“Chiếc cầu nối” rút ngắn khoảng cách tri thức vùng cao

Từ những tiết học sinh động với công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI), học sinh dân tộc thiểu số (DTTS) của các Trường Phổ thông dân tộc nội trú THCS khu vưc miền núi trong tỉnh đang được tiếp cận môi trường giáo dục hiện đại, qua đó thu hẹp khoảng cách tri thức và hội nhập với giáo dục cả nước.

Nghị quyết số 71-NQ/TW ngày 22/8/2025 về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo tiếp tục khẳng định: Giáo dục và đào tạo là quốc sách hàng đầu, đòi hỏi sự “cách mạng” trong bối cảnh công nghệ số và trí tuệ nhân tạo đang làm thay đổi sâu sắc mọi lĩnh vực. Một trong những nhiệm vụ trọng tâm được nhấn mạnh là chuyển đổi số (CĐS) toàn diện, phổ cập, ứng dụng mạnh mẽ công nghệ số và trí tuệ nhân tạo trong giáo dục và đào tạo, xây dựng dữ liệu, nền tảng giáo dục quốc gia. Tại các Trường Phổ thông dân tộc nội trú THCS khu vực miền núi, biên giới của tỉnh, CĐS không chỉ là xu hướng mà còn là nhiệm vụ cấp thiết, nhằm rút ngắn khoảng cách giữa miền núi và miền xuôi trong việc tiếp cận tri thức hiện đại.

Những tiết học Ngữ văn tại Trường Phổ thông dân tộc nội trú THCS Ngọc Lặc giờ đây trở nên sinh động, hấp dẫn hơn. Bài giảng được trình chiếu trên màn hình tivi với hình ảnh minh họa phong phú, âm thanh sống động. Đặc biệt, việc ứng dụng AI giúp phác họa nhân vật trong các tác phẩm văn học, mang đến cho học sinh những trải nghiệm trực quan, dễ hiểu. Đồng thời, hỗ trợ giáo viên có thêm nguồn tư liệu dạy học đa dạng. “Nhờ công nghệ, bài giảng của thầy cô có nhiều hình ảnh minh họa, âm thanh sinh động nên chúng em hiểu bài và nhớ bài lâu hơn. Không chỉ trong các tiết học chính khóa, chúng em còn được tham gia trò chơi trực tuyến, tìm hiểu kiến thức mới trên máy tính phục vụ cho việc học tập”, em Bùi Hà Phương, học sinh lớp 8A chia sẻ.

Các em học sinh Trường Phổ thông dân tộc nội trú THCS Ngọc Lặc trong một giờ học môn Ngữ văn có ứng dụng công nghệ.

Năm học 2025 - 2026, Trường Phổ thông dân tộc nội trú THCS Ngọc Lặc có 234 học sinh là con em DTTS thuộc 6 xã miền núi của huyện Ngọc Lặc cũ. Trong điều kiện còn nhiều khó khăn về kinh phí, nhà trường đã chủ động ưu tiên nguồn lực đầu tư hạ tầng công nghệ thông tin, phục vụ hiệu quả công tác CĐS. Cụ thể, nhà trường nâng cấp đường truyền Internet ổn định, đủ dung lượng; mua sắm, sửa chữa, bổ sung thiết bị cho phòng tin học, các lớp học và phòng chức năng; trang bị tivi kết nối máy tính phục vụ giảng dạy; tổ chức tập huấn cho cán bộ, giáo viên về kỹ năng sử dụng phần mềm quản lý tài chính, nhân sự, cơ sở dữ liệu ngành và hệ sinh thái giáo dục số VnEdu... Nhờ đó, công tác quản lý và dạy học có nhiều chuyển biến rõ nét; cán bộ, giáo viên, nhân viên và học sinh có thể khai thác hiệu quả nguồn học liệu số, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện.

Thầy Nguyễn Đức Quang, Phó Hiệu trưởng nhà trường, cho biết: “Thời gian tới, nhà trường tiếp tục xác định rõ các nội dung trọng tâm trong CĐS và ứng dụng CNTT. Trước hết là đầu tư, nâng cấp hạ tầng CNTT trong điều kiện cho phép; tiếp tục bồi dưỡng đội ngũ ứng dụng công nghệ thông tin thành thạo hơn trong giảng dạy và quản lý. Đồng thời, đề xuất các cấp có thẩm quyền tăng cường nguồn lực cơ sở vật chất để công tác CĐS đạt hiệu quả cao hơn”.

Tương tự, Trường Phổ thông dân tộc nội trú THCS Thường Xuân, với 246 học sinh đang theo học, mọi thông tin về học tập, sinh hoạt, sức khỏe của học sinh được cập nhật hằng ngày và gửi tới phụ huynh. Thông qua các nhóm kết nối trực tuyến trên Zalo và mạng xã hội, phụ huynh ở những xã xa vẫn có thể liên lạc 24/24, kịp thời nắm bắt tình hình của con em mình. Thầy Trịnh Xuân Hùng, Phó Hiệu trưởng nhà trường, nhấn mạnh: “Nhà trường đặc biệt chú trọng công tác tuyên truyền, phổ biến nhận thức về ‘văn hóa số’, xây dựng cộng đồng số. Các nội dung CĐS được triển khai đầy đủ tới cán bộ, giáo viên, nhân viên, học sinh và phụ huynh ngay từ đầu năm học nhằm mang lại hiệu quả cao nhất”.

Một tiết học Giáo dục công dân minh họa bằng AI của cô trò Trường Phổ thông dân tộc nội trú THCS Thường Xuân.

Tại Trường Phổ thông dân tộc nội trú THCS Lang Chánh, em Lê Khánh Vy, học sinh lớp 8A, chia sẻ: “Khi tham gia các tiết học ứng dụng số và công nghệ thông tin, em cảm nhận bài giảng hấp dẫn, sinh động hơn nhờ video, hình ảnh. Chúng em có thể tiếp thu kiến thức đa dạng, tự học theo khả năng của mình và tham gia các hoạt động tương tác để phát triển tư duy, kỹ năng giải quyết vấn đề”. Cô Lê Thị Nguyệt, Phó Hiệu trưởng nhà trường, cho biết: “Để đẩy mạnh CĐS và ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý, giáo dục, nhà trường đã phủ sóng wifi toàn trường, trang bị hệ thống tivi thông minh và máy chiếu tại các phòng học, tạo thuận lợi cho công tác dạy và học”.

Hiện nay, khu vực miền núi Thanh Hóa có 11 Trường Phổ thông dân tộc nội trú THCS, với gần 2.700 học sinh là con em đồng bào DTTS. Sau khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp, các trường được giao về cho chính quyền cấp xã quản lý, song chức năng của mô hình trường nội trú chuyên biệt vẫn được giữ nguyên. Trong môi trường nội trú, bên cạnh dạy học, các nhà trường còn đảm nhiệm công tác quản lý đời sống, tổ chức ăn ở, chăm sóc y tế cho học sinh. Do đó, việc ứng dụng công nghệ thông tin và CĐS trong quản lý, điều hành và giáo dục là nhiệm vụ cấp thiết.

Đến nay, hầu hết các trường PT DTNT THCS trong tỉnh Thanh Hóa đã xây dựng kế hoạch CĐS gắn với năm học 2025 – 2026. Giáo viên được tập huấn khai thác học liệu điện tử, sử dụng các phần mềm trong hệ sinh thái giáo dục thông minh như sổ liên lạc điện tử, kho học liệu mở, học trực tuyến, đánh giá CĐS, ký duyệt học bạ bằng chữ ký số... Học sinh được hướng dẫn kỹ năng sử dụng Internet an toàn, truy cập thư viện số, rèn luyện năng lực tự học và tương tác sáng tạo. Mục tiêu chung được các nhà trường hướng tới là mỗi tiết học đều có yếu tố công nghệ, qua đó giúp giáo viên sáng tạo hơn, học sinh hứng thú hơn, từng bước đưa giáo dục vùng cao hội nhập với giáo dục cả nước.

Thầy và trò trường PT DTNT THCS Lang Chánh trong giờ Tin học.

Với phương châm “lấy con người làm trung tâm của CĐS”, các Trường Phổ thông dân tộc nội trú THCS ở miền núi Thanh Hóa đang từng bước xây dựng môi trường giáo dục thông minh, quản trị hiện đại, học sinh chủ động, sáng tạo. Việc đẩy mạnh ứng dụng công nghệ không chỉ nâng cao chất lượng dạy và học mà còn mở rộng cơ hội tiếp cận tri thức mới cho con em đồng bào DTTS vùng cao, biên giới. Đây chính là “chiếc cầu nối” giúp các em vững vàng hơn trên hành trình bước vào kỷ nguyên số, góp phần thu hẹp khoảng cách giáo dục giữa vùng cao và đồng bằng, thực hiện hiệu quả các nghị quyết của Đảng về CĐS quốc gia và đột phá phát triển giáo dục và đào tạo.

Bá Phượng