“Kết nối tri thức” đến với học sinh vùng khó

Ngày 13/7/2026, UBND tỉnh Thanh Hóa đã ban hành Công văn số 14098/UBND-KTTC về việc triển khai thực hiện chính sách miễn phí sách giáo khoa (SGK) giáo dục phổ thông và các khoản hỗ trợ đầu năm học 2026-2027, nhằm bảo đảm học sinh được tiếp cận đầy đủ SGK, đồng thời thực hiện kịp thời các chính sách an sinh trong lĩnh vực giáo dục.

Miễn phí SGK theo hình thức mượn - trả, tránh lãng phí trong sử dụng sách...

1. Theo Nghị định 271/2026/NĐ-CP ngày 3/7/2026 của Chính phủ, từ năm học 2029-2030, học sinh trên cả nước sẽ được sử dụng SGK miễn phí theo hình thức mượn - trả. Đối với các địa phương có khả năng cân đối ngân sách hoặc huy động được nguồn xã hội hóa, Chính phủ khuyến khích áp dụng chính sách này sớm hơn thời điểm nêu trên.

Đến thời điểm này, nhiều địa phương công bố miễn phí SGK cho học sinh từ năm học 2026-2027, gồm: TP Hồ Chí Minh, TP Huế, Quảng Ninh, Cà Mau, phường Hòa Vang (TP Đà Nẵng), phường Đồng Xoài (TP Đồng Nai)...

Tại Thanh Hóa, UBND tỉnh ban hành Công văn số 14098/UBND-KTTC giao Sở Giáo dục và Đào tạo chủ trì, phối hợp với Sở Tài chính, UBND các xã, phường, các cơ sở giáo dục và các đơn vị liên quan tổ chức rà soát số lượng học sinh, nhu cầu sử dụng SGK và số sách hiện còn sử dụng được.

Trên cơ sở kết quả rà soát, Sở Giáo dục và Đào tạo tổng hợp, tham mưu UBND tỉnh phương án bố trí nguồn lực để triển khai chính sách phù hợp với khả năng cân đối ngân sách địa phương và các nguồn lực hợp pháp khác. Trong đó, ưu tiên triển khai trước tại địa bàn biên giới, vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn.

Kết quả rà soát bước đầu cho thấy, tại các khu vực ưu tiên, đa số nhà trường có 100% học sinh đăng ký sử dụng SGK miễn phí theo hình thức mượn - trả. Tại Trường Tiểu học Trung Sơn (xã Trung Lý), thầy Hắc Xuân Phúc, hiệu trưởng nhà trường, cho biết: “Ngay sau khi nhận được thông tin, nhà trường đã dừng việc đăng ký mua SGK năm học 2026-2027 cho học sinh như những năm học trước”.

Còn tại Trường Tiểu học Thạch Lập 1 (xã Thạch Lập), cô Phạm Thị Hằng, hiệu trưởng nhà trường, thông tin: “Nhà trường có trên 90% học sinh là người dân tộc thiểu số, phần lớn điều kiện kinh tế còn nhiều khó khăn. Qua rà soát mới đây, 100% phụ huynh đều phấn khởi đăng ký cho con sử dụng SGK miễn phí”.

Theo quy định, miễn phí không đồng nghĩa với việc học sinh được tặng sách để sở hữu. Kết thúc năm học, học sinh có trách nhiệm hoàn trả sách cho nhà trường. Theo Điều 27 Nghị định 271/2026/NĐ-CP, nếu học sinh làm mất hoặc làm hư hỏng sách do nguyên nhân chủ quan, học sinh hoặc cha mẹ, người giám hộ phải bồi hoàn cho nhà trường. Hình thức được ưu tiên là hoàn trả một cuốn sách cùng loại, đúng danh mục và quy chuẩn kỹ thuật.

2. Chính sách miễn phí SGK khiến không ít thầy, cô đang công tác ở các vùng khó nhớ lại những năm tháng đồng hành cùng học sinh vượt qua cái khó, cái nghèo. Như tại Trường Tiểu học Trung Sơn (xã Trung Lý) - ngôi trường có hơn 90% học sinh dân tộc thiểu số. Vì hoàn cảnh khó khăn, nhiều phụ huynh chưa thể quan tâm đầy đủ đến việc học tập của con. Có những lớp học, hơn một nửa học sinh thuộc diện hộ nghèo. Vậy nên, cứ đến năm học mới, giáo viên lại lo học sinh thiếu đồ dùng học tập và SGK.

Học sinh Trường Tiểu học Thạch Lập 1 trong giờ đọc sách tại Thư viện xanh của nhà trường.

Riêng SGK, trước đây có 2 hình thức: phụ huynh đăng ký với nhà trường để mua sách hoặc học sinh mượn sách của nhà trường. Tuy nhiên, số lượng sách mượn rất hạn chế. Cô Phạm Thị Sen, giáo viên Trường Tiểu học Trung Sơn, nhớ lại: “Trong số những phụ huynh đăng ký mua sách, không ít trường hợp cô giáo phải cho mượn tiền. Thực tế, có gia đình phải trả dần nhiều đợt mới hết, thậm chí có phụ huynh không trả được tiền cho cô vì... nghèo quá”.

Còn ở Trường TH&THCS Cẩm Liên (xã Cẩm Thạch), nhắc đến câu chuyện SGK, cô giáo Bùi Thị Nghị vẫn bùi ngùi. Hơn 20 năm gắn bó với ngôi trường miền núi này, cô chứng kiến không ít lần phụ huynh xin được “nợ” cô giáo tiền SGK. Cô kể : “Với học sinh nghèo, để có được một bộ SGK là điều không dễ. Những hộ nghèo thường nhờ cô giáo mua hộ sách, xin hẹn đến cuối năm gửi tiền hoặc trả dần...”.

Dù có nhiều thiếu thốn, khó khăn, quan điểm của hầu hết các nhà trường là bằng mọi cách, học sinh phải có SGK ngay đầu năm học mới. Cách đây 2 năm, chia sẻ về câu chuyện SGK, thầy giáo Đỗ Văn Hòa, Hiệu trưởng Trường Tiểu học Đồng Lương (xã Đồng Lương), quả quyết: “Tất cả học sinh phải có sách để học, học sinh có hoàn cảnh khó khăn càng phải được quan tâm, không để bất cứ em nào thiếu sách khi vào năm học mới, chưa có tiền thì trả sau, trả dần...”.

Với việc được ưu tiên bố trí nguồn lực để triển khai trước, hy vọng năm học 2026-2027 sẽ khép lại nỗi niềm về SGK ở khu vực biên giới, vùng dân tộc thiểu số và miền núi, vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn của tỉnh. Đây là một chính sách nhân văn, vừa giảm gánh nặng chi phí cho phụ huynh, vừa tránh lãng phí trong sử dụng sách... Hơn thế, sự “ưu tiên” này còn là động lực quan trọng không chỉ đối với phụ huynh, học sinh mà với cả những người trong nghề nơi vùng khó, góp phần nâng cao chất lượng dạy và học, kết nối tri thức.

Bài và ảnh: BẰNG AN