[Thanh Hóa xưa và nay] Ngôi đền thờ Trạng nguyên người Việt đầu tiên đỗ đạt ở Trung Quốc

Nằm trên địa bàn xã Định Hòa, tỉnh Thanh Hóa, đền thờ Khương Công Phụ là di tích lịch sử, văn hóa gắn với tên tuổi một danh nhân quê Thanh từng làm rạng danh người Việt trên đất Trung Hoa.

Đền thờ Khương Công Phụ nằm trên địa bàn xã Định Hòa, tỉnh Thanh Hóa.

Khương Công Phụ là người Ái Châu, nay thuộc xã Định Hòa, tỉnh Thanh Hóa. Ông sinh ra và lớn lên trong thời Bắc thuộc. Từ nhỏ, ông đã nổi tiếng thông minh, ham học. Theo tư liệu lịch sử, Khương Công Phụ cùng em trai là Khương Công Phục được lựa chọn sang kinh đô Trường An dự khoa thi tiến sĩ dưới triều Đường Đức Tông. Khương Công Phụ đỗ đầu bảng, trở thành người Việt đầu tiên được ghi nhận đỗ đầu khoa thi tiến sĩ tại Trung Quốc, về sau được hậu thế tôn xưng là Trạng nguyên.

Cổng vào Đền thờ Khương Công Phụ

Sau khi đỗ đạt, ông được triều đình nhà Đường trọng dụng, lần lượt đảm nhiệm nhiều chức vụ quan trọng, trong đó có chức Đồng trung thư môn hạ Bình chương sự, tương đương chức Tể tướng.

Khương Công Phụ là người có tài năng, bản lĩnh và tinh thần thẳng thắn, dám đưa ra những lời khuyên can trước các quyết định của nhà vua.

Cuộc đời và sự nghiệp của ông là minh chứng cho trí tuệ, tài năng của người Việt trong thời kỳ đất nước bị đô hộ. Ông đã để lại dấu ấn trong lịch sử khoa cử và chính trường Trung Hoa, góp phần khẳng định năng lực của người Việt trước thời cuộc.

Làm quan nơi đất khách quê người, Khương Công Phụ luôn da diết nhớ về quê hương. Sinh thời, ông sáng tác không nhiều, lại thêm các tác phẩm bị thất lạc, nên đến nay chỉ còn hai tác phẩm được biết đến là “Bạch vân chiếu xuân hải” và “Đối cực ngôn trữ gián sách”. Trong đó, “Bạch vân chiếu xuân hải” (Mây trắng rọi biển xuân) ra đời vào thế kỷ VIII, được giới nghiên cứu văn học sử đánh giá là một trong những tác phẩm có ý nghĩa mở đầu đối với nền văn học chữ Hán của người Việt.

Đền thờ Khương Công Phụ trở thành địa chỉ văn hóa tâm linh gắn bó với đời sống tinh thần của người dân địa phương

Tưởng nhớ công lao của bậc hiền tài, người dân đã lập đền để phụng thờ, tri ân. Đến nay, thời điểm chính xác ngôi đền được xây dựng vẫn chưa được xác định. Tuy nhiên, những tư liệu Hán Nôm còn lưu giữ tại di tích đã cung cấp những dấu mốc quan trọng về lịch sử ngôi đền. Trong đó, văn bia Cung tiến bi ký và Khương Tiên sinh từ bi ghi lại việc trùng tu đền vào năm Tự Đức thứ 13 (1860). Ngoài ra, còn hệ thống sắc phong, trong đó đáng kể là sắc phong thời Tự Đức thứ 3 (1850) ban cho thờ Khương Công Phụ là Tinh trung hiển tiết Gia danh Phương Trục Quang ý Trung đẳng thần.

Trải qua thời gian, ngôi đền trở thành địa chỉ văn hóa tâm linh gắn bó với đời sống tinh thần của người dân địa phương. Với những giá trị ấy, năm 2001, đền thờ Khương Công Phụ được công nhận là Di tích lịch sử, văn hóa cấp quốc gia.

Ngôi đền không chỉ là nơi tưởng nhớ bậc hiền tài của quê hương, mà còn lưu dấu truyền thống hiếu học, tinh thần trọng dụng nhân tài của cha ông. Việc gìn giữ, bảo tồn di tích góp phần lưu truyền những giá trị lịch sử, văn hóa quý báu, khơi dậy niềm tự hào quê hương và bồi đắp ý chí học tập, rèn luyện cho các thế hệ hôm nay và mai sau.

Việt Hòa (tổng hợp)/Ảnh tư liệu