[Thanh Hóa xưa và nay] Về Thanh Hóa, thăm di tích Đàn tế Nam Giao nhà Hồ

Được xây dựng cách đây hơn 600 năm, di tích Đàn tế Nam Giao ở Thành nhà Hồ còn tương đối nguyên vẹn, được các nhà nghiên cứu đánh giá là cổ nhất trong lịch sử đàn tế ở Việt Nam.

Đàn tế Nam Giao nhà Hồ là di tích thuộc Di sản văn hóa thế giới Thành nhà Hồ. Sử cũ chép, năm Canh Thìn 1400, Hồ Quý Ly lên ngôi, lập ra triều đại nhà Hồ và lập kinh đô mới Tây Đô, còn gọi Tây Giai để phân biệt với Đông Đô (Thăng Long, Hà Nội). Năm 1402, vua Hồ Hán Thương, con trai thứ được Hồ Quý Ly truyền ngôi, đã lệnh cho xây dựng đàn tế Nam Giao.

Đàn tế Nam Giao cách Thành nhà Hồ khoảng 2,5 km về phía Đông Nam. Hàng năm, nhà Hồ lễ tế trời đất, cầu cho quốc thái dân an hoặc những dịp đại xá thiên hạ tại đàn Nam Giao. Lễ tế Nam Giao được coi là nghi lễ quan trọng bậc nhất dưới chế độ quân chủ, khẳng định tính chính thống của triều đại, uy quyền của hoàng đế tuân theo mệnh trời mà cai trị thiên hạ và chỉ nhà vua mới có quyền thực hiện.

Toàn cảnh khu di tích Đàn tế Nam Giao.

Đàn Nam Giao rộng hơn 2 ha, lưng tựa Đốn Sơn (núi Đún), tiền án là cánh đồng Nam Giao, gồm nhiều cấp nền bao, thu hẹp dần từ thấp đến cao. Dẫn vào trung tâm của đàn tế là con đường thần đạo (hay linh đạo) được lát bằng những phiến đá xanh mài nhẵn, xếp ngay ngắn. Con đường này xưa kia là lối đi dẫn nhà vua cùng quần thần tiến về nơi linh thiêng nhất đàn tế để hành lễ.

Ở vị trí cao nhất, chính giữa đàn tế là khối đá lớn hình tròn (viên đàn), đường kính 4,75 m, bao quanh bằng những bức tường đá hình vuông, theo quan niệm trời tròn, đất vuông. Tại đây còn lưu giữ nhiều dấu tích kiến trúc của các cấp nền bao như nền thượng, nền trung, nền hạ.

Viên đàn - nơi hoàng đế nhà Hồ làm lễ tế trời.

Ngoài kiến trúc của đàn trung tâm, những công trình kiến trúc phụ cùng các hiện vật còn lưu giữ được càng làm phong phú, tô đậm thêm nét tiêu biểu, độc đáo của đàn tế Nam Giao. Tiêu biểu như giếng nước lớn được tìm thấy ở góc Đông Nam khu di tích, cấu trúc gồm 2 phần: phần thành giếng được xây bằng các khối đá có mặt bằng hình vuông, phần lòng giếng hình tròn. Hiện vật được tìm thấy như là tượng đầu chim phượng, uyên ương, hệ thống lá đề, hệ thống gạch trang trí chạm rồng, hoa cúc... đã phần nào cho thấy sự ảnh hưởng mạnh mẽ của nghệ thuật Phật giáo trong trang trí đàn tế Nam Giao.

Ở góc Đông Nam, trên bậc nền thứ tư của đàn tế có một giếng nước hình vuông. Đây được xác định là giếng Ngọc hoặc Ngự Dục, còn dân gian quen gọi là giếng Vua, có 2 mạch ngầm.

Khu di tích Đàn tế Nam Giao được xếp hạng di tích cấp tỉnh năm 1990 và đến năm 2007 được công nhận là Di tích khảo cổ cấp quốc gia. Đây cũng là 1 trong 3 bộ phận hợp thành vùng lõi Di sản Thế giới Thành nhà Hồ, cùng với Thành nội và khu vực lăng mộ triều Hồ và được UNESCO công nhận Di sản thế giới vào năm 2011.

Có thể nói đàn tế Nam Giao Thành Nhà Hồ có niên đại cổ nhất nước ta hiện nay. Với mặt bằng còn tương đối nguyên vẹn đàn tế cho chúng ta biết được diện mạo mặt bằng tổng thể đàn nam giao xưa, vừa mang đặc điểm chung của đàn nam giao phương Đông vừa có nét riêng đàn nam giao Việt Nam. Nó khẳng định tính tự tôn dân tộc rất cao của vương triều Hồ cuối thế kỷ 14 đầu thế kỷ 15. Đàn Nam giao Thành Nhà Hồ cùng với Hoàng thành và La thành là ba bộ phận quan trọng hợp thành di sản thế giới Thành Nhà Hồ.

*Nguồn ảnh tư liệu và Internet

Quỳnh Anh