[Thanh Hóa xưa và nay] Đền thờ Lê Hoàn: Di sản quốc gia đặc biệt tại Thanh Hóa

Đền thờ Lê Hoàn, thuộc làng Trung Lập, xã Xuân Lập, là một trong những ngôi đền cổ kính nhất ở Thanh Hoá, được xếp hạng Di tích quốc gia đặc biệt từ năm 2018. Nơi đây không chỉ là nơi lưu giữ dấu ấn lịch sử và kiến trúc đặc sắc mà còn là niềm tự hào của xứ Thanh suốt bao thế hệ.

Di tích quốc gia đặc biệt Đền thờ Lê Hoàn

Theo sử sách ghi lại, Hoàng đế Lê Đại Hành, tên huý là Lê Hoàn, sinh năm 941, mất năm 1005, tại vùng đất Trung Lập, Ái Châu xưa, nay là xã Xuân Lập, tỉnh Thanh Hóa. Mồ côi cha mẹ từ nhỏ, ông được một vị quan, tên là Lê Đột nuôi dưỡng. Ông sớm bộc lộ tư chất thông minh, dũng cảm và được vua Đinh Tiên Hoàng giao giữ chức Thập đạo tướng quân. Sau khi triều Đinh suy biến, năm 980, Lê Hoàn được suy tôn lên ngôi hoàng đế lấy niên hiệu là Lê Đại Hành, mở đầu cho triều đại Tiền Lê. Trong dòng chảy lịch sử dân tộc, vua Lê Đại Hành luôn được nhắc đến như một bậc minh quân với sự nghiệp “phá Tống, bình Chiêm”, mở ra giai đoạn mới rực rỡ cho quốc gia Đại Cồ Việt. Gắn liền với tên tuổi vị vua ấy là đền thờ Lê Hoàn tại xã Xuân Lập tỉnh Thanh Hóa, công trình kiến trúc cổ có niên đại khoảng 1.000 năm đã được xếp hạng Di tích quốc gia đặc biệt. Đền không chỉ là nơi thờ tự, tri ân công đức vị vua khai sáng triều Tiền Lê, mà còn là minh chứng sống động cho sức sống trường tồn của lịch sử, văn hóa và tín ngưỡng người Việt.

Từ chủ trương đúng đắn của Đảng, các cấp ủy Đảng, chính quyền trước đây đã tập trung nguồn lực trùng tu, tôn tạo di tích, đồng thời xây dựng định hướng khai thác gắn với phát triển du lịch. Sau khi vận hành chính quyền địa phương hai cấp ở xã mới sau sáp nhập, xã Xuân Lập đã có kế hoạch tiếp tục trùng tu, tôn tạo di tích và tổ chức lễ hội Lê Hoàn quy mô, xây dựng tuyến tham quan, đưa di tích vào chương trình giáo dục truyền thống cho thế hệ trẻ.

Di tích là điểm đến để giáo dục truyền thống cho thế hệ trẻ

Đền thờ Lê Hoàn ngày nay là một quần thể kiến trúc độc đáo gồm nền Sinh thánh, lăng Quốc mẫu, lăng Hoàng Khảo, lăng mộ Lê Đột. Chính điện đền có kết cấu theo hình chữ Công với 13 gian, chia thành tiền đường, trung đường, hậu cung. Hệ thống vì kèo, giá chiêng, chồng rường, kẻ bẩy được liên kết chặt chẽ, tạo nên một khối kiến trúc bề thế. Nghệ thuật chạm khắc gỗ phong phú, từ chạm bong, chạm thủng đến chạm nổi, thể hiện sự tài hoa của nghệ nhân xưa.

Không chỉ ấn tượng bởi kiến trúc, nơi đây còn lưu giữ nhiều hiện vật quý: hai tấm bia đá thế kỷ XVII ghi lại sự nghiệp nhà vua, 14 đạo sắc phong của các triều Lê và Nguyễn... Những báu vật ấy vừa minh chứng lịch sử, vừa phản ánh truyền thống văn hóa – tín ngưỡng “uống nước nhớ nguồn” của người dân xứ Thanh.

Hai tấm bia đá thế kỷ XVII tại Đền thờ Lê Hoàn

Trải qua nhiều năm, lễ hội đền thờ Lê Hoàn không chỉ là dịp tưởng niệm vị vua khai sáng triều Tiền Lê, mà còn là hoạt động văn hóa, tín ngưỡng đặc sắc, thu hút du khách trong và ngoài tỉnh. Lễ rước kiệu, tế lễ truyền thống, cùng các hoạt động văn hóa dân gian, trò chơi dân tộc đã tạo nên bầu không khí linh thiêng mà gần gũi, gắn kết cộng đồng. Nếu được đầu tư, kết nối với các điểm du lịch khác trên địa bàn, nơi đây hoàn toàn có thể trở thành điểm nhấn trong tuyến du lịch văn hóa tâm linh của Thanh Hóa.

Lễ hội đền thờ Lê Hoàn năm 2026, kỷ niệm 1021 năm ngày mất Anh hùng dân tộc Lê Đại Hành Hoàng đế do UBND xã Xuân Lập tổ chức, diễn ra từ ngày 22 đến ngày 24 tháng 4 (tức từ ngày 06/3 đến 08/3 năm Bính Ngọ). Với nhiều hoạt động văn hóa, văn nghệ, thể thao và trưng bày sản phẩm OCOP, lễ hội không chỉ là dịp tôn vinh công đức tiền nhân, mà còn góp phần quảng bá tiềm năng văn hóa, du lịch của địa phương nói riêng, tỉnh Thanh Hóa nói chung.

Lễ hội đền thờ Lê Hoàn

Từ một di tích lịch sử, Đền thờ Lê Hoàn hôm nay đang trở thành điểm nhấn trong phát triển du lịch của địa phương. Kết quả đó là minh chứng sinh động cho hiệu quả của việc đưa nghị quyết của Đảng vào cuộc sống – khi văn hóa được quan tâm đúng mức, sẽ trở thành nguồn lực nội sinh quan trọng cho phát triển.

Trong hành trình phía trước, với sự lãnh đạo đúng đắn của Đảng, sự đồng thuận của nhân dân, giá trị của di tích sẽ tiếp tục được lan tỏa, góp phần phát huy giá trị di tích lịch sử, tạo sức hấp dẫn cho du lịch xứ Thanh.

Thục Anh