[Thanh Hóa xưa và nay] Văn hóa Hoa Lộc - dấu ấn văn hóa biển đậm đà

Cách đây hơn 4.000 năm, trên những doi cát trải dài ven biển xứ Thanh, một cộng đồng cư dân cổ đã sinh sống, lao động và sáng tạo nên những giá trị văn hóa đặc sắc. Những dấu tích còn lại đến hôm nay đã hé mở diện mạo của văn hóa Hoa Lộc – một trong những nền văn hóa tiêu biểu thời Tiền Đông Sơn ở lưu vực sông Mã.

Văn hóa Hoa Lộc có niên đại khoảng 4.000–4.500 năm, được phát hiện lần đầu vào năm 1973 tại vùng ven biển Hậu Lộc. Đến nay, các nhà khảo cổ đã xác định được 10 di tích, phân bố trên những doi cát cao dọc bờ biển cổ, thuộc địa bàn các xã Liên Lộc, Hoa Lộc, Phú Lộc và Hòa Lộc trước đây.

Những mảnh gốm, kết quả của những lần khai quật.

Các cuộc khai quật cho thấy, cư dân Hoa Lộc đã hình thành những điểm cư trú tương đối tập trung, với đời sống kinh tế khá phong phú. Dù sinh sống ở vùng ven biển, họ không chỉ đánh bắt cá mà còn biết trồng lúa, chăn nuôi, săn bắt và phát triển nhiều nghề thủ công.

Những chiếc cuốc đá, rìu đá được chế tác tinh xảo, cùng dấu tích vỏ trấu, cho thấy nghề nông đã có vị trí quan trọng trong đời sống cư dân. Trong khi đó, chì lưới, xương cá biển và cá nước ngọt là minh chứng cho hoạt động đánh bắt thủy sản.

Đặc biệt, nghề làm gốm được xem là thành tựu nổi bật của văn hóa Hoa Lộc. Những chiếc bát miệng tứ giác, bình miệng đa giác, hộp gốm hình nghiên mực, con lăn và con dấu đất nung mang hoa văn độc đáo đã thể hiện trình độ kỹ thuật cùng tư duy thẩm mỹ phong phú của người xưa. Trong đó, hoa văn in mép vỏ sò là một dấu ấn đặc trưng, phản ánh sự gắn bó giữa đời sống cư dân với môi trường biển.

“Nghiên mực” bằng gốm ở Hoa Lộc.

Không chỉ khéo léo trong lao động sản xuất, người Hoa Lộc còn biết xe sợi, dệt vải, chế tác đồ trang sức bằng đá, đất nung và răng thú. Những vòng tay, khuyên tai, hạt chuỗi cùng hoa văn trang trí tinh tế cho thấy đời sống tinh thần khá phong phú của cộng đồng cư dân cổ.

Đáng chú ý, dấu tích gốm và hoa văn mang phong cách Hoa Lộc còn được tìm thấy tại nhiều địa điểm ở phía Bắc và phía Nam, cho thấy sự giao lưu văn hóa giữa các cộng đồng cư dân đương thời.

Bàn dập hoa văn gốm, đất nung, văn hóa Hoa Lộc, khoảng 4.000-3.000 năm cách ngày nay (Hiện vật đang trưng bày tại Bảo tàng Lịch sử Quốc gia).

Trải qua hàng nghìn năm, những hiện vật nằm sâu trong lòng đất đã trở thành chứng tích về sức sáng tạo của người xưa. Văn hóa Hoa Lộc không chỉ mang đậm dấu ấn của cư dân vùng biển, mà còn góp phần tạo nên sự đa dạng, phong phú của văn hóa xứ Thanh từ buổi đầu lịch sử.

3 con dấu Hoa Lộc bày trong tủ kính của Bảo tàng Lịch sử Việt Nam tại Hà Nội cùng với chú thích về gốm Hoa Lộc.

Quỳnh Anh (tổng hợp)/Ảnh tư liệu