[Thanh Hóa xưa và nay] Chùa Sùng Nghiêm Diên Thánh - Di tích nghìn năm tuổi của xứ Thanh

Chùa Sùng Nghiêm Diên Thánh là một trong những ngôi chùa cổ, có niên đại cả nghìn năm tuổi và mang trong mình những giá trị lớn về lịch sử, kiến trúc, nghệ thuật. Do vậy, tìm hiểu về di tích cũng ví như đang mở ra một cuốn sách lịch sử- văn hóa đầy sống động được kể bằng hình ảnh chân thực.

Chùa Sùng Nghiêm Diên Thánh – Di tích ngàn năm của xứ Thanh.

Di tích nghìn năm tuổi tọa lạc trên vùng đất Duy Tinh, xã Thuần Lộc (nay thuộc xã Hậu Lộc, tỉnh Thanh Hóa). Ca ngợi vùng đất này, người xưa có câu: “Duy Tinh giáp bộ, giáp phường/Giáp cầu, giáp chợ, giáp đường giao thông/Vui thay trên bến dưới sông/Thuyền bè tấp nập theo dòng về đây”. Làng Duy Tinh vốn là làng cổ có từ thời Lý, nổi tiếng là trung tâm chính trị, kinh tế, Phật giáo của quận Cửu Chân, trấn Thanh Hoa xưa.

Và nhắc đến Duy Tinh, không thể không nhắc đến ngôi chùa cổ Sùng Nghiêm Diên Thánh gắn với đời sống văn hóa tâm linh lâu đời của bao thế hệ người dân nơi này. Được xem là một trong những ngôi chùa cổ nhất xứ Thanh, giá trị của Sùng Nghiêm Diên Thánh không chỉ thể hiện sinh động qua lối kiến trúc, nghệ thuật độc đáo; mà còn qua tầng sâu ý nghĩa văn hóa, lịch sử của nó.

Theo các cụ cao niên của làng và các tài liệu, trước thời nhà Lý, Thanh Hóa là quận Cửu Chân, lỵ sở quận Cửu Chân đóng tại làng Giàng (Thiệu Hóa). Khi Lý Công Uẩn dời đô từ Hoa Lư ra Thăng Long năm 1010, chia nước ta làm 24 lộ. Vua Lý chuyển lỵ sở Thanh Hóa từ làng Giàng (Thiệu Hóa cũ) về làng Duy Tinh (Hậu Lộc cũ).

Bia Sùng Nghiêm Diên Thánh được dựng từ Thời Lý - Năm 1118, hiện còn nguyên vẹn tại chùa Sùng Nghiêm Diên Thánh (xã Hậu Lộc, tỉnh Thanh Hoá)

Văn bia chùa Sùng Nghiêm Diên Thánh được dựng năm 1118 (hiện còn ở chùa) ghi lại việc vua Lý Nhân Tông khi tuần du phương Nam có qua địa hạt Châu Ái. Sau khi vua hồi cung, quan trị nhậm Thanh Hóa bấy giờ là Thông phán họ Chu, đã cho trùng tu chùa Sùng Nghiêm Diên Thánh và dựng bia đá ghi lại sự kiện này. Văn bia dài khoảng 2.000 chữ, chủ yếu ca ngợi công đức và thuật tả quá trình xây dựng chùa của viên quan họ Chu. Đây được xem là bài văn bia dài nhất và cổ nhất còn giữ được cho đến nay.

Rồng thời Lý ( Bậc thềm) (chùa Sùng Nghiêm Diên Thánh) làng Duy Tinh, xã Hậu Lộc

Bệ đá hoa sen thời Lý (chùa Sùng Nghiêm Diên Thánh) làng Duy Tinh, xã Hậu Lộc

Chùa gồm ba cung đệ nhất, đệ nhị, đệ tam, tọa lạc trên một khuôn viên rộng; đồng thời là một trong số rất ít chùa cổ có từ thời Lý còn lại ở Thanh Hóa. Chùa còn lưu giữ nhiều hiện vật cổ quý hiếm như tượng Phật, tấm bia thời Lý (khắc năm 1118), tấm bia thời Lê (khắc năm 1604), bệ đá hình sư tử đội tòa sen (tương tự bệ đá chùa Thầy ở Hà Nội), các tượng gỗ có từ thế kỷ thứ XVII, chuông đúc thời Gia Long (năm 1818), ngói lá đề, gạch hoa thời Lý...

Hình tượng rồng được chạm khắc tinh xảo.

Từ năm 1995 đến nay, chùa đã được đầu tư trùng tu để trở nên khang trang, bề thế hơn, nhưng kiểu cách kiến trúc (cột, kèo, khóa giang, đòn tay, kẻ bẩy, chồng rường, cửa, các đường chỉ, hoa văn họa tiết...) thì vẫn theo kiến trúc cũ.

Với những giá trị to lớn ấy, năm 1990 chùa được công nhận là di tích lịch sử - văn hóa cấp quốc gia.

Tượng rồng bắng đá cổ trong chùa Sùng Nghiêm Diên Thánh.

Lễ hội Chùa Sùng Nghiêm Diên Thánh.

Vào các ngày từ mùng 8-10 tháng 2 âm lịch hàng năm, Nhân dân trong vùng lại mở hội chùa. Người ta dựng rạp, sửa soạn kiệu, cáng, quần áo, mũ; còn nhà chùa chuẩn bị đúc oản, đồ lễ, làm bánh. Phần lễ long trọng với các nghi thức rước kiệu, tế lễ; phần hội là trò chơi truyền thống cờ người, bài điếm, kéo co, nấu cơm thi, chạy thẻ, chọi gà... Hội chùa Sùng Nghiêm Diên Thánh trở thành sinh hoạt văn hóa tâm linh, giúp gắn kết con người, gắn kết cộng đồng và gìn giữ các giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp của vùng đất cổ Duy Tinh.

NDS