[E-Magazine]: Rộn ràng Tết bản Thái

Mường Mìn vào ngày cận Tết, những con đường uốn lượn theo sườn núi, sương sớm còn vương trên những triền đồi, điểm xuyết là sắc trắng tinh khôi của hoa mơ, hoa mận đang vào mùa nở rộ.

Mùa đông miền biên viễn chưa kịp rút hết cái lạnh, nhưng trong từng nếp nhà sàn, không khí xuân đã lan tỏa.

Mường Mìn là xã vùng cao, biên giới phía Tây tỉnh Thanh Hóa. Toàn xã có 5 bản, với 3 dân tộc anh em là Thái, Mường, Kinh cùng sinh sống; trong đó đồng bào Thái chiếm hơn 90%. Nơi đây từng nhiều năm đối mặt với khó khăn về giao thông, đời sống và sinh kế của người dân. Thế nhưng, nhờ các chính sách đầu tư và nỗ lực giảm nghèo của Đảng, Nhà nước và của tỉnh, diện mạo các bản làng trên vùng biên Mường Mìn hôm nay đã dần đổi thay.

Những con đường nối bản được bê tông hóa, nhiều ngôi nhà được hỗ trợ kiên cố. Đời sống người dân vì thế được cải thiện đáng kể. Đến năm 2025, thu nhập bình quân đầu người ước đạt gần 35 triệu đồng/người/năm, tỷ lệ hộ nghèo ở Mường Mìn giảm xuống còn 6,51%. Chính những đổi thay ấy đã tạo thêm niềm tin và khí thế để bà con nơi đây phấn khởi bước vào mùa xuân mới, đón một cái Tết đủ đầy, ấm áp hơn.

Ông Trịnh Văn Triệu, Phó Chủ tịch UBND xã Mường Mìn, tỉnh Thanh Hóa cho biết: trong những năm qua, nhờ các chương trình mục tiêu quốc gia, chương trình xây dựng nông thôn mới, đặc biệt là sự cố gắng, nỗ lực của bà con Nhân dân mà kinh tế xã hội và cơ sở hạ tầng của xã có nhiều thay đổi. Cũng từ đây đời sống của bà con được nâng lên, đời sống văn hóa, văn nghệ cũng ngày càng phát triển.

Sau những ngày bận rộn trên nương rẫy, Tết là quãng thời gian hiếm hoi để mọi người dừng lại, chăm chút cho ngôi nhà của mình. Từ đầu ngõ đến hiên nhà, ai nấy đều tất bật dọn dẹp, sửa sang, gom góp những việc cuối năm.

Dưới mỗi nếp nhà, củi khô đã xếp kín gầm sàn - phần chuẩn bị quen thuộc của bà con trước thềm năm mới. Những thân gỗ nâu sẫm còn nguyên mùi rừng được giữ lại cho những ngày Tết. Cành mận trắng cũng được chị em cắt về, đặt gọn trong không gian nhà sàn. Không cần trang trí cầu kỳ, chỉ sắc trắng tinh khôi cũng đủ báo hiệu mùa xuân đã về với bản làng.

Khi xuân chạm ngõ, đồng bào Thái tạm gác lại những nhọc nhằn mưu sinh, rộn ràng chuẩn bị đón năm mới. Khắp các nếp nhà trong bản, những công việc cuối năm được san sẻ cho từng thành viên để có cái Tết đủ đầy. Những mâm lá dong, gạo nếp, đỗ xanh, thịt lợn lần lượt được bày ra. Mọi người quây quần bên nhau, cùng gói bánh chưng - món bánh Tết đã trở nên quen thuộc trong đời sống của đồng bào Thái. Từng chiếc lá được vuốt phẳng, gạo nếp được đong đầy, nhân bánh được gói ghém cẩn thận như gửi gắm vào đó mong ước về một năm mới ấm no, sum vầy.

Với riêng bản Mìn, xã Mường Mìn, khi sương sớm còn bảng lảng quanh chân sàn, gian bếp nhỏ đã ấm lên trong làn khói mỏng. Tiếng trò chuyện rôm rả khiến không khí những ngày cuối năm thêm rộn ràng, ấm áp.

Như mọi năm, cứ đến những ngày giáp Tết, chị Vi Thị Nhiên lại cùng chị em trong bản Mìn cẩn thận rửa, lau từng chiếc lá dong, chuẩn bị cho mẻ bánh chưng cuối cùng của năm. Những động tác thoăn thoắt, quen thuộc đã theo các chị qua bao mùa Tết, lặng lẽ gìn giữ một nếp sinh hoạt truyền thống của gia đình và bản làng. Với chị Nhiên, gói bánh chưng vừa để chuẩn bị cho ngày Tết, cũng vừa là cách giữ lại ký ức xưa và gắn kết tình cảm gia đình, làng bản qua từng lớp lá, lớp nếp.

Chị Vi Thị Nhiên chia sẻ: " Những ngày Tết mà chưa được gói những chiếc bánh như thế này cảm giác là chưa có Tết. Tết năm nào, chị em cũng tập trung gói bánh, cùng nhau trông nồi bánh. Chị em quây quần cùng nhau mới thấy Tết gần với mình hơn".

Trong gian bếp nhà sàn, bên nồi bánh chưng tỏa hương thơm, chị em kể cho nhau nghe chuyện làng, chuyện bản - những điều còn đọng lại sau một năm mưu sinh vất vả. Hơi lửa ấm dần lên cùng tiếng nói cười râm ran giữa tiết trời đông muộn. Câu chuyện cuối năm cứ thế nối dài, để niềm vui ngày Tết lan dần khắp bản làng. Có lẽ, với đồng bào nơi đây, Tết không cứ phải mâm cao cỗ đầy. Chỉ cần bếp đỏ lửa, mái nhà yên ấm, có thời gian ngồi lại bên nhau - thế là xuân đã trọn.

Khi hơi ấm bếp lửa còn vương trong từng nếp nhà, mùa xuân nơi bản làng vùng cao cũng bắt đầu rộn ràng những thanh âm quen thuộc. Giữa không gian bản làng, tiếng cồng chiêng ngân vang, hòa cùng nhịp sạp, nhịp luống rộn ràng.

Ở những khoảng sân nhỏ, bà con bản Bơn, tập trung thành từng nhóm. Người đánh trống, người gõ cồng, người nhập bước theo vòng sạp mở - khép nhịp nhàng. Âm thanh lúc khoan, lúc dồn, quện vào nhau, vang vọng theo sườn núi. Người già chậm rãi giữ nhịp, phụ nữ trong trang phục váy Thái mềm theo từng bước sạp, trẻ nhỏ xoe tròn mắt dõi theo, hòa vào tiếng cười vui mỗi lần ai đó chệch nhịp.

Những giá trị văn hóa dân tộc Thái được gìn giữ không chỉ trong tiếng cồng, điệu sạp, mà còn trong cách bà con nâng niu mùa xuân của núi rừng. Những vạt cải vàng vẫn nở đúng độ, hoa mơ, hoa mận vẫn theo mùa mà phủ trắng bản làng. Không khí xuân lan dần, từ sân này sang sân khác, từ bản này sang bản kế bên.

Tiếng trống, tiếng chiêng vọng vào núi rừng, đánh thức không gian sau mùa đông dài. Với bà con nơi đây, đó vừa là nhịp khởi đầu của một ngày, vừa là âm thanh quen thuộc tiếp sức cho lao động, cho sinh hoạt thường ngày. Tết bản Thái vì thế không chỉ là khoảnh khắc chuyển giao năm cũ - năm mới. Đó còn là dịp hiếm hoi để cả bản có mặt đông đủ, cùng gác lại những nhọc nhằn mưu sinh, cùng chia sẻ niềm vui chung. Ở bản làng vùng cao, Tết không thuộc về riêng một gia đình nào, mà là niềm vui của cả cộng đồng.

Chị Vi Thị Lập, bản Bơn, xã Mường Mìn, tỉnh Thanh Hóa cho biết: Tết của người Thái không thể thiếu tiếng cồng chiêng, khua luống, đây là bản sắc văn hóa của dân tộc mà bà con trong bản luôn gìn giữ.

Ở Mường Mìn hôm nay, truyền thống vẫn được tiếp nối trong đời sống thường ngày. Những phong tục đón Tết của người Thái vẫn được giữ gìn, tổ chức gọn gàng mà vui tươi. Người lớn nhắc nhau giữ nếp xưa, người trẻ hào hứng nhập cuộc, học từng bước nhảy sạp, để hiểu và yêu Tết của bản mình ngay từ những điều giản dị đầu tiên.

Trong hơi ấm bếp lửa ngày cận Tết, mùa xuân hiện lên rất gần - trong nhịp sống yên lành, trong những nếp sinh hoạt được trao lại qua bao thế hệ. Và chừng nào bếp lửa còn hồng, nhịp sạp, tiếng luống còn vang thì Tết bản Thái vẫn luôn hiện diện - mộc mạc và rộn ràng theo cách rất riêng của núi rừng vùng biên.

Nội dung: Hà Huyền – Thanh Sơn - Đức Tình

Ảnh: NDS

Đồ họa: Mai Hương