Đưa Ngũ trò Viên Khê đến gần hơn với công chúng

Giữa nhịp sống hiện đại đang đổi thay từng ngày, ở phường Đông Sơn những thành viên Câu lạc bộ (CLB) Ngũ trò Viên Khê vẫn bền bỉ gìn giữ, trao truyền những giá trị văn hóa dân gian đặc sắc của cha ông. Từ nền tảng ấy, CLB đã từng bước khẳng định vai trò hạt nhân góp phần bảo tồn, lan tỏa di sản văn hóa phi vật thể độc đáo của xứ Thanh.

Câu lạc bộ Ngũ trò Viên Khê tham gia biểu diễn tại sự kiện “Sắc xuân trên mọi miền Tổ quốc”.

Ra đời từ nhu cầu tự thân của cộng đồng trong việc giữ gìn những giá trị văn hóa truyền thống, CLB Ngũ trò Viên Khê hiện quy tụ hơn 100 thành viên ở nhiều độ tuổi khác nhau. Điều đáng quý là trong số đó có những cụ cao niên như Nghệ nhân Ưu tú Nguyễn Thị Cốc, Nguyễn Duy Răng... vẫn tâm huyết với việc truyền dạy từng làn điệu dân ca, dân vũ cho lớp trẻ. Sự hiện diện của nhiều thế hệ trong cùng một không gian sinh hoạt không chỉ tạo nên sức sống bền bỉ cho CLB, mà còn là minh chứng sinh động cho sự tiếp nối văn hóa qua thời gian.

Ngũ trò Viên Khê (hay còn gọi là dân ca, dân vũ Đông Anh) được công nhận là di sản văn hóa phi vật thể quốc gia năm 2017. Đây là một loại hình nghệ thuật trình diễn dân gian đặc sắc, gắn với đời sống lao động, nông nghiệp và văn hóa tâm linh của người dân địa phương. Mỗi trò diễn là một lát cắt văn hóa, phản ánh ước vọng về cuộc sống ấm no, mùa màng bội thu, quốc thái dân an. Tuy nhiên, cũng như nhiều loại hình nghệ thuật dân gian khác, trò diễn này từng đứng trước nguy cơ mai một khi lớp nghệ nhân cao tuổi dần vắng bóng, lớp trẻ ít có điều kiện tiếp cận.

Chính trong bối cảnh đó, CLB Ngũ trò Viên Khê đã trở thành điểm tựa để di sản được “hồi sinh” và phát triển. Không chỉ duy trì sinh hoạt định kỳ, nhiều thành viên CLB còn tích cực tham gia truyền dạy cho thanh, thiếu niên địa phương, học sinh ở các nhà trường, khơi dậy niềm yêu thích văn hóa truyền thống trong thế hệ trẻ. Những buổi tập luyện diễn ra đều đặn, từ nhà văn hóa tổ dân phố đến các không gian cộng đồng, tạo nên một “lớp học” đặc biệt - nơi nghệ thuật dân gian được trao truyền bằng cả tâm huyết và tình yêu văn hóa sâu sắc.

Nghệ nhân Ưu tú Nguyễn Thị Cốc năm nay đã 88 tuổi, là một trong những “cây đại thụ” của Ngũ trò Viên Khê, chia sẻ: “Chúng tôi coi việc truyền dạy là trách nhiệm của mình với quê hương và con cháu. Mỗi điệu múa, mỗi câu hát nếu mình không trao truyền lại, theo thời gian rồi sẽ mất. Tôi rất vui khi ngày càng có nhiều cháu nhỏ tham gia, say mê tập luyện. Đó là niềm vui lớn đối với những nghệ nhân như chúng tôi”.

Không dừng lại ở phạm vi tổ cộng đồng, CLB Ngũ trò Viên Khê còn tích cực tham gia các hoạt động giao lưu, biểu diễn trong và ngoài tỉnh. Tháng 2/2026, 40 thành viên của CLB đã đại diện địa phương tham gia chương trình “Sắc xuân trên mọi miền Tổ quốc” do Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch tổ chức tại Hà Nội. Màn trình diễn Ngũ trò Viên Khê đã để lại ấn tượng sâu sắc với bạn bè trong nước và du khách bởi nét độc đáo, giàu bản sắc của loại hình nghệ thuật này. Sự kiện không chỉ là dịp để quảng bá di sản, mà còn khẳng định vị thế, sức sống của Ngũ trò Viên Khê trong đời sống văn hóa đương đại.

Tuy vậy, việc đưa Ngũ trò Viên Khê ra khỏi “không gian làng”, đến với những sân khấu lớn hơn cũng đặt ra yêu cầu về sự thích ứng. Chị Lê Thị Cảnh (thành viên CLB Ngũ trò Viên Khê), cho biết: "Các thành viên CLB đã bàn bạc để điều chỉnh cách dàn dựng, biên tập tiết mục sao cho phù hợp với khán giả hiện đại nhưng vẫn giữ được “hồn cốt” truyền thống. Sự linh hoạt này chính là yếu tố giúp Ngũ trò Viên Khê được làm mới để tiếp tục lan tỏa. Ngoài ra, một số đơn vị tổ chức hoạt động du lịch cũng rất mong muốn mời các thành viên CLB tham gia trình diễn ngũ trò để quảng bá, giới thiệu đến du khách loại hình di sản văn hóa phi vật thể đặc sắc này. Đây là hướng đi mới cần có sự quan tâm, định hướng của địa phương, để CLB vừa duy trì hiệu quả hoạt động, vừa đưa di sản đến gần hơn với cộng đồng, du khách".

Nhận thức rõ vai trò của CLB trong việc bảo tồn di sản văn hóa phi vật thể, phường Đông Sơn đã có những định hướng, giải pháp cụ thể nhằm củng cố, phát triển tổ chức này. Cụ thể, phường sẽ cùng với CLB tiến hành rà soát, xây dựng phương án kiện toàn CLB theo hướng bài bản, hiệu quả hơn. Việc kiện toàn không chỉ nhằm nâng cao chất lượng hoạt động, mà còn tạo điều kiện để CLB phát huy tốt hơn vai trò trong công tác bảo tồn và phát huy giá trị di sản. Trong đó, tập trung củng cố đội ngũ nhân lực nòng cốt, xây dựng quy chế hoạt động rõ ràng, đồng thời tăng cường hỗ trợ về cơ sở vật chất, kinh phí. Đặc biệt, công tác truyền dạy cho thế hệ trẻ sẽ tiếp tục được coi là nhiệm vụ trọng tâm của CLB trong thời gian tới, nhằm đảm bảo tính kế thừa lâu dài cho di sản.

Trong dòng chảy của thời gian, CLB Ngũ trò Viên Khê chính là minh chứng sống động cho sức mạnh của cộng đồng trong bảo tồn văn hóa. Ở đó, mỗi thành viên không chỉ là người tham gia biểu diễn, mà còn là “người giữ hồn” cho một loại hình nghệ thuật dân gian độc đáo. Từ những bước chân, lời ca mộc mạc, một di sản văn hóa phi vật thể đang tiếp tục được nuôi dưỡng, lan tỏa, góp phần làm giàu thêm sắc thái văn hóa xứ Thanh.

Bài và ảnh: Hoài Anh