“Khoảng trống” màu xanh (Bài 2): Liệu bóng mát làng quê có thành ký ức?

Khi đường làng được mở rộng, đồng nghĩa với việc nhiều hàng cây di sản hoặc cây bóng mát truyền thống dần thưa thớt. Mở đường - mở tương lai nhưng đằng sau đó là “hành trình” khôi phục “ký ức xanh”.

Một trong những hộ gia đình có tường rào phủ xanh ở thôn 13, xã Tân Tiến.

"Khát xanh"

Cũng như nhiều làng quê khác, thôn Lộc Xá (xã Quảng Yên), trong quá trình xây dựng thôn NTM, thôn NTM kiểu mẫu, người dân đã hiến hàng trăm m2 đất thổ cư, đất vườn để mở rộng đường giao thông. Mới đây, thôn lại tiếp tục mở rộng thêm một tuyến đường nhánh, từ 1,5m lên 4m với tổng chiều dài 1,5km.

Đất hiến tới đâu, đường rộng mở tới đó. Mở rộng đường là xu hướng tất yếu, giúp việc đi lại cũng như giao thương thuận lợi hơn, tạo cơ hội nâng cao đời sống người dân...

Vẫn biết, “tấc đất, tấc vàng”, nhưng trách nhiệm cộng đồng và tinh thần đoàn kết còn giá trị hơn. Vậy nên, “đã hiến đất thì tiếc gì cây”, trưởng thôn Lộc Xá - ông Nguyễn Minh Tuân, đã nói như thế. Dù vậy, nhưng lòng ông vẫn cảm thấy ngậm ngùi. Tâm trạng ấy đâu chỉ riêng ông. Bởi, lúc hiến đất, bà con đã gạt lợi ích riêng để nghĩ việc chung, chẳng tính toán, so đo... Nhưng, khi đường được mở rộng, bên cạnh niềm vui, bà con bỗng chạnh lòng vì đã có một “khoảng trống”... màu xanh. Trưởng thôn Nguyễn Minh Tuân ước tính: “Thôn Lộc Xá đã mất khoảng 50% tổng số cây xanh. Trong đó, phải kể đến “đường xoài” của gia đình ông Lê Tiền Tuyến và ông Nguyễn Văn Minh”.

“Đường xoài” này có hàng chục cây, vừa tạo bóng mát, vừa cho thu nhập. Như chia sẻ của ông Lê Tiền Tuyến: “Đường xoài” nhà tôi đã trồng được vài chục năm. Cây mất đi như mất một phần ký ức nhưng cũng đành hy sinh để phục vụ việc lớn hơn...”.

Còn ở thôn 13 (xã Tân Tiến), Bí thư chi bộ thôn Mai Sỹ Tình thừa nhận: “Không chỉ thôn 13 mà tất cả các thôn, sau khi mở rộng đường giao thông, cây xanh giờ thưa thớt. Thôn 13 chỉ còn lác đác vài cây tán rộng, tạo bóng mát”.

Giai đoạn 2021-2025, người dân Thanh Hóa đã hiến hơn 1,5 triệu m2 đất làm đường giao thông, trị giá trên 90 tỷ đồng. Theo đó, hàng loạt tuyến đường từ 2 - 3m đã được mở lên 5 - 10m. Tuy nhiên, thực tế ở nhiều nơi, đường mở đến đâu, nắng tràn đến đó. Hân hoan đón đường mới nhưng người dân vẫn thèm một bóng mát để dừng chân...

Bóng mát làng quê, liệu có thành ký ức!?

Ươm lại mầm xanh

“Đã chặt bỏ, phải trồng lại”, ông Trịnh Bá Hiền, Trưởng Phòng Kinh tế, UBND xã Xuân Lập thẳng thắn nêu quan điểm đối với cây xanh bị chặt bỏ khi mở rộng đường giao thông trong XDNTM. “Riêng Xuân Lập, đã có một số cây cổ thụ bị hạ xuống. Mất đi một lượng cây xanh bóng mát nhưng vẫn phải bảo đảm, duy trì... bóng mát cây xanh”, ông Hiền nhấn mạnh.

Mở rộng đường giao thông nông thôn, nhiều cây xanh ở thôn Lộc Xá bị chặt bỏ.

Theo đó, xã đã chỉ đạo người dân trồng cây ngay khu vườn nhà để vươn ra ngoài, tạo bóng mát. Ngoài ra, lãnh đạo xã cũng đang tính toán xây dựng khuôn viên cây xanh với diện tích khoảng 2km, dự kiến trồng cây bóng mát để người dân đến vui chơi, thư giãn...

“Hiện đại nhưng không đánh mất bản sắc. Một vùng quê đáng sống không chỉ có đường rộng, nhà đẹp mà còn phải giữ được không gian sinh thái đặc trưng của nông thôn”, Hồ Thị Hoa, Trưởng phòng Kinh tế, UBND xã Quảng Yên chia sẻ.

Bù đắp một phần thiệt hại về cây xanh trong XDNTM, bài toán đặt ra với Quảng Yên không dễ. Tất nhiên, sự bù đắp này không thể tùy tiện mà cần phải có cách làm đúng, như trồng cây gì cho phù hợp với khí hậu và cảnh quan nông thôn. Hiện, ước tính số lượng cây xanh phân tán trên địa bàn đạt khoảng trên 20.000 cây, chủ yếu là xà cừ, bằng lăng, sấu, bàng Đài Loan...

Đặc biệt, trong hành trình “khôi phục” màu xanh làng quê, nhiều người dân ở Quảng Yên đã nêu cao tinh thần tự giác, ý thức được việc cần làm. Đất bị thu hẹp, họ đã “gieo” màu xanh ngay trong vườn nhà, chủ yếu trồng các loại cây vừa mang lại bóng mát, vừa tạo thu nhập như cây sấu, nhãn, vú sữa...Trưởng thôn Lộc Xá, ông Nguyễn Minh Tuân, nói: “Như tôi đã đề cập, muốn mở rộng đường phải giải tỏa cây xanh...Trong thôn, nhiều tuyến đường giờ không còn cây bóng mát như trước nữa. Cùng với sự tuyên truyền của xã, thôn, điều quan trọng là ý thức của người dân, họ đã tự điều chỉnh và nâng cao trách nhiệm. Cây trồng trong vườn nhà nhưng vẫn có thể vươn bóng mát ra ngoài... ”.

....Con đường NTM đẹp nhất không chỉ là con đường rộng thênh thang, mà phải là con đường rợp bóng mát, nâng bước người làng. Dù phải trồng cây lại từ đầu để màu xanh trở lại, nhưng người dân vẫn giữ mãi tinh thần vì quê hương, vì cộng đồng để nông thôn hiện đại mãi là làng quê đáng sống và đáng trở về.

Bài và ảnh: Ninh Nghi