Duy Tinh - ngôi làng có lịch sử gần 1.000 năm
Duy Tinh giáp bộ, giáp phường/ Giáp cầu, giáp chợ, giáp đường giao thông/ Vui thay trên bến dưới sông/ Thuyền bè tấp nập theo dòng về đây. Đó là những câu ca miêu tả lại cảnh làng cổ Duy Tinh, đất đai trù mật, người người nô nức. Về thôn Duy Tinh (xã Hậu Lộc) những lớp trầm tích ẩn trong từng câu chuyện, để mỗi người dân đều tự hào về văn hóa làng còn lưu giữ.

Chùa Sùng Nghiêm (xã Hậu Lộc) - di tích lịch sử văn hóa quốc gia.
Theo sách Địa chí Hậu Lộc (NXB Khoa học Xã hội, 2018), Duy Tinh không chỉ là một trung tâm chính trị, kinh tế, văn hóa lâu đời của riêng huyện Hậu Lộc (cũ) mà còn là cả phủ Hà Trung trước đó, bao gồm 4 huyện: Hậu Lộc, Hoằng Hóa, Tống Sơn và Nga Sơn.
Còn theo Địa chí Thanh Hóa phần lịch sử và địa lý chép, nằm cạnh con sông Lạch Trường, Duy Tinh là vùng đất có lịch sử hình thành lâu đời và từng là sở lỵ của vùng Dư Phát, thời Bắc thuộc. Thời Đinh - Tiền Lê, Duy Tinh là một trung tâm sản xuất và thương mại lớn nhất của Châu Ái.
Dù sử làng không ghi người đầu tiên đến Duy Tinh khai cư lập nghiệp là ai và vào năm nào, cũng không ghi rõ thời gian tỉnh lỵ Thanh Hóa rời khỏi Duy Tinh. Nhưng những người đã từng ghi dấu ấn ở vùng đất này thì vẫn mãi còn đó, như một phần lịch sử của đất làng. Đó là Thái úy Lý Thường Kiệt - tổng trấn Thanh Hóa từ 1080 đến 1101; là thông phán Chu Công người cho dựng chùa Sùng Nghiêm; là Phán sự Thanh Hóa Phạm Tín; và Tham tri Chính sự giữ phủ Thanh Hóa Đỗ Nguyên Thiện (1129) và Lương Cải (1130).
Thời nhà Lý là giai đoạn Phật giáo thịnh trị, trở thành quốc giáo. Sử làng Duy Tinh có chép: người dân trên dưới một lòng mà bỏ hết kiện tụng, xóm làng vui vẻ mà phong hóa thanh cao. Chùa chiền được xây dựng nhiều, trong đó Sùng Nghiêm là một trong những ngôi chùa có quy mô khá lớn.

Được dựng từ năm 1118, bia chùa Sùng Nghiêm Diên Thánh là một trong số ít văn bia cổ được giữ lại trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa.
Được bao quanh là 3 con sông lớn, Sùng Nghiêm mang một vẻ đẹp đặc biệt. Không chỉ là sơn thủy hữu tình, ở đây còn có cuộc sống nhộn nhịp của người dân. Bởi thế mà các tao nhân, mặc khách đã dừng chân ở đây trong nhiều cuộc du hành. Chính vua Lý Nhân Tông khi đến Châu Ái, năm 1116, đã qua mảnh đất Duy Tinh. Đánh giá về sự kiện này, văn bia chùa Sùng nghiêm có ghi: “Thực là việc ngàn năm khó gặp, là vinh hạnh sâu sắc của cả một vùng”.
Trị nhậm trấn Thanh Hóa lúc bấy giờ là Thông phán Chu Nguyên Hạo (còn gọi là Chu Công). Sau khi nhà vua trở về, để ghi nhớ ơn vua, ông đã triệu tập dân làng Duy Tinh và quan lại trong trấn, bàn việc sửa sang lại hai chùa. Ông giao cho quan huyện Lê Chiếu trực tiếp trông coi công việc. Sau 2 năm công việc hoàn thành, khắc bia ghi lại sự kiện này. Văn bia còn lưu tại chùa Sùng Nghiêm dựng năm 1118 ghi lại nhiều nét về đời sống chính trị, kinh tế, văn hóa, tín ngưỡng... đương thời ở vùng quê này. Lại nói về Thông phán Chu Nguyên Hạo, quyền trông coi quận Cửu Chân xứ Thanh Hoa (tên cũ của Thanh Hóa). “Chu Công tính ôn hòa, cẩn trọng, khí khái, thanh liêm, tinh thông kinh sử, lấy trung kính thờ kẻ trên, lấy khoan nhân tiếp kẻ dưới”.
Ngoài đình, chùa, ở đây còn có chợ Phủ tiếng tăm khắp cả vùng. Bởi thế mà người Duy Tinh thường gọi tên làng mình bằng cái tên dân dã mà đậm nét lịch sử: làng Chợ Phủ hay làng Chợ Phủ- Duy Tinh. Một trong những nghề hưng thịnh nhất ở đây là nghề làm vàng mã. Không chỉ mang ý nghĩa giữ gìn gần 400 năm, nghề làm vàng mã còn đem lại cho dân làng cuộc sống ổn định. Công lao của người dạy nghề, đã được Nhân dân làng Duy Tinh khắc ghi trong văn bia Trùng tu Phượng Hoàng thị kiều bi.
Trải qua năm tháng, nhiều công trình có thể đã không còn, cảnh quan cũng đã đổi thay. Nhưng người làng Duy Tinh dù có đi đâu, ở đâu, vẫn một lòng gìn giữ văn hóa của làng. Sau năm 1945, làng Duy Tinh chia thành các xóm là: Tinh Anh, Tinh Phúc, Tinh Lộc, Tinh Phú, Tinh Hoa, Tinh Khang. Qua nhiều lần thay đổi, gần đây nhất 3 thôn Tinh Anh, Tinh Phúc và Tinh Hoa sáp nhập lại lấy tên Duy Tinh. Ngắm nhìn những nét chạm trổ qua bàn tay tài hoa của người làng từ thời Lý đến sau này là 1 trong 3 làng văn hóa mẫu mực của miền Bắc, điều người dân Duy Tinh tự hào nhất là họ vẫn giữ văn hóa trong từng nếp nhà.
Dẫn chúng tôi “mục sở thị” 2 ngôi nhà “nhiều tuổi” nhất của làng, trưởng thôn Duy Tinh Lê Anh Tiến cho biết: Tuổi đời nhiều nhất là ngôi nhà có lịch sử 210 năm mà ông Nguyễn Ánh Hồng đang ở. Tiếp theo là ngôi nhà được dựng năm 1837 còn khá nguyên vẹn với 7 thế hệ từng sinh sống của gia đình ông Nguyễn Văn Bình. Làng còn có cây đa Thổ Thàng hơn 100 năm và nhiều di tích “ẩn tàng” dưới lòng sông.

Một góc thôn Duy Tinh, xã Hậu Lộc.
Rất tự hào về ngôi nhà gỗ, có “đường tàu” chạy suốt 3 gian, ông Nguyễn Văn Bình khoe với chúng tôi “công trình” khám thờ (ngôi nhà thu nhỏ) từ thời cụ tổ. “Hơn 200 năm trước mà các cụ nhà chúng tôi đã thuê 3 người thợ Nam Hà về chạm khắc trong 6 tháng để làm khám thờ này. Xưa các cụ coi trọng từng chi tiết nhỏ, thì nay thế hệ con cháu chúng tôi phải có trách nhiệm giữ gìn và bảo quản”, ông Bình nói.
Bố ông Nguyễn Văn Bình là cụ Nguyễn Văn Mậu, nhiều năm làm trưởng làng và cũng chính là người đã viết sử làng Duy Tinh. Cụ Nguyễn Văn Mậu đã có hằng trăm bài và rất nhiều video giới thiệu làng cổ Duy Tinh. Cầm cuốn Làng tôi (NXB Thanh Hóa, 2023) với 1010 câu song thất lục bát, được viết từ năm 2016 đến 2022, càng thấm hiểu, phải có lớp văn hóa trầm tích của đất làng thì mới sinh ra những người yêu làng mình, tự hào về làng mình đến như vậy.
Thôn Duy Tinh, xã Hậu Lộc, hiện có 743 hộ với 2.680 khẩu. Cuộc sống đã hoàn toàn khác, nhưng cái tên làng Duy Tinh vẫn được giữ gìn. Đó chính là niềm tự hào để nhắc nhớ người dân về nơi mình sinh ra, lớn lên chính là mảnh đất cổ có truyền thống gần 1.000 năm lịch sử.
Bài và ảnh: CHI ANH
{name} - {time}
-
2026-11-19 09:55:00[Thanh Hóa xưa và nay] Dấu xưa dưới bóng Ngàn Nưa
-
2026-11-18 07:14:00[Thanh Hóa xưa và nay] Về thăm Phủ Trịnh
-
2026-11-17 10:46:00[Thanh Hóa xưa và nay] Vẻ đẹp miền biên viễn
![[Thanh Hóa xưa và nay] Dấu xưa dưới bóng Ngàn Nưa](http://c.dhcn.vn/media/img/256/news/2646/279d4095425t1800l1-279d4095150t1804.webp)
![[Thanh Hóa xưa và nay] Về thăm Phủ Trịnh](http://c.dhcn.vn/media/img/256/news/2646/290d3162133t1800l1-290d3162117t1804.webp)
![[Thanh Hóa xưa và nay] Vẻ đẹp miền biên viễn](http://c.dhcn.vn/media/img/256/news/2646/288d2101638t11920l1-ml18.webp)