Để trò chơi dân gian của người Thái “sống mãi” với thời gian

Trải qua biết bao thế hệ, với những thăng trầm của lịch sử, cho đến nay đồng bào dân tộc Thái sinh sống trên mảnh đất xứ Thanh vẫn gìn giữ, bảo tồn và phát huy được giá trị của các trò chơi dân gian trong đời sống hàng ngày. Qua đó, không chỉ tạo không khí vui tươi, phấn khởi, gắn kết cộng đồng mà còn góp phần giữ lại được nét đẹp văn hóa truyền thống của dân tộc.

Trò chơi kéo co ở xã Pù Luông thu hút đông đảo người dân, du khách tham gia. Ảnh: Nguyễn Đạt

Con đường dẫn vào bản Chung Sơn (xã Sơn Thủy) nổi bật với cảnh quan thiên nhiên hoang sơ, không khí trong lành và những ngôi nhà sàn truyền thống mang đậm bản sắc văn hóa của người Thái. Trò chuyện với ông Lò Văn Muôn, bí thư chi bộ, trưởng bản và cũng là người am hiểu khá nhiều nét văn hóa của đồng bào Thái ở đây. Ông Muôn cho biết: Bản có 96% dân số là đồng bào dân tộc Thái, chính vì vậy nơi đây còn gìn giữ, bảo tồn được khá nhiều trò chơi dân gian như: ném còn, tó má lẹ, kéo co... Trải qua nhiều thăng trầm, đến nay dù cuộc sống ngày càng hiện đại nhưng các trò chơi dân gian vẫn là món ăn tinh thần không thể thiếu trong đời sống hàng ngày của người dân, đặc biệt là trong các dịp lễ hội, ngày tết.

Theo ông Muôn, hầu hết các trò chơi dân gian của người Thái đều dễ chơi, các vật dụng cũng dễ tìm trong đời sống hàng ngày, bởi vậy khi tổ chức các trò chơi người dân đều tham gia rất đông. Chẳng hạn, khi chơi trò chơi ném còn người dân sẽ chọn một bãi đất rộng, bằng phẳng để dựng một cây tre cao làm cột, trên đỉnh cột có uốn vòng tròn dán giấy mỏng, một bên màu đỏ, một bên màu vàng tượng trưng cho âm và dương. Quả còn được may hình vuông bằng vải thổ cẩm, hoặc những miếng vải hoa, vải màu nho nhỏ tầm bằng bàn tay, bên trong nhồi một vật liệu nào đó để tạo sức nặng như trấu, gạo... Xung quanh quả còn được khâu những dây tua rua nhiều màu sắc và khi tung còn người chơi sẽ cầm vào đoạn gần cuối chiếc dây ấy quay tròn theo chiều kim đồng hồ để tạo đà bay. Khi đã có đà, người chơi tung quả còn lên cao, nhằm vào trúng tâm của vòng tròn.

Theo quan niệm xưa, quả còn tượng trưng cho dương, còn vòng tròn dán giấy đỏ trên cây sào tượng trưng cho âm. Người Thái chơi ném còn thể hiện ý muốn âm - dương hòa hợp và mang ý nghĩa phồn thực. Chính vì thế, những gia đình hiếm muộn con cái rất hào hứng tham gia ném còn để cầu tự. Không chỉ vậy, ném còn còn là trò chơi mang tính giao duyên, các chàng trai, cô gái tung bắt những quả còn và họ gửi theo ánh mắt, nụ cười để bày tỏ tình cảm với nhau và cũng từ những cuộc chơi chung như thế, họ có dịp gặp gỡ, tìm hiểu nhau, nếu thấy hợp nhau sẽ kết duyên đôi lứa thành vợ, thành chồng. Cũng bởi ném còn mang nhiều ý nghĩa sâu sắc nên từ xưa đến nay người Thái luôn gìn giữ và thường xuyên tổ chức trò chơi này.

“Các trò chơi dân gian là nét đẹp văn hóa không thể thiếu trong đời sống hàng ngày của người Thái ở đây. Việc tham gia các trò chơi không chỉ góp phần nâng cao đời sống tinh thần, bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa đặc sắc của đồng bào dân tộc Thái mà còn giúp bà con trong bản gắn chặt tình đoàn kết, tạo không khí vui tươi, sôi nổi. Bởi vậy, để các trò chơi dân gian “sống mãi” với thời gian trong những năm qua, chúng tôi đã đẩy mạnh tuyên truyền để nâng cao nhận thức của người dân về vai trò của trò chơi dân gian trong nhịp sống hiện đại và để người dân thấy được trách nhiệm gìn giữ và phát huy trò chơi dân gian của mình", ông Muôn chia sẻ.

Còn tại xã Pù Luông, nơi có 92% đồng bào dân tộc Thái sinh sống hiện cũng còn gìn giữ được khá nhiều trò chơi, trò diễn dân gian như: đẩy gậy, ném còn, kéo co, bắn nỏ, đánh đu... Theo ông Hà Quý Tôn, Trưởng Phòng Văn hóa - Xã hội, xã Pù Luông, các trò chơi dân gian không chỉ thể hiện sâu sắc những đặc trưng trong văn hóa, tín ngưỡng, tâm linh của dân tộc Thái, mà còn giúp rèn luyện sức khỏe, sự dẻo dai trong đời sống sinh hoạt, lao động hàng ngày. Những năm gần đây, người dân cũng đã khéo léo khai thác giá trị của trò chơi dân gian để tạo ra sản phẩm du lịch độc đáo, tạo sức hấp dẫn khách du lịch khi về địa phương. Điển hình như, tại các thôn: Đôn, Báng, Leo, Bầm, Lặn Ngoài, bà con thường xuyên tổ chức trò chơi dân gian trong đời sống hàng ngày để gìn giữ nét đẹp văn hóa của dân tộc mình, đồng thời phục vụ du khách trải nghiệm và tìm hiểu thêm về văn hóa, cảm nhận đời sống tinh thần, phong tục, tập quán địa phương. Cùng với đó là đưa trò chơi dân gian vào các sự kiện thể thao, dịp lễ hội, ngày tết... Qua đó, không chỉ tạo thêm điểm nhấn đặc sắc thu hút du khách mà còn giúp các trò chơi dân gian ngày càng được trao truyền cho thế hệ trẻ một cách tự nhiên và bền vững.

Trong quá trình hình thành trên mảnh đất xứ Thanh, đồng bào dân tộc Thái đã sản sinh ra một kho tàng các trò chơi dân gian vô cùng độc đáo, mang đậm bản sắc văn hóa riêng và được gìn giữ, trao truyền qua nhiều thế hệ sinh sống nối tiếp nhau. Bởi vậy, việc phục dựng, bảo tồn, phát huy giá trị các trò chơi dân gian của người Thái đã được ngành văn hóa của tỉnh chú trọng thực hiện, nhất là việc tổ chức trò chơi dân gian trong các dịp lễ tết, kỷ niệm, ngày truyền thống của đất nước, của tỉnh và địa phương nhằm tạo không khí vui tươi, phấn khởi cho Nhân dân. Qua đó không chỉ góp phần gìn giữ những giá trị độc đáo của các trò chơi dân gian mà còn thu hút du khách thập phương đến tham quan, trải nghiệm và hơn hết là để trò chơi dân gian ngày càng có sức sống “bền vững” trong cộng đồng.

Nguyễn Đạt