Về miền di sản, thăm ngôi nhà cổ hơn 200 tuổi

Nằm giữa vùng đất giàu trầm tích lịch sử phía Tây Thành Nhà Hồ, xã Tây Đô, tỉnh Thanh Hóa, ngôi nhà cổ của gia đình ông Phạm Ngọc Tùng là dấu ấn đặc biệt của kiến trúc nhà ở dân gian truyền thống Việt Nam. Trải qua hơn hai thế kỷ, công trình vẫn lưu giữ vẻ đẹp mộc mạc, những đường nét chạm khắc tinh xảo cùng nếp sinh hoạt văn hóa của người Việt xưa, trở thành điểm đến góp phần kết nối di sản với du lịch.

VIDEO: Cận cảnh ngôi nhà cổ 200 tuổi phía Tây Thành Nhà Hồ

Ngôi nhà được xây dựng cách đây hơn 200 năm bởi một vị quan triều Nguyễn, hiện thuộc sở hữu của gia đình ông Phạm Ngọc Tùng. Công trình thuộc vùng di sản Thành Nhà Hồ, xã Tây Đô, tỉnh Thanh Hóa.

Theo ông Phạm Ngọc Tùng, kể từ khi xây dựng đến nay, ông là đời thứ 7 sinh sống trong ngôi nhà này.

Ngôi nhà gây ấn tượng bởi hệ thống kết cấu gỗ bền vững, mái ngói âm dương đỏ sậm và những chi tiết chạm khắc mang đậm dấu ấn nghệ thuật dân gian thế kỷ XIX. Trong quan niệm kiến trúc truyền thống, sự đan xen của ngói âm và ngói dương còn gợi nhắc triết lý hài hòa giữa con người với tự nhiên, giữa các yếu tố đối lập trong đời sống.

Ngôi nhà được dựng theo lối nhà rường truyền thống đặc trưng của vùng Bắc Trung Bộ, với bố cục ba gian hai chái. Ba gian giữa được dành làm nơi thờ tự, trong khi hai chái bên phục vụ sinh hoạt của gia đình. Cách tổ chức không gian vừa thể hiện quan niệm coi trọng việc thờ cúng tổ tiên, vừa phản ánh sự gắn kết giữa đời sống tâm linh và sinh hoạt thường nhật trong gia đình Việt xưa.

Toàn bộ kết cấu chính của ngôi nhà sử dụng gỗ lim, loại vật liệu nổi tiếng về độ cứng và độ bền. Qua thời gian, những cấu kiện gỗ vẫn tạo nên vẻ vững chãi cho công trình, đồng thời làm nổi bật sắc thái trầm ấm, cổ kính của kiến trúc truyền thống.

Đặc biệt, những họa tiết Tứ linh gồm Long, Ly, Quy, Phượng được chạm khắc trên các chi tiết gỗ, thể hiện sự tài hoa của người thợ xưa. Từng đường nét góp phần làm phong phú diện mạo kiến trúc, đồng thời phản ánh quan niệm thẩm mỹ và những biểu tượng văn hóa quen thuộc trong nghệ thuật truyền thống.

Không gian thờ tự ở ba gian giữa cho thấy vị trí quan trọng của tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên trong đời sống gia đình.

Không gian thờ tự không chỉ là nơi thực hành các nghi lễ truyền thống mà còn là không gian gìn giữ ký ức, kết nối các thế hệ và duy trì những giá trị văn hóa được trao truyền qua thời gian.

Ngôi nhà có chín mắt cửa, trong đó ba mắt cửa thuộc khu vực ba gian giữa được bố trí theo hướng Đông Nam, khoảng 37 độ theo thông tin về công trình.

Hệ thống cửa bức bàn và cửa sổ bằng gỗ giúp không khí lưu thông, ánh sáng tự nhiên len vào không gian bên trong, tạo cảm giác thông thoáng.

Mỗi cấu kiện gỗ, mỗi đường nét chạm trổ đều góp phần tạo nên giá trị riêng, giúp người tham quan hình dung rõ hơn về nghệ thuật dựng nhà truyền thống.

Để gìn giữ công trình trước tác động của thời gian, ngôi nhà đã được đưa vào chương trình “Bảo tồn nhà ở dân gian truyền thống Việt Nam” triển khai từ năm 2002. Đến năm 2004, công trình cơ bản hoàn thành đợt trùng tu toàn diện, tạo điều kiện tiếp tục gìn giữ những giá trị kiến trúc và văn hóa được tích lũy qua nhiều thế hệ.

Sau khi trùng tu toàn diện, ngôi nhà chính thức được UNESCO công nhận là 1 trong 10 ngôi nhà cổ dân gian truyền thống đẹp nhất Việt Nam.

Sự phối hợp giữa Ban Quản lý Di sản Thành Nhà Hồ và các di tích trọng điểm tỉnh Thanh Hóa và gia đình ông Phạm Ngọc Tùng trong việc bảo tồn, giới thiệu công trình đã góp phần gắn gìn giữ di sản với hoạt động du lịch. Ngôi nhà trở thành điểm đến bổ trợ cho di sản cốt lõi, thu hút sự quan tâm của du khách trong nước và quốc tế yêu thích kiến trúc cổ, văn hóa truyền thống.

Hoàng Đông - Phương Đỗ