[E-Magazine] Xuân sớm giữa đại ngàn

Vượt qua những cung đường quanh co, khúc khuỷu, chúng tôi tìm về các bản làng vùng cao xứ Thanh vào những ngày đầu tháng Chạp để tận hưởng sự thay da, đổi thịt của đất trời. Hương sắc rực rỡ của mùa Xuân cứ chảy tràn giữa màu xanh ngút ngát của núi rừng trùng điệp.

Chẳng biết từ bao giờ, thiên nhiên lại có một sự ưu ái đặc biệt đối với đồng bào dân tộc thiểu số của vùng cao xứ Thanh đến vậy. Khi Tết Nguyên đán vẫn đang còn ở đâu đó thì hơi thở của mùa Xuân đã giăng kín khắp các bản làng.

Tôi chẳng còn nhớ đã bao lần mình đặt chân đến những nơi này, nhưng vào mỗi dịp cuối năm, chân tôi lại muốn bước, muốn về đây để được đắm mình vào hương sắc trong lành của đại ngàn trùng điệp, được hít hà cái non tơ, tươi mới của đất trời.

Khi cảnh vật còn chùng chình trong màn sương mờ ảo, giữa cái lạnh tái tê, những nụ hoa đào rừng hôm qua còn chúm chím trong nắng mai nay đã đồng loạt bung nở rồi nhuộm hồng cả miền sơn cước. Sắc Xuân cứ gõ nhịp trên những cung đường, rồi chảy tràn trên khắp các bản làng.

Mùa Đông chưa kịp rời đi, mùa Xuân đã nhẹ nhàng bước tới, len lỏi qua từng con dốc quanh co, qua từng ngọn núi, sườn đồi, qua từng ngôi nhà, rồi xâm chiếm những tâm hồn giản đơn, mộc mạc.

Dưới chân những ngôi nhà truyền thống, lối đi, trước sân, ngoài ngõ cho đến nương ngô, rẫy rắn... đều khoác lên mình một màu hồng phai dịu ngọt.

Giữa cái mênh mang hùng vĩ của núi rừng, những nụ cười e ấp trong những bộ trang phục rực rỡ sắc màu của những người phụ nữ Mông, Thái, Mường, Dao... càng bừng lên sắc thắm. Vào những ngày này, khắp các bản làng vùng cao xứ Thanh đã được nhuộm bởi sắc hồng mộng mơ của hoa đào, sắc trắng tinh khôi của hoa mận quện với màu xanh ngút ngát của núi đồi đã tạo nên một bức tranh lung linh, huyền ảo đầy sinh động giữa đại ngàn.

Cùng với âm thanh trong trẻo, réo rắt của tiếng khèn, tiếng sáo, hình ảnh những người phụ nữ người Mông xúng xính trong bộ trang phục truyền thống đang mải mê bên những công đoạn làm giấy bản để trang trí bàn thờ gia tiên vào dịp Tết cổ truyền bỗng trở nên đẹp đến lạ lùng. Với họ, đây là công việc linh thiêng không thể thiếu trong đời sống văn hóa của dân tộc mình.

Tiếng lạch cạch chẻ giang, chẻ luồng, tiếng lửa bập bùng, tí tách, tiếng cười, tiếng nói ríu ran... đã tạo nên một âm hưởng đặc biệt chỉ núi rừng mới có.

Dưới ánh nắng lấp lánh vàng, gió cựa mình đưa hương, trước căn nhà gỗ đã nhuốm màu thời gian, những chiếc khuôn làm bằng vải được căng ra, bốn cạnh được nẹp bằng bốn thanh gỗ, thanh tre chắc chắn, mặt khuôn bằng vải bông, có độ thoáng với nhiều kích cỡ khác nhau. Dưới bàn tay khéo léo của người phụ nữ, một thứ dung dịch đặc sánh đã pha sẵn được từ từ đổ lên khuôn một cách nhịp nhàng. Trong quá trình tưới, nước chảy hết, trên mặt khuôn đọng lại lớp bột, tơ mịn của nguyên liệu. Và số khuôn cứ thế được lấp đầy rồi đợi chờ sự hong khô của nắng.

Để có được công đoạn cuối cùng này, từ nhiều ngày trước đó, những người phụ nữ ở đây đã phải lên các sườn đồi chọn những thân cây giang, cây nứa đẹp nhất... Việc chọn nguyên liệu quyết định đến 80% chất lượng giấy bản có đẹp hay không, vì vậy, giang, nứa hoặc vầu làm nguyên liệu phải là những cây óng xanh, không bị sâu và thường là cây bánh tẻ.

Sau khi đem về, những nguyên liệu này được chặt thành từng đoạn rồi ninh kỹ khoảng từ mười đến mười lăm tiếng, cho đến khi nứt nhừ là được. Trong quá trình nấu thỉnh thoảng người ta đảo lên, rồi bỏ thêm một ít tro bếp vào nhằm giúp cho nguyên liệu được nhanh nhừ, đây cũng như một loại chất tẩy làm cho giấy trắng và mịn hơn. Theo những người dân ở đây, nguyên liệu sau đó được vớt ra đem ngâm hai đến ba ngày rồi giã nhuyễn, lọc thật kỹ để loại bỏ phần bã, giữ lại một phần làm bột giấy. Trong quá trình giã và lọc để lấy hỗn hợp làm giấy phải thật đều tay. Nếu lọc sơ sài thì chất lượng giấy không mịn, còn lọc kỹ quá thì độ kết dính sẽ giảm, ảnh hưởng đến độ bền của giấy.

Vào thời gian này, trời trong, mây trắng có lẽ là điều tuyệt với nhất đối với những người dân nơi “thâm sơn cùng cốc” ấy. Bởi theo kinh nghiệm, nếu gia đình nào làm đúng hôm trời khô ráo, phơi được nắng giấy sẽ trắng mịn, không bị xỉn màu, còn nếu gặp trời mưa giấy sẽ không đạt yêu cầu. Thông thường, nếu như trời nắng thì chỉ cần phơi 5-6 tiếng thì giấy sẽ khô và đạt yêu cầu.

Giấy bản ngoài việc được sử dụng làm xử ca (bàn thờ) mới vào ngày Tết, còn được dùng trong nhiều nghi lễ quan trọng như cúng tế, đám ma, đám cưới... Nó như một vật tế có ý nghĩa gắn kết giữa người sống và tổ tiên, trong các nghi thức lễ tế người Mông họ cắt giấy thành những hình nhân, hoa lá, cỏ cây cầu mong cho gia đình chủ khỏe mạnh, làm ăn thuận lợi. Mỗi gia đình người Mông có một góc thờ, chỉ dán một tờ giấy lên vách giá phía sau đối diện với cửa chính đánh dấu góc thờ nhưng rất đỗi linh thiêng.

Trong tiếng lửa bập bùng, những nụ cười trong veo toả ra như sương sớm, hương rượu ngô quện lên thơm nồng... Cứ thế, những người dân vùng cao ở miền Tây xứ Thanh vẫn mê mải kể cho chúng tôi nghe về những truyền thống tốt đẹp của dân tộc mình. Giữa cái mênh mông của đại ngàn, những cánh đào rừng đang khe khẽ cựa mình trong gió...

Nội dung: Hà Đan

Ảnh: Hoàng Đông

Đồ họa: Mai Huyền