Gieo sinh kế giữa đại ngàn

Ở những xã miền núi, vùng đồng bào dân tộc thiểu số còn nhiều khó khăn của Thanh Hóa, tạo sinh kế cho người dân không chỉ là hỗ trợ con giống, cây trồng hay vốn sản xuất, mà còn là tìm hướng phát triển phù hợp với điều kiện từng địa phương, gắn sản xuất với thị trường và tạo nền tảng để người dân vươn lên bền vững.

Cây keo mang lại hiệu quả kinh tế, sinh kế bền vững cho người dân xã Xuân Bình.

Ở xã vùng cao Mường Lý, việc trao sinh kế cho hộ nghèo bắt đầu từ những nhu cầu thiết thực trong đời sống sản xuất. Mới đây, 14 hộ nghèo tại 2 bản Muống và Sài Khao được hỗ trợ bò cái sinh sản từ dự án liên kết các hộ chăn nuôi sản xuất bò cái sinh sản theo chuỗi giá trị do Hội Nông dân tỉnh triển khai. Trong số những hộ được nhận bò có gia đình anh Thào Seo Hòa ở bản Muống và gia đình anh Sùng A Cáng ở bản Sài Khao, đều là người dân tộc Mông. Với người dân vùng cao, khi điều kiện sản xuất còn hạn chế, được hỗ trợ con giống sinh sản không chỉ tạo ra sản phẩm chăn nuôi mà còn mở ra khả năng phát triển đàn vật nuôi, tích lũy tài sản và tạo nguồn thu trong những năm tiếp theo. Để mô hình hiệu quả, chính quyền địa phương hỗ trợ người dân kỹ thuật chăn nuôi, phòng chống dịch bệnh, định hướng đầu ra, qua đó nâng cao khả năng duy trì sinh kế sau khi dự án kết thúc.

Được hình thành từ 3 xã Bãi Trành, Xuân Bình và Xuân Hòa thuộc huyện Như Xuân cũ, xã miền núi Xuân Bình có thêm không gian phát triển với lợi thế lớn về đất lâm nghiệp và tài nguyên rừng. Trong định hướng phát triển kinh tế - xã hội, địa phương xác định kinh tế rừng, trọng tâm là cây keo nguyên liệu, là một trong những hướng quan trọng nhằm nâng cao thu nhập, tạo việc làm và phát huy tiềm năng sẵn có.

Tại thôn Xuân Hồng, xã Xuân Bình, cây keo đã trở thành sinh kế gắn bó với nhiều hộ dân. Thôn hiện có 685 hộ, khoảng 3.200 nhân khẩu, với diện tích keo gần 1.000ha. Gia đình chị Hà Thị Ba đã có hơn 8 năm trồng keo trên diện tích 3ha đồi rừng. Những ngày vào vụ khai thác, keo được thu hoạch, tập kết và vận chuyển đến các nhà máy, cơ sở chế biến lâm sản, tạo thành dòng lưu chuyển hàng hóa gắn với hoạt động sản xuất của người dân địa phương. Theo ông Lê Văn Bình, trưởng thôn Xuân Hồng, việc phát triển cây keo đã đem lại những thay đổi đáng kể trong đời sống người dân. Từ chỗ còn nhiều khó khăn, nhiều gia đình từng bước xây sửa nhà cửa, mua sắm phương tiện và có điều kiện chăm lo cho con cái học hành. Bên cạnh hiệu quả kinh tế, trồng rừng còn góp phần phủ xanh đất trống, đồi núi trọc, tạo nguồn nguyên liệu phục vụ chế biến lâm sản.

Khu sản xuất ấp trứng giống cá bỗng của HTX Dịch vụ và Tư vấn nông nghiệp Nhật Minh, xã Bá Thước cung cấp cá giống cho người dân miền núi, vùng cao Thanh Hóa.

Ông Trịnh Xuân Sơn, Phó Chủ tịch UBND xã Xuân Bình, cho biết: Đến nay, toàn xã Xuân Bình có 6.626,2ha rừng trồng, trong đó diện tích đã thành rừng là 5.546,43ha. Trên cơ sở lợi thế này, địa phương đang hướng đến phát triển kinh tế rừng theo hướng tổ chức vùng nguyên liệu, nâng cao chất lượng sản phẩm và tăng cường liên kết giữa người trồng rừng với HTX, doanh nghiệp. Ban Thường vụ Đảng ủy xã Xuân Bình đã ban hành Nghị quyết số 10-NQ/ĐU ngày 11/9/2026 về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với phát triển vùng nguyên liệu gỗ gắn với phát triển kinh tế - xã hội và chế biến lâm sản trên địa bàn xã Xuân Bình đến năm 2035. Theo đó, địa phương tập trung quy hoạch vùng nguyên liệu, lựa chọn nguồn giống, hướng dẫn kỹ thuật chăm sóc nhằm nâng cao năng suất, chất lượng cây keo; đồng thời hướng đến đánh giá, đăng ký chứng chỉ FSC và truy xuất nguồn gốc sản phẩm.

Về xã Bá Thước, nghề nuôi cá dốc đang mở ra hướng sinh kế gắn với điều kiện tự nhiên của vùng cao. Nguồn nước mó trong lành, mát lạnh quanh năm từ các khe suối, chân núi là điều kiện thuận lợi để người dân phát triển loài cá đặc sản còn được gọi là cá bỗng, cá chẹn. Tại thôn Chiềng Ai, xã Bá Thước, sau khi sáp nhập các thôn: Cò Mu, Cò Con, Cộn, dân số thôn với gần 500 hộ, hơn 1.500 nhân khẩu, riêng tại thôn Cộn cũ với hơn 100 hộ dân thì có 95 hộ nuôi các loại cá tổng hợp, chủ yếu là cá dốc.

Gia đình ông Trương Dũng Phụng, 70 tuổi, ở thôn Chiềng Ai đã gắn bó với nghề nuôi cá dốc từ năm 1977. Hiện gia đình ông nuôi khoảng 700 - 800 con cá, trong đó có 4 con cá bố mẹ đã gần 40 năm tuổi. Theo kinh nghiệm của ông Phụng, cá dốc sinh trưởng chậm nhưng tương đối ít bệnh, thịt chắc và thơm ngon nên được thị trường ưa chuộng, giá bán dao động từ 250.000 đến 300.000 đồng/kg. Từ năm 2021, gia đình ông còn kết hợp dịch vụ ăn uống, phục vụ các món chế biến từ cá dốc cho khách đến tham quan, trải nghiệm.

Gia đình anh Thào Seo Hòa, bản Muống, xã Mường Lý được hỗ trợ bò giống sinh sản, góp phần ổn định cuộc sống.

Gia đình ông Trương Hồng Ắt, hộ cận nghèo ở thôn Chiềng Ai, là một trong những hộ tham gia dự án nuôi cá dốc do Sở Dân tộc và Tôn giáo tỉnh triển khai. Thông qua dự án, gia đình ông được tập huấn kỹ thuật sản xuất, hỗ trợ con giống và tham gia chuỗi liên kết sản xuất cá dốc. Ông Ắt cho biết, qua các lớp tập huấn, gia đình hiểu thêm về kỹ thuật chăm sóc, lựa chọn giống và quản lý nguồn nước. Nhờ được hỗ trợ, gia đình mạnh dạn đầu tư nuôi cá và bước đầu ghi nhận hiệu quả tích cực. Cùng với hỗ trợ trực tiếp cho các hộ dân, việc tổ chức liên kết sản xuất cũng đang được chú trọng. HTX Dịch vụ và Tư vấn nông nghiệp Nhật Minh, thành lập năm 2023 tại thôn Chiềng Lau (nay là thôn Tôm), xã Bá Thước, hoạt động chủ yếu trong lĩnh vực sản xuất và ương dưỡng giống cá bỗng (cá dốc). Từ năm 2024, HTX được giao chủ trì dự án hỗ trợ phát triển sản xuất theo chuỗi giá trị nuôi cá bỗng tại một số địa phương miền núi, vùng cao Thanh Hóa, dự án đã tạo việc làm và hỗ trợ sinh kế cho gần 600 hộ nghèo, cận nghèo tham gia.

Giữa đại ngàn xứ Thanh, khi các chương trình hỗ trợ được triển khai đúng nhu cầu, gắn với lợi thế từng địa phương và khả năng tổ chức sản xuất của người dân, sinh kế không chỉ giúp cải thiện thu nhập trước mắt mà còn tạo nền tảng để đồng bào miền núi, vùng dân tộc thiểu số từng bước vươn lên, ổn định cuộc sống và phát triển bền vững.

Bài và ảnh: Bùi Huấn