Đổi mới hoạt động thư viện nhờ ứng dụng trí tuệ nhân tạo

Trong bối cảnh ngành giáo dục đẩy mạnh chuyển đổi số và yêu cầu đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, thư viện trường học đang từng bước chuyển mình từ không gian lưu trữ tài liệu truyền thống sang môi trường học tập mở, hỗ trợ học sinh phát triển năng lực tự học và tiếp cận tri thức.

Thư viện FPT School Thanh Hóa trở thành không gian học tập, trải nghiệm của học sinh.

Nắm bắt xu hướng đó, thời gian qua Trường Tiểu học, THCS và THPT FPT Thanh Hóa đã chủ động ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) vào công tác quản lý và tổ chức hoạt động của thư viện. Việc ứng dụng AI không chỉ góp phần nâng cao chất lượng phục vụ mà còn tạo động lực đổi mới hoạt động thư viện, từng bước xây dựng và phát triển văn hóa đọc trong nhà trường theo hướng hiện đại.

Các công cụ AI được đưa vào hỗ trợ các khâu nghiệp vụ như phân loại, biên mục, xử lý và quản lý dữ liệu tài liệu. Việc ứng dụng công nghệ đã góp phần rút ngắn đáng kể thời gian xử lý tài liệu, nâng cao độ chính xác trong công tác nghiệp vụ, đồng thời giúp nguồn học liệu được cập nhật thường xuyên, kịp thời phục vụ nhu cầu học tập, nghiên cứu của học sinh ở cả ba cấp học. Không chỉ dừng lại ở việc hỗ trợ kỹ thuật, AI còn góp phần tái cấu trúc quy trình vận hành thư viện theo hướng khoa học, linh hoạt và hiệu quả hơn.

Đáng chú ý, việc tự động hóa các công việc mang tính lặp lại đã tạo điều kiện để cán bộ thư viện chuyển từ vai trò “quản lý tài liệu” sang vai trò “kết nối và dẫn dắt tri thức”. Thay vì dành nhiều thời gian cho các thao tác kỹ thuật, cán bộ thư viện có thể tập trung tổ chức các hoạt động hướng dẫn đọc, hỗ trợ học sinh khai thác tài liệu, xây dựng các chương trình phát triển văn hóa đọc gắn với định hướng giáo dục của nhà trường.

Học sinh Fschool Thanh Hóa chăm chú xem phần giới thiệu sách “Võ Thị Sáu” có sử dụng AI trong workshop “Trang sách người lính – Gieo mầm tri ân”.

Song song với đó, thư viện FPT School Thanh Hóa đã khai thác hiệu quả dữ liệu mượn – trả sách để phân tích nhu cầu và xu hướng đọc của học sinh. Dưới sự hỗ trợ của AI, dữ liệu không chỉ dừng ở việc thống kê số lượt mượn mà còn được xử lý theo nhóm độ tuổi, khối lớp, sở thích và hành vi đọc. Trên cơ sở này, thư viện chủ động xây dựng danh mục tài liệu phù hợp, triển khai các gợi ý đọc theo chủ đề, theo từng nhóm đối tượng, góp phần nâng cao hiệu quả tiếp cận tri thức và từng bước hình thành thói quen đọc sách trong học sinh.

Công tác truyền thông thư viện cũng được đổi mới theo hướng hiện đại, phù hợp với xu thế tiếp cận thông tin của học sinh trong thời đại số. Thông qua việc ứng dụng AI trong thiết kế và sản xuất nội dung, các sản phẩm truyền thông như poster, video giới thiệu sách được thể hiện sinh động, trực quan, dễ tiếp cận. Các hoạt động giới thiệu sách, lan tỏa văn hóa đọc được triển khai linh hoạt trên các nền tảng truyền thông của nhà trường, góp phần đưa hoạt động thư viện đến gần hơn với học sinh.

Cán bộ Thư viện Trường Tiểu học, THCS và THPT FPT Thanh Hóa ứng dụng AI trong xử lý, biên mục tài liệu

Hiệu quả của quá trình đổi mới được thể hiện rõ qua các số liệu thực tiễn. Nếu như năm 2024, thư viện chỉ ghi nhận 102 lượt mượn – trả ấn phẩm, thì sang năm 2025, con số này đã tăng lên 739 lượt, tương đương mức tăng trưởng xấp xỉ 625%, tức tăng hơn 7,2 lần. Đây không chỉ là sự gia tăng về số lượng mà còn phản ánh sự thay đổi tích cực trong nhận thức và thói quen đọc của học sinh, cho thấy sức lan tỏa rõ nét của các giải pháp đổi mới gắn với ứng dụng công nghệ.

Cùng với sự gia tăng về số lượt sử dụng, học sinh ngày càng chủ động hơn trong việc tìm kiếm, lựa chọn tài liệu phục vụ học tập và giải trí; không gian thư viện dần trở thành điểm đến quen thuộc, góp phần hình thành môi trường học tập thân thiện, tích cực trong nhà trường. Thư viện không còn là nơi “mượn – trả sách” đơn thuần mà từng bước trở thành không gian học tập, trải nghiệm, nuôi dưỡng cảm xúc và phát triển năng lực cho học sinh.

Qua quá trình triển khai tại Trường Tiểu học, THCS và THPT FPT Thanh Hóa cho thấy, việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong hoạt động thư viện là hướng đi phù hợp, đáp ứng yêu cầu chuyển đổi số trong giáo dục hiện nay. Từ hiệu quả bước đầu, có thể khẳng định rằng, khi được tổ chức và vận hành đúng hướng, thư viện trường học vẫn giữ vai trò quan trọng trong việc nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện.

Tào Mai (CTV)