Chuyện về bậc mẫu nghi thiên hạ ở Điện Thừa Hoa

Nằm soi bóng bên dòng sông Bồng Nga thơ mộng, Điện Thừa Hoa không chỉ là di tích lịch sử quốc gia, mà còn gắn với câu chuyện về Hoàng Thái hậu Ngô Thị Ngọc Dao - bậc mẫu nghi thiên hạ. Cuộc đời bà là biểu tượng đẹp của đức hy sinh, trí tuệ và phẩm hạnh của người phụ nữ Việt Nam trong lịch sử dân tộc.

Xã Định Hòa quê hương của Hoàng Thái hậu Ngô Thị Ngọc Dao.

Quang thục Hoàng thái hậu Ngô Thị Ngọc Dao có một vị trí đặc biệt trong lịch sử triều Lê. Bà là vợ vua Lê Thái Tông, mẹ vua Lê Thánh Tông và là bà nội vua Lê Hiến Tông - ba vị vua kế thừa và phát triển thành công nhất sự nghiệp xây dựng nhà nước quân chủ tập quyền theo hướng Nho giáo của triều Lê, góp phần đưa thời Lê sơ trở thành thời kỳ thịnh trị nhất trong lịch sử phong kiến Việt Nam.

Hoàng Thái hậu Ngô Thị Ngọc Dao là người con của quê hương Đồng Phang, phủ Thiệu Thiên, huyện Yên Định (nay là xã Định Hòa). Bà sinh năm Canh Tý (1420) trong gia đình trâm anh thế phiệt, với cha là Diên Ý Dụ Vương Ngô Từ và ông nội Ngô Kinh, đều là những bậc khai quốc công thần của triều Hậu Lê. Bà nổi tiếng là người đoan trang, dịu dàng, thông minh và hiểu lễ nghĩa. Với những đức tính ấy, bà được vào cung và trở thành phi tần của vua Lê Thái Tông. Bà sinh hạ được hai người con, trong đó công chúa mất sớm và hoàng tử Lê Tư Thành, sau là vua Lê Thánh Tông.

Tương truyền, Hoàng hậu Ngô Thị Ngọc Dao được vua Thái Tông rất yêu mến. Nhưng vì bà bị kẻ xấu dèm pha ghép vào tội dối vua nên bị bắt trói lại để chờ xử tội. May có Lê Khang là người tốt can gián, bà được thả ra và Nguyễn Trãi đã nhờ người tin cẩn đem bà ra chùa Huy Văn ở Đông Đô (nay thuộc Hà Nội). Đến kỳ sinh nở, bà sinh Lê Tư Thành ở sau chùa. Khi Lê Tư Thành chưa đầy tháng tuổi thì vua Lê Thái Tông băng hà.

Sống xa chốn cung đình, Ngô Thị Ngọc Dao nuôi dạy hoàng tử trong một bối cảnh đầy bất trắc, gian truân. Song hoàn cảnh cũng đã góp phần hun đúc nên ý chí và nhân cách của hoàng tử Tư Thành sau này.

Điện Thừa Hoa được trùng tu, tôn tạo lại khang trang vào năm 2019.

Vua Lê Thánh Tông là bậc minh quân, không những ngày đêm chăm lo việc việc nước, mà quân cơ, lễ nhạc, văn chương, pháp luật, thuần phong mỹ tục... vua đều được chú trọng. Sử cũ chép “mỗi đổi thay hoàn hảo đều có công của Hoàng Thái Hậu”. Đặc biệt, ảnh hưởng của Hoàng Thái hậu tới vua Lê Thánh Tông còn được ghi nhận từ một hành động có ý nghĩa lớn lao là minh oan cho Nguyễn Trãi - đại công thần đã phò tá Lê Thái Tổ đánh đuổi giặc Minh, giành lại giang sơn, xây nền thái bình thịnh trị.

Năm Bính Thìn (1496), Hoàng Thái hậu lâm bệnh và mất vào giờ Hợi ngày 26/3 tại Thừa Hoa điện, hưởng thọ 76 tuổi. Việc khâm liệm, phạm hàm đều do vua tự làm, viết điếu văn, đặt quan tài ở điện để viếng. Dự định tháng 10 rước thi hài về Sơn Lăng (Lam Kinh), nhưng Thánh Tông Hoàng đế cũng băng hà (năm 1497) nên lễ an táng chưa khởi hành được.

Ngày 6/2 năm Đinh Tỵ (1497) Lê Hiến Tông lên ngôi Hoàng đế, tế cáo trời đất rồi ra lệnh tiến hành tang lễ, dâng sách truy tôn, báo ơn ông bà, tiên tổ; niên hiệu Cảnh thống năm đầu (1498) đưa về an táng ở Lam Sơn cùng ở Hựu Lăng (lăng Lê Thái Tông).

Đua thuyền - một hoạt động sôi nổi trong Lễ hội Phủ Nhì, tưởng niệm 530 năm ngày mất của Hoàng Thái hậu Ngô Thị Ngọc Dao.

Với những công lao to lớn và phẩm hạnh cao quý, bà được sử sách ghi nhận và tôn vinh là “Mẫu nghi thiên hạ”. Và ngay trên mảnh đất quê hương, Điện Thừa Hoa đã được xây dựng cách đây gần 600 năm và được trùng tu, tôn tạo lại khang trang vào năm 2019. Năm 2026, xã Định Hòa tổ chức Lễ hội Phủ Nhì gắn với lễ dâng hương kỷ niệm 530 năm ngày mất của Hoàng Thái hậu Ngô Thị Ngọc Dao với nhiều hoạt động ý nghĩa, để Nhân dân và khách thập phương tìm về chiêm bái. Bởi Điện Thừa Hoa gắn với câu chuyện về bậc mẫu nghi thiên hạ, sẽ mãi tỏa bóng ân đức cùng sự trường tồn của xã tắc, giang sơn.

Minh Thúy