Đền thờ Tướng quân Tư Mã Hai Đào - Huyền tích vọng về bên dòng sông Mã

Giữa miền biên viễn Mường Lát - nơi núi rừng trùng điệp như bức trường thành thiên nhiên ôm ấp dòng sông Mã hiền hòa - có một không gian văn hóa, tâm linh lặng lẽ mà linh thiêng, đang từng ngày níu chân du khách khi đặt bước tới vùng đất địa đầu xứ Thanh. Đó là Đền thờ Tướng quân Tư Mã Hai Đào, tọa lạc tại thôn Tén Tằn, xã Mường Lát.

Đền thờ Tướng quân Tư Mã Hai Đào - nơi lưu giữ huyền tích giữ đất, an dân bên dòng sông Mã.

Ngôi đền nằm trên khu đất bằng phẳng, thế đất vững chãi, tầm nhìn rộng mở hướng thẳng ra dòng sông Mã xanh trong. Giữa mênh mang núi rừng, đền hiện lên mộc mạc, trầm mặc mà trang nghiêm, như một điểm hội tụ linh khí, nơi quá khứ hào hùng giao hòa cùng nhịp sống bình yên của đồng bào các dân tộc nơi miền biên giới.

Vị tướng trấn giữ vùng phên dậu và dấu ấn mở đất nơi biên cương

Theo sử sách và truyền ngôn dân gian, vào khoảng thế kỷ XV, Hai Đào sinh ra tại làng Đào, Mường Khô xưa (nay là xã Điền Quang, tỉnh Thanh Hóa). Thuở nhỏ mồ côi cha mẹ, phải đi ở chăn trâu cho nhà Lang, nhưng chàng trai ấy sớm bộc lộ tư chất khác thường: khỏe mạnh, nhanh nhẹn, ham mê võ nghệ. Những trò chơi dân gian như đánh cù, chơi đu, luyện kiếm... đã hun đúc nên một con người gan góc, dáng mạo phi phàm.

Khi triều đình mở hội chiêu mộ anh tài phò vua diệt giặc ngoại xâm, Hai Đào đã xuất sắc vượt qua thử thách, lập công lớn, được nhà vua gả công chúa, trở thành phò mã. Từ thân phận nghèo khó, ông bước vào con đường lớn của đời mình, với lời thề đem trọn tài năng phò vua, giúp nước.

Trước họa ngoại xâm nơi biên giới, phò mã Hai Đào xin vua cho cầm quân ra trận. Nhà vua sắc phong ông làm tướng quân, ban cấp binh mã, vũ khí và quân lương. Trở về quê, ông triệu tập binh Mường, rèn luyện quân sĩ, chuẩn bị chu đáo rồi xuất binh dẹp giặc, giữ yên bờ cõi.

Sau những chiến công hiển hách, ông được triều Lê phong chức Tư Mã biên phòng, đóng đồn tại Tén Tằn - vùng đất có vị trí chiến lược của Mường Lát ngày nay. Nhận thấy Mường Xia có địa thế thuận lợi, đất đai màu mỡ nhưng dân cư còn thưa thớt, ông xin triều đình cho lập làng, dựng bản, chiêu mộ dân cư về sinh sống.

Từ đó, các bản Mường dần hồi sinh, cư dân trở về quê cũ, cuộc sống ngày càng ổn định, sầm uất. Người dân từ Mường Bén, Mường Xôi bên đất Lào cũng lần lượt quay về. Tư Mã Hai Đào trở thành Quan Châu Xia, cai quản ba vùng Mường Chu Sàn, Mường Chu Gia, Mường Chu Sang - một không gian rộng lớn trải dài đến cả những vùng thuộc Phú Thọ, Sơn La ngày nay.

Ghi nhớ công lao to lớn của người đã giữ đất, an dân, làm nên sự phồn thịnh cho vùng biên viễn, sau khi Tư Mã Hai Đào qua đời, đồng bào Thái nói riêng và Nhân dân các dân tộc nói chung đã lập đền thờ bên dòng sông Mã, đời đời hương khói tưởng niệm.

Không gian tâm linh lắng đọng - điểm hẹn văn hóa vùng cao

Trải qua thời gian và biến thiên lịch sử, Đền thờ Tướng quân Tư Mã Hai Đào được trùng tu nhiều lần nhưng vẫn giữ được nét mộc mạc, thanh tịnh, thấm đẫm hồn cốt miền biên giới. Mỗi khi hương khói lan tỏa bên dòng sông Mã, du khách thập phương lại tìm về nơi đây dâng nén tâm hương, lắng nghe tiếng trống, tiếng chiêng vang vọng giữa núi rừng, để cảm nhận sâu hơn những huyền tích về vị tướng quân từng giúp dân dựng bản, giữ đất.

Trong không gian linh thiêng ấy, lòng người như chùng lại, tìm thấy sự an yên và niềm tin bền bỉ gắn với vùng đất nơi “con nước sông Mã chở hồn lịch sử”.

Bia đá lưu danh công đức Tư Mã Hai Đào tại Đền thờ xã Mường Lát.

Chung tay gìn giữ di sản - khơi mở hướng đi mới

Những năm gần đây, chính quyền và Nhân dân xã Mường Lát đã dành nhiều tâm huyết cho công tác bảo tồn, gìn giữ và phát huy giá trị di tích Đền thờ Tư Mã Hai Đào. Việc hoàn thiện hồ sơ đề nghị xếp hạng di tích lịch sử cấp tỉnh được địa phương xác định là bước đi quan trọng, nhằm khẳng định giá trị lịch sử, văn hóa của công trình. Đồng thời mở ra hướng phát triển du lịch văn hóa tâm linh cho vùng biên giới.

Đồng chí Trịnh Văn Thế, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND xã Mường Lát cho biết: “Đền thờ Tướng quân Tư Mã Hai Đào không chỉ là nơi sinh hoạt tín ngưỡng của Nhân dân, mà còn là biểu tượng lịch sử gắn liền với quá trình giữ đất, giữ bản của cha ông nơi biên giới. Việc bảo tồn di tích là trách nhiệm chung của cả hệ thống chính trị và cộng đồng dân cư, nhằm gìn giữ những giá trị thiêng liêng cho các thế hệ mai sau.”

Theo lãnh đạo UBND xã Mường Lát, địa phương đang từng bước quy hoạch cảnh quan quanh đền, chỉnh trang lối vào, bổ sung điểm dừng chân, không gian trải nghiệm văn hóa dân tộc, gắn bảo tồn di tích với phát triển du lịch cộng đồng, tạo sinh kế bền vững cho người dân.

Không chỉ chính quyền, người dân thôn Tén Tằn cũng coi ngôi đền là điểm tựa tinh thần gắn bó máu thịt với đời sống cộng đồng. Ông Lò Văn Ôn, người cao niên trong thôn, chia sẻ: “Từ đời ông bà truyền lại, chúng tôi đã nghe kể nhiều về công lao của Tướng quân Tư Mã Hai Đào. Ngài là người giữ đất, dựng bản cho dân Mường Xia. Vì thế, đền không chỉ là nơi thờ tự, mà còn là chốn linh thiêng để con cháu nhớ về cội nguồn.”

Với thế hệ trẻ, đền thờ là nơi khơi dậy niềm tự hào và ý thức gìn giữ di sản. Chị Vi Thị Nguyệt, người dân thôn Tén Tằn, cho biết: “Mỗi khi có khách đến thăm đền, bà con chúng tôi đều tự nhắc nhau dọn dẹp sạch sẽ, giữ gìn cảnh quan. Ai cũng mong đền được quan tâm đầu tư để nhiều người biết hơn về lịch sử quê hương.”

Vọng mãi huyền tích bên dòng sông thiêng

Ngày nay, giữa trùng điệp núi rừng và nhịp chảy miên man của dòng sông Mã, Đền thờ Tướng quân Tư Mã Hai Đào hiện lên như một cột mốc thiêng liêng của ký ức lịch sử và niềm tin tâm linh. Nơi đây không chỉ lưu giữ huyền tích về một vị tướng trấn giữ phên dậu, mở đất an dân, mà còn là điểm tựa tinh thần, kết nối quá khứ hào hùng với hiện tại đang vươn mình đổi mới.

Trong làn khói hương bảng lảng bên bờ sông Mã, câu chuyện về Tư Mã Hai Đào vẫn lặng lẽ vọng về, nhắc nhớ các thế hệ hôm nay và mai sau về truyền thống giữ đất, giữ bản của cha ông. Với sự quan tâm của tỉnh, cùng nỗ lực bền bỉ của chính quyền và Nhân dân địa phương, Đền thờ Tướng quân Tư Mã Hai Đào hứa hẹn trở thành điểm đến văn hóa - tâm linh đặc sắc, góp phần làm giàu thêm bản sắc vùng biên Mường Lát và lan tỏa giá trị lịch sử trên hành trình phát triển du lịch của xứ Thanh.

Hồ Thuỷ (CTV)