Huyền thoại trên sóng biển Đông (Bài 1):

Mở đường chiến lược

Chúng tôi đã có nhiều dịp theo các cựu chiến binh (CCB) thuộc Lữ đoàn 125 Hải quân đi từ Bắc tới Nam, thăm lại các di tích lịch sử gắn với những chiến công hiển hách của cán bộ, chiến sĩ Đoàn tàu Không Số. Đến nơi đâu, chúng tôi cũng được nghe những câu chuyện cảm động về hành trình đầy gian khó, hy sinh nhưng mang ý nghĩa chiến lược đối với sự nghiệp kháng chiến chống Mỹ cứu nước của Đoàn tàu Không Số trên sóng nước biển Đông. Tham gia hành trình ấy có không ít những người con quê hương Thanh Hóa.

Thả hoa tưởng niệm các liệt sĩ tại Di tích tàu Không Số Vũng Rô, tỉnh Phú Yên (cũ).

Đường không dấu và những con tàu không số

Vào những năm 1959, 1960, khi cuộc kháng chiến chống Mỹ bước vào giai đoạn ác liệt, con đường chi viện trên bộ chưa thể đáp ứng nhu cầu phục vụ chiến trường miền Nam. Tháng 7/1959, Bộ Chính trị và Quân ủy Trung ương đã quyết định mở tuyến vận tải chiến lược bằng đường biển vào miền Nam. Con đường ấy là nơi hoạt động của một lực lượng bí mật gọi là Đoàn tàu Không Số, tiền thân của Lữ đoàn 125 Hải quân.

Thực hiện ý đồ quân sự chiến lược mở đường tiếp vận trên biển, ban đầu, Tiểu đoàn 603 được thành lập và hoạt động dưới cái tên Tập đoàn đánh cá sông Gianh, nhằm nghiên cứu, hiện thực hóa con đường chi viện vũ khí cho chiến trường miền Nam bằng đường biển. Tuy nhiên, chuyến đi đầu tiên của Tiểu đoàn 603 đưa vũ khí vào Khu 5 bất thành do thời tiết xấu và gặp địch. Tiểu đoàn 603 tạm ngừng hoạt động để tìm phương thức vận chuyển mới.

Trong khi đó, ngọn lửa đấu tranh cách mạng của miền Nam ngày càng sục sôi. Vũ khí phục vụ chiến trường Nam bộ càng trở nên cấp bách. Trung ương Đảng đã chỉ thị cho các tỉnh Nam bộ chuẩn bị bến bãi và cho thuyền ra miền Bắc thăm dò, tiếp tục ý đồ mở đường trên biển Đông. Các thuyền của Nam bộ ra đến hậu phương lớn đã được gặp Bác Hồ và bày tỏ nguyện vọng của cách mạng miền Nam muốn xin vũ khí về đánh giặc, Bác đồng ý chủ trương mở đường biển vận chuyển vũ khí vào chiến trường miền Nam. Ngày 23/10/1961, lực lượng vận tải quân sự trên biển mang tên Đoàn 759 được thành lập, là tiền thân của Đoàn 125 Hải quân, đảm nhiệm sứ mệnh lịch sử tổ chức những chuyến tàu thường gọi là “Tàu Không Số” bí mật vượt biển, vượt qua sự kiểm soát ngặt nghèo của quân thù, để tiếp tế vũ khí, bổ sung lực lượng cho miền Nam.

Cùng với Đoàn 559 mở đường Hồ Chí Minh trên bộ, Đoàn 759 đã mở đường Hồ Chí Minh trên biển, một con đường chỉ có thể mô phỏng trên bản đồ quân sự thời chiến. Trên đường mòn Hồ Chí Minh qua dãy Trường Sơn, đã từng có những tiểu đội “xe không kính”, thì ở đường Hồ Chí Minh trên biển, có một Đoàn tàu Không Số. Tàu nào cũng có số, nhưng vẫn gọi là tàu Không Số, như nhà thơ Văn Quang lý giải: “Tàu Không Số không phải vì không có số/ Giấu số đi che mắt quân thù/ Tàu không số, mở tuyến đường không dấu/ Vẫn tung hoành ngang dọc biển Đông...”.

Từ đầu cầu miền Bắc, những con tàu đạp sóng ra khơi

Đầu năm 1962, Mỹ áp dụng chiến lược “Chiến tranh đặc biệt”, gây nhiều khó khăn cho cách mạng miền Nam. Việc đẩy mạnh tuyến vận tải biển để đưa vũ khí vào miền Nam càng trở nên bức thiết. Công việc đóng tàu, chuẩn bị bến bãi cho những chuyến đi được nhanh chóng tiến hành.

Chúng tôi đã đến thăm khu vực cầu cảng có bí danh K15 - điểm khởi đầu của đường Hồ Chí Minh trên biển. Đã có gần 100 tàu với tổng số 168 chuyến đi xuất phát tại đây. Cùng với bến K15, bến Nghiêng ở phường Vạn Hương, quận Đồ Sơn (nay là phường Nam Đồ Sơn, TP Hải Phòng) cũng là một trong những bến xuất phát của tàu Không Số. Tại đây, chúng tôi được gặp cựu chiến binh Nguyễn Văn Mậu, một người con của quê hương Thanh Hóa, đã có nhiều chuyến đi xuất phát từ bến này. Ông kể cho chúng tôi nghe những cách đảm bảo bí mật trên mỗi hành trình. Tàu Không Số thậm chí lại có rất nhiều số; để che mắt địch, trong mỗi hoàn cảnh, tàu sẽ treo biển số và cờ của mỗi nước khác nhau.

Cùng với việc xây dựng các bến xuất phát, những con tàu cũng được thiết kế riêng cho đường trường vượt biển. Chúng tôi đã đến thăm địa điểm Xưởng đóng tàu 3 - một trong những nơi đã tạc nên hình hài những con tàu Không Số - nay là nơi đóng chân của Công ty CP Công nghiệp tàu thủy Tam Bạc tại Hải Phòng. Đã có 11 chiếc tàu sắt phục vụ Đoàn 759 ra đời từ đây, trong đó, con tàu đầu tiên được đóng là Tàu 41. Tập thể Tàu 41 đã lập nhiều chiến công vang dội và hai lần được phong tặng Anh hùng Lực lượng vũ trang Nhân dân (LLVTND).

Những “bến tàu lòng dân” trên vùng đất khúc ruột miền Nam

Chúng tôi đã đến Khu Di tích Đầu cầu tiếp nhận chi viện vũ khí Bắc - Nam thuộc xã Thạnh Phong, huyện Thạnh Phú, tỉnh Bến Tre cũ (nay là xã Thạnh Phong, tỉnh Vĩnh Long). Tại vùng đất này, từ năm 1946, bà Nguyễn Thị Định cùng đoàn cán bộ Khu 8 đã bí mật vượt biển ra Bắc gặp Trung ương Đảng và Bác Hồ để báo cáo tình hình miền Nam và xin vũ khí đánh Pháp. Chuyến đi thắng lợi đã tạo tiền đề mở con đường tiếp tế Bắc - Nam trên biển.

Tại khu di tích này, chúng tôi được gặp Anh hùng LLVTND Nguyễn Văn Đức, Trưởng Ban Liên lạc Hội truyền thống đường Hồ Chí Minh trên biển khu vực phía Nam. Đầu năm 1964, trong khi ông Đức theo những con tàu chở vũ khí vào Nam, thì ở quê nhà, địch “đánh hơi” có Tàu Bắc Việt xâm nhập nên đã mở một trận càn đẫm máu kéo dài 21 ngày. Chúng ném bom napal thiêu cháy 19 người trong đó có 2 phụ nữ mang thai, tổng số là 21 sinh linh thiệt mạng, trong đó ông Đức mất tới 7 người thân.

Cùng các cán bộ, chiến sĩ Đoàn tàu Không Số thăm lại địa danh Vàm Lũng, nay thuộc xã Phan Ngọc Hiển, tỉnh Cà Mau, chúng tôi di chuyển bằng chiếc vỏ lãi, một phương tiện đường thủy thông dụng nơi đây, tận mắt chiêm ngưỡng mạng lưới kênh rạch chằng chịt của vùng đất cực Nam Tổ quốc. Ngày 19/9/1962, cấp trên quyết định thành lập Đoàn 962, quản lý vận hành các cụm bến đón tàu Không Số. Nhờ những cánh rừng che phủ và sự đùm bọc, che chở của Nhân dân như “lũy sắt, thành đồng”, các cơ sở bến của ta đã được bảo vệ an toàn, đón nhiều chuyến tàu vào ra thành công. Ðoàn 962 đã 2 lần được Nhà nước phong tặng danh hiệu Anh hùng LLVTND.

Chúng tôi cũng đã đến thăm Bến Lộc An nằm bên cửa sông Ray, thuộc xã Phước Thuận, huyện Xuyên Mộc, tỉnh Bà Rịa Vũng Tàu cũ, nay thuộc xã Hồ Tràm, TP Hồ Chí Minh. Đây là nơi biển liền rừng, luồng lạch sông sâu hiểm trở, Nhân dân có truyền thống cách mạng, một lòng một dạ phục vụ kháng chiến. Bến Lộc An đã tiếp nhận 3 chuyến hàng chiến lược quan trọng, vận chuyển được 109 tấn vũ khí, góp phần làm nên những chiến thắng lịch sử vang dội.

Xuất phát từ đầu cầu miền Bắc đến những bến bờ miền Nam xa xôi, Đoàn tàu Không Số đã xuyên qua đạn bom, bão tố, mang hàng vạn tấn vũ khí, hàng chục ngàn cán bộ, chiến sĩ vào chiến trường, góp phần cùng cả nước đánh cho Mỹ cút ngụy nhào, giành lại độc lập tự do cho Tổ quốc.

Bài và ảnh: Trịnh Hương