chuyện xưa kể rằng ở vùng Mường Trong xứ Thanh có Nàng Nga xinh đẹp con của ông cun giàu có đã gặp và đem lòng yêu chàng Hai Mối con cun ở Mường Trắng tại chợ Quan Hoàng. Do sự ngăn cấm của gia đình, họ đã cùng tìm đến cái chết để được mãi mãi ở bên nhau. Từ câu chuyện tình đẹp như huyền thoại ấy, vào mỗi dịp xuân về đồng bào dân tộc Mường Trong xứ Thanh lại tổ chức Lễ hội Nàng Nga - Hai Mối để tưởng nhớ mối tình thủy chung, son sắt của đôi trai tài, gái sắc.

Chuyện tình đẹp của Nàng Nga - Hai Mối được tái hiện trong lễ hội.

Tục truyền rằng vào những ngày đầu xuân khi con chim ó trắng chao lượn trên bầu trời trong xanh, khi hoa bông trăng nở rộ thì trai mường trên, gái bản dưới rộn rã bước chân về chợ Quan Hoàng để tưng bừng mở hội.

Nàng Nga con của ông cun Đủ Già giàu có ở Mường Trong, nhân một lần đi du xuân tại chợ Quan Hoàng đã gặp đạo Hai Mối - chàng trai Mường Trắng tài giỏi, tuấn tú. Từ đây, đôi trai gái đã trao duyên, trao tình hẹn ước nên duyên vợ chồng. Nhưng éo le thay cha mẹ Nàng Nga ép gả nàng cho Vua Ai Ước - vua nước thượng Lào.

Sau khi Nàng Nga theo chồng về nước Lào xa xôi, chàng Hai Mối về quê đợi nàng trong nỗi buồn tuyệt vọng. Chàng trở lại nương dâu cạnh nhà ông cun Đủ Già rồi trút hơi thở cuối. Nàng Nga sau khi biết chuyện rất đau lòng, từ Thượng Lào xa xôi đã trở về lo tang ma chu đáo cho chàng Hai Mối. Trở lại gác tía lầu son - vương quốc của vua Ai Ước nàng đã gieo mình xuống cầu thang với ước nguyện cùng Hai Mối về với mường ma. Sau khi chết, quan tài nàng Nga theo dòng sông trôi về quê cũ, được dân Mường Trong đón đợi và đem chôn cạnh mộ chàng Hai Mối để muôn đời đôi trai tài, gái sắc mãi được bên nhau. Mối tình chung thủy ấy sau này đã được viết thành câu chuyện thơ, một thiên tình sử của dân tộc Mường xứ Thanh, truyền tụng qua nhiều thế hệ.

Các cô gái Mường say mê trong điệu múa quanh cây bông hoa.

Hàng năm cứ vào dịp mùa xuân, người dân vùng Mường Trong lại tổ chức Lễ hội Nàng Nga - Hai Mối để tướng nhớ mối tình đẹp như huyền thoại nhưng cũng đầy bi kịch của đôi trai tài, gái sắc. Theo các nhà nghiên cứu văn hóa dân gian Mường, lễ hội xuất hiện khoảng từ thế kỷ XV đến thế kỷ XVIII, sau đó bị mai một. Được sự quan tâm và hỗ trợ của Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch cũng như các nhà nghiên cứu văn hóa Mường, huyện Cẩm Thủy cũ (nay là xã Cẩm Thủy) đã phục dựng thành công Lễ hội Nàng Nga - Hai Mối.

Lễ hội Nàng Nga - Hai Mối, một lễ hội đặc sắc chứa đựng cả kho tàng văn hóa dân gian của người Mường. Những thanh âm rộn rã của tiếng cồng, tiếng chiêng, những làn điệu khèn, sáo dập dìu như đưa du khách trở về với những bản Mường cổ xưa, yên bình và xinh đẹp.

Cây bông hoa là linh hồn của lễ hội được dựng lên, đó là biểu tượng của văn hóa Mường. Cây bông hoa nở rộ vào mùa xuân như là một điềm lành báo hiệu một mùa no ấm, yên bình cho bản Mường. Cây bông cũng là một đạo cụ dùng để biểu diễn điệu múa tung khăn, thể hiện tín ngưỡng tâm linh trong Lễ hội Pồn Pông của người Mường. Nhưng có lẽ ấn tượng nhất trong sắc màu lễ hội vùng cao này chính là sự hiện diện của dàn cồng chiêng phường Bùa. Phường Bùa đi một vòng quanh chợ Quan Hoàng, ông Trùm hát lên những lời ca ngợi Truyện tình Nàng Nga và Đạo Hai Mối. Từ đó nhắc nhớ cho những bậc làm cha làm mẹ, những chàng trai cô gái đừng tham nhà quan lang lắm trâu nhiều vàng nhiều bạc mà ép gả, ép bán con gái quý gái thương, cho những người mà con mình không yêu, để rồi đẩy con cái đến bi kịch.

Không khí vui tươi, rộn ràng trong lễ hội Nàng Nga - Hai Mối.

Trong không gian nhộn nhịp, náo nức của chợ Quan Hoàng xưa, các nghệ nhân và diễn viên đã tái hiện lại cuộc gặp gỡ, trao duyên của Nàng Nga - Hai Mối. Những bài xường giao duyên da diết, trữ tình đưa du khách trôi về miền đất Mường xưa với phiên chợ Quan Hoàng đông vui tấp nập. Phiên chợ mùa xuân này cũng là nơi mà Nàng Nga, người con gái đẹp người, đẹp nết đã gặp Hai Mối, chàng trai tài giỏi, khôi ngô tuấn tú.

Đôi trai tài gái sắc đã bén duyên nhau, thủy chung, đến chết vẫn không rời... mãi là bản tình ca đẹp và lưu lại mãi trong tình cảm bao thế hệ. Màn kịch tái hiện chuyện tình Nàng Nga và chàng Hai Mối kết thúc thì cũng là lúc cung điệu, khúc thức của các nhạc cụ tộc Mường ngân lên rộn rã. Bức tranh xuân muôn sắc mở ra với tình yêu tràn đầy, các điệu hát xường giao duyên hòa cùng âm thanh rộn rã của tiếng cồng chiêng, của nhịp nhảy sạp cùng với vũ điệu tung khăn xung quanh cây bông hoa khiến cho không gian lễ hội như phủ một lớp keo kết nối trai gái với nhau, các hoạt động trao gửi tâm tình diễn ra ấm áp, vui tươi.

Vào dịp đầu xuân, Lễ hội Nàng Nga - Hai Mối nhắc nhớ về câu chuyện tình đẹp như huyền thoại của đôi trai tài, gái sắc năm xưa. Lễ hội cũng chứa đựng một kho tàng văn hóa độc đáo của dân tộc Mường. Hy vọng sau khi được phục dựng thành công, xã Cẩm Thủy tiếp tục duy trì và phát huy giá trị của lễ hội, để câu chuyện tình đẹp và bản sắc văn hóa đặc sắc của người Mường tiếp tục được tỏa sáng và trường tồn cùng thời gian.

Mai Ngọc