[Thanh Hóa xưa và nay] Dấu xưa trong phiên chợ vùng cao

Nằm yên bình giữa thung lũng Pù Luông (xã Pù Luông, tỉnh Thanh Hóa), chợ phiên Phố Đoàn (hay Phố Đòn) từ lâu đã trở thành một biểu tượng văn hóa đặc sắc của miền Tây xứ Thanh. Ra đời từ thời Pháp thuộc, trải qua bao biến thiên lịch sử, nơi đây không chỉ phản ánh nét sinh hoạt độc đáo của đồng bào các dân tộc vùng cao, mà còn chuyển mình mạnh mẽ, trở thành sản phẩm du lịch giàu bản sắc.

Trước đây, khi giao thông còn trở ngại, chợ Phố Đoàn là điểm hẹn quen thuộc để đồng bào các dân tộc Thái, Mường từ các bản làng như Cổ Lũng, Lũng Cao, Trung Thành... mang nông sản xuống trao đổi, mua bán.

Chợ họp cố định vào sáng thứ năm và chủ nhật hằng tuần, bắt đầu từ lúc 6 giờ sáng và tan khi nắng trưa vừa ngả bóng.

Theo thời gian, diện mạo Phố Đoàn đã có nhiều thay đổi. Những lán tre nứa đơn sơ hay lớp lá cọ tạm bợ xưa kia nay được thay thế bằng khu chợ khang trang rộng khoảng 2.000m2 với hệ thống mái che kiên cố. Chợ hiện có gần 50 ki-ốt cố định cùng hơn 100 sạp hàng nông sản. Tuy nhiên, đằng sau vẻ hiện đại ấy, cái “hồn” của một phiên chợ vùng cao vẫn trọn vẹn như xưa.

Đến với chợ phiên Phố Đoàn bạn sẽ được mua sắm đủ các loại hàng hóa, sản vật như côn trùng, trái cây tươi, ốc núi, các loại rau, củ, quả...

Sức hút của Phố Đoàn nằm ở tính chân thực, mộc mạc. Người dân xuống chợ không phải ai cũng là thương lái chuyên nghiệp; nhiều người chỉ mang theo chiếc gùi, cái mẹt đựng vài mớ rau rừng, quả lạ hái trong vườn, mẻ măng tươi hay mớ trứng vịt nhà nuôi. Gian hàng thay đổi theo từng mùa: khi là măng bương ngọt lịm, khi lại là mẻ cá suối, chuột rừng, hay những loại gia vị đặc trưng như hạt dổi, mắc khén - thứ được ví như “vàng đen” của núi rừng Tây Bắc. Nơi đây còn là thế giới ẩm thực hấp dẫn với vịt Cổ Lũng trứ danh cùng các loại bánh nếp, bánh rán nóng hổi thơm phức.

Cùng với sự phát triển của du lịch Pù Luông, chợ Phố Đoàn ngày nay không chỉ phục vụ nhu cầu của cộng đồng bản địa, mà đã trở thành điểm dừng chân hấp dẫn đối với du khách trong và ngoài nước. Giá trị đặc biệt của phiên chợ nằm ở chỗ nó không biến đổi thành một không gian thương mại hóa dành riêng cho du khách, mà đưa người phương xa bước vào chính đời sống sinh hoạt tự nhiên của người dân.

Tại đây, du khách có thể nhìn thấy người dân mang nông sản từ nhà xuống bán, nghe những câu chuyện bên sạp hàng, xem cách dệt thổ cẩm hay tìm hiểu những vật dụng gắn với sinh hoạt thường ngày. Những trải nghiệm ấy không cần nhiều sự sắp đặt, bởi bản thân đời sống đã chứa đựng giá trị văn hóa.

Đến với chợ Phố Đoàn, du khách không chỉ được mua sắm, mà còn được tìm hiểu về nét văn hóa truyền thống của đồng bào dân tộc thiểu số nơi đây.

Từ một phiên chợ có lịch sử lâu đời, Phố Đoàn hôm nay đứng giữa hai dòng chảy: một bên là nếp sống đã được trao truyền qua nhiều thế hệ, một bên là những đổi thay của đời sống và du lịch. Giữ được sự tự nhiên của phiên chợ, để chợ tiếp tục phục vụ cộng đồng đồng thời trở thành nơi du khách tìm hiểu văn hóa bản địa, có lẽ chính là cách để một nét đẹp xưa tiếp tục có chỗ đứng trong đời sống hôm nay.

Minh Hương (tổng hợp)/Ảnh tư liệu