Khi lòng tin bị định giá Bài 2): Chuyện cũ vẫn còn nóng: “Bẫy” đa cấp

Đa cấp biến tướng - một “cơn dịch bệnh” lừa đảo chưa bao giờ “hạ nhiệt”. Đằng sau những món hàng được quảng cáo, mời chào là một bi kịch mang tên: “Tiền thật, hàng giả”...

Bộ nồi mà bà L, ở xã Quảng Ngọc mua tại một hội thảo không thể sử dụng được do chất lượng kém.

Tiền mất, tật mang

Đến giờ, bà N.T.D, ở tổ dân phố Hạnh Phúc, phường Hải Ninh (nay là tổ dân phố Hải Ninh, phường Ngọc Sơn) vẫn chưa quên việc bản thân bị lừa trong một cuộc hội thảo về tư vấn sức khỏe. Chuyện đã qua được 3 năm, nhưng mỗi lần nhớ lại, bà vẫn chưa nguôi cơn giận. Bà D. kể: “Lần đấy, một nhóm người về địa phương tổ chức. Họ bán nhiều loại thuốc chữa bệnh, trong đó có thuốc chống đột quỵ. Tôi đã mua một bình thuốc trị giá 1,5 triệu đồng nhưng khi về nhà kiểm tra thì bên trong chỉ có nước và rễ cây. Không chỉ mình tôi, nhiều người khác cũng bị lừa”.

Gần 2 năm trước, không ít người dân ở xã Quảng Ngọc đã từng là nạn nhân của “chiêu trò” bán hàng đa cấp, trong số đó có bà L.T.L, thôn Bình Danh. Tin vào quảng cáo, bà L. đã mua một số đồ gia dụng gồm chảo, chậu... với giá rẻ bất ngờ. Nhớ lại, bà L. vẫn chưa hết ngậm ngùi: “Tiền thật mua hàng giả. Ôm một đống hàng về nhưng con không cho nấu vì nồi mỏng, chậu dùng được mấy hôm thì thủng đáy. Bộ nồi không đụng đến nhưng cũng đã hoen rỉ. Đợt trước, cũng có đoàn về bán sữa, nhưng con không cho mua”.

Đa cấp biến tướng là hình thức kinh doanh đa cấp bất hợp pháp, được ngụy trang dưới các hình thức kinh doanh khác nhằm lừa đảo người tham gia. Không ít tổ chức, cá nhân, doanh nghiệp đã núp bóng tổ chức sự kiện, hội thảo để giới thiệu sản phẩm, “tặng quà tri ân” nhưng thực chất để quảng cáo, lừa bán các sản phẩm không rõ nguồn gốc. Đối tượng bị “mua chuộc” chủ yếu là người cao tuổi. Do “nhẹ dạ, cả tin”, mà như chia sẻ của không ít nạn nhân, họ đã bị “thôi miên”, thao túng tâm lý.

Tuy nhiên, tại địa điểm tổ chức hội thảo (chủ yếu ở nhà văn hóa thôn), bà con tỏ ra phấn khích khi được mua hàng với nhiều ưu đãi nhưng ngay sau đó, khi trở về nhà, lại ôm nỗi ngậm ngùi, hối tiếc vì biết mình đã bị lừa. Nhưng, tâm trạng này không thể cứu vãn bởi tiền đã trao, hàng đã nhận. Vậy nên, không ít trường hợp, người mua hàng không dám “khoe” với con cái, thậm chí đành bỏ đi số hàng đã mua vì lo ngại càng sử dụng càng ảnh hưởng đến sức khỏe.

Bán hàng đa cấp, chuyện tưởng đã “nguội” nhưng chưa bao giờ hết “nóng”. Khi mô hình chính quyền địa phương 2 cấp đi vào hoạt động, vấn đề này càng cần được nhìn nhận một cách nghiêm túc, thận trọng hơn. Nhưng, vẫn không tránh khỏi những sự cố đáng tiếc, bởi kẻ gian ngày càng tinh vi, xảo quyệt hơn, như không tổ chức tại nhà văn hóa mà mượn tạm nhà dân để bán hàng, hoặc tổ chức hội thảo tại nhà văn hóa nhưng tập kết hàng ở nhà cán bộ thôn, tổ dân phố...

Sự việc xảy ra, người dân là những người hứng chịu nặng nề hậu quả. Tiền mất, tật mang. Nhưng, đáng buồn, có những người không chỉ bị lừa 1 lần mà thậm chí 2, 3 lần. Bởi, dù từng vấp ngã, nhưng khi tiếp tục được “rót” vào tai những lời đường mật, nhất là bị thao túng tâm lý, họ lại dễ mềm lòng, để rồi tiếp tục sập bẫy.

Trách nhiệm thuộc về ai?

Thường, để tổ chức được một cuộc hội thảo tại thôn, tổ dân phố, đơn vị tham gia phải được sự cho phép của các ban, ngành chức năng, các tổ chức hội (chủ yếu thông qua kênh của Hội Người cao tuổi tỉnh). Tuy nhiên, các đơn vị khi đăng ký phải cam kết không tổ chức bán hàng tại nhà văn hóa thôn, tổ dân phố.

Nhưng, đó chỉ là quy định trên văn bản. Còn thực tế, phần lớn các đơn vị lại làm trái với yêu cầu đề ra. Chỉ đến khi sự việc vỡ lở, cấp trên mới nhận được phản ánh, báo cáo thì đã muộn.

Sự tùy tiện, tự do trong tổ chức, liệu cán bộ thôn, tổ dân phố có nắm bắt? Câu trả lời là có, nhưng không phải ở mọi trường hợp. Nếu thông qua kênh Hội Người cao tuổi tỉnh thì đơn vị cũng chỉ báo cáo với chi hội người cao tuổi ở thôn, tổ dân phố để tổ chức hội thảo. Do đó, bí thư, trưởng thôn cũng không biết việc gì đã xảy ra.

Hoặc, có những hội nhóm đi xe con chở hàng về bán theo kiểu chớp nhoáng mà không được phép của bất cứ cơ quan, đoàn thể nào, bởi họ mượn nhà dân để lôi kéo, tập hợp người cao tuổi mua hàng. Theo đó, trưởng thôn, bí thư thôn cũng không hề hay biết. Theo chia sẻ của bà Hoàng Thị Kỳ, Trưởng ban công tác mặt trận thôn Bình Danh, xã Quảng Ngọc, thì từ tháng 6 trở về trước, khi bà làm trưởng thôn, đã có một số hội nhóm về tổ chức hội thảo, nhưng thực chất bán hàng. Bà Kỳ nói: “Họ nhờ địa điểm của nhà một người dân, sau đó nhờ người này kêu gọi khoảng 10 ông bà già đến nghe kế hoạch bán hàng của công ty họ, như công ty ra sản phẩm mới, nếu quảng cáo trên các phương tiện truyền thông sẽ tốn nhiều tiền. Tuy nhiên, nếu bà con mua trực tiếp sản phẩm thì sẽ giảm chi phí cho công ty. Bù lại, công ty sẽ giảm sâu giá thành sản phẩm, hỗ trợ bà con... Mua hàng xong, bà con biết mình bị hớ, bị lừa, lại chạy đi báo cáo với tôi...”.

Sau hàng loạt những “chiếc bẫy” tinh vi và những lời quảng cáo “đường mật”, bản chất của bán hàng đa cấp biến tướng suy cho cùng là những chiêu trò lừa đảo được chuẩn bị kỹ lưỡng. Hệ lụy mà nó để lại không chỉ là cảnh tiền mất, tật mang mà còn làm xói mòn niềm tin, gây rạn nứt nhiều mối quan hệ gia đình.

Trước thực trạng nhức nhối này, việc siết chặt quản lý, triệt phá các tổ chức bất hợp pháp cho đến tăng cường chế tài xử phạt đòi hỏi sự vào cuộc quyết liệt, đồng bộ của các cơ quan chức năng, UBND phường, xã, đoàn thể các cấp - đây là điều cấp thiết hơn bao giờ hết. Tuy nhiên, “lá chắn” vững chắc nhất trước những “vòi bạch tuộc” này vẫn chính là sự tỉnh táo và tinh thần cảnh giác của mỗi người dân.

Bài và ảnh: Bằng An