Không gian linh thiêng lưu giữ ký ức của danh nhân kiệt xuất

Giữa nhịp sống đô thị đang phát triển từng ngày trên vùng đất Thanh Hóa, đền thờ Đào Duy Từ (phường Đào Duy Từ) vẫn lặng lẽ hiện diện như một không gian văn hóa - tâm linh đặc biệt. Nơi đây không chỉ là điểm đến tưởng niệm một bậc danh nhân kiệt xuất của dân tộc, mà còn là “địa chỉ đỏ” lưu giữ ký ức lịch sử, hun đúc truyền thống hiếu học, tinh thần yêu nước và khát vọng cống hiến của các thế hệ hôm nay.

Toàn cảnh Đền thờ Đào Duy Từ.

Dấu ấn của một bậc khai quốc công thần

Đào Duy Từ, tên tự là Lộc Khê, sinh năm Nhâm Thân (1572) tại làng Hoa Trai (sau đổi tên là làng Nổ Giáp), xã Vân Trai, huyện Ngọc Sơn, phủ Tĩnh Gia, trấn Thanh Hoá (nay thuộc tổ dân phố Nổ Giáp, phường Đào Duy Từ, tỉnh Thanh Hóa).

Do những quan điểm khắt khe của chế độ phong kiến đối với con em gia đình làm nghề hát xướng nên con đường khoa cử của ông gặp không ít trở ngại. Không cam chịu số phận, Đào Duy Từ đã vượt qua nhiều khó khăn để tìm vào Đàng Trong, trở thành mưu sĩ xuất sắc của chúa Nguyễn Phúc Nguyên.

Trong những năm phục vụ chúa Nguyễn (1627 - 1634), Thái sư Hoằng Quốc công Đào Duy Từ đã có những cống hiến đặc biệt xuất sắc trên nhiều lĩnh vực: Ông đã giúp Đại Việt trở nên vững mạnh ở Đàng Trong về chính trị, quân sự, trật tự xã hội và kinh tế; tạo thế và sức mạnh vững chắc để mở mang bờ cõi Đại Việt về phía Nam, định hình cơ bản lãnh thổ Việt Nam như ngày nay.

Ông cũng là một trong những người đặt nền móng cho các lĩnh vực văn hóa, văn nghệ, giáo dục, khoa học Đàng Trong phát triển.

Không gian di tích - nơi lưu giữ ký ức một danh nhân kiệt xuất

Đào Duy Từ mất ngày 17/10 âm lịch năm Giáp Tuất (năm 1634), hưởng thọ 63 tuổi. Sau khi ông mất, chúa Nguyễn Phúc Nguyên phong tước hiệu “Hiệp đồng mưu đức công thần, Đặc tiến kim tử vinh lộc Đại phu, Thái Thường Tự Khanh, tước Lộc Khê hầu; ban tên thụy là Trung Lương và cho đưa về táng tại Tùng Châu, phủ Hoài Nhơn (nay thuộc tỉnh Đắk Lắk)...

Hơn 300 năm sau tức năm 1939, Đào Duy Từ được vua Bảo Đại truy phong là “Khai Quốc công thần, Đặc tiến vinh lộc, Đông các Đại học sĩ, Thái sư, Hoằng Quốc công, Trác vĩ Thượng đẳng thần”, truyền cho dân làng Nổ Giáp đem kiệu lên ga Văn Trai đón rước sắc và lập đền thờ Đào Duy Từ trên quê hương mình.

Với những giá trị sâu sắc về phương diện lịch sử, văn hóa, Di tích lịch sử đền thờ Đào Duy Từ đã được xếp hạng cấp quốc gia năm 2002.

Nghi thức rước kiệu tại Đền thờ Đào Duy Từ.

Trải qua thời gian và nhiều lần tu bổ, tôn tạo, di tích vẫn giữ được bố cục kiến trúc truyền thống gồm tam quan, sân đền, tiền đường, trung đường và hậu cung, tạo nên một tổng thể hài hòa, cổ kính. Không gian đền mang đậm dấu ấn văn hóa truyền thống Bắc Trung bộ. Những hàng cây cổ thụ rợp bóng, lối đi lát gạch, cùng hương trầm lan tỏa tạo nên bầu không khí trang nghiêm, tĩnh tại. Bước qua cổng đền, du khách như được tách khỏi nhịp sống hiện đại để trở về với chiều sâu lịch sử.

Chính điện Đền thờ Đào Duy Từ.

Chính điện - nơi đặt tượng thờ và bài vị Đào Duy Từ - vừa là không gian tâm linh vừa là “phòng trưng bày ký ức lịch sử” thu nhỏ, nơi lưu giữ hệ thống hoành phi, câu đối, đại tự ca ngợi tài năng, đức độ và công lao của ông. Mỗi hiện vật, mỗi nét chạm khắc đều phản ánh sự trân trọng của hậu thế đối với một bậc hiền tài đã cống hiến trọn đời cho đất nước.

Gìn giữ di sản gắn với phát huy giá trị

Bà Lường Thị Nhung, Trưởng phòng Văn hóa - xã hội phường Đào Duy Từ cho biết, chính quyền địa phương luôn phối hợp với các ngành chức năng thực hiện tốt công tác bảo tồn, tu bổ di tích, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số trong quảng bá di tích; đồng thời chú trọng giữ gìn cảnh quan, đảm bảo không gian trang nghiêm, sạch đẹp phục vụ Nhân dân và du khách.

“Chúng tôi xác định việc bảo tồn di tích phải đi đôi với phát huy giá trị. Bên cạnh việc gìn giữ kiến trúc, hiện vật, địa phương còn đẩy mạnh tuyên truyền để người dân, đặc biệt là thế hệ trẻ hiểu rõ giá trị lịch sử của danh nhân Đào Duy Từ; từ đó hình thành ý thức trân trọng, gìn giữ di sản văn hóa quê hương".

Bà Lường Thị Nhung,

Trưởng phòng Văn hóa - xã hội phường Đào Duy Từ

Đền thờ Đào Duy Từ còn là một không gian giáo dục truyền thống quan trọng của địa phương. Hằng năm, vào các dịp lễ, tết và ngày giỗ danh nhân, đông đảo người dân, học sinh, đoàn viên thanh niên và du khách đã về dâng hương tưởng niệm. Thông qua các hoạt động trải nghiệm thực tế, thế hệ trẻ được tìm hiểu sâu hơn về cuộc đời, sự nghiệp và tư tưởng của Đào Duy Từ - một con người đã vượt lên hoàn cảnh để khẳng định giá trị bản thân và cống hiến cho đất nước.

Hoạt động về nguồn tại đền thờ Đào Duy Từ

Có thể thấy, việc phát huy giá trị di tích đền Đào Duy Từ không chỉ dừng lại ở bảo tồn vật thể mà còn mở rộng sang các hoạt động văn hóa, giáo dục và du lịch. Đền thờ đang từng bước trở thành điểm đến trong hành trình khám phá vùng đất xứ Thanh giàu truyền thống “địa linh nhân kiệt”.

Ngọc Yến