Mùa sả (Bài 1): Hướng đi nào cho cây sả?

Sau khi chính quyền địa phương 2 cấp đi vào hoạt động thì xã Thành Vinh trở thành địa phương có diện tích trồng sả lớn nhất trong toàn tỉnh Thanh Hóa. Cây sả đã làm thay đổi một phần tư duy sản xuất truyền thống, trở thành sinh kế chính của người dân.

Hằng ngày, anh Trương Văn Minh vẫn lên đồi nhặt cỏ và thu hoạch sả.

Sinh kế của người dân

Nhắc lại chuyện cũ, từ năm 2014, thực hiện chủ trương chuyển đổi cơ cấu cây trồng trên đất dốc bạc màu, cằn cỗi, trồng cây kém hiệu quả cho năng suất thấp, xã Thành Vinh (huyện Thạch Thành cũ) đã đưa cây sả vào trồng thử nghiệm.

Đến nay sau 12 năm, diện tích cây sả ở xã Thành Vinh (gồm Thành Minh, Thành Mỹ, Thành Yên và Thành Vinh cũ) đã lên tới hơn 300ha. Phải nói là trước đây người ta vẫn nghĩ đất bãi bồi phù hợp hơn cả với cây sả. Nhưng từ thực tế vùng đất ở xã Thành Vinh thì có thể khẳng định, đất dốc bạc màu thuận lợi trồng sả hơn bất kể cây nào khác. Bởi vì, đặc tính của cây này là dễ trồng, không kén đất, ít sâu bệnh, chịu hạn tốt, nhất là không tốn nhiều công chăm sóc. Từ khi trồng đến thu hoạch chỉ mất 3 tháng, mỗi lứa thu hoạch cách nhau khoảng 40 - 50 ngày. Vì thế mỗi năm trung bình cây sả cho thu hoạch 2 - 3 lần. Chính hiệu quả kinh tế cao mà người dân trong xã đã dần chuyển đổi diện tích mía sang trồng sả.

Câu chuyện của anh Trương Văn Minh (1990), thôn Mỹ Lợi, xã Thành Vinh khiến ai nghe qua cũng xúc động. Xúc động vì cuộc đời anh quá nhiều nỗi buồn. Ban đầu là cuộc sống gia đình viên mãn, sau khi đổ bệnh nằm liệt giường, vợ bỏ đi, anh một mình chăm sóc đứa con thơ khi còn quá trẻ.

Đứa con thơ ấy giờ cũng đã học lớp 10, bệnh của anh thuyên giảm nhiều và cuộc sống của anh cũng đã thay đổi. Anh Minh kể lại: "Sau biến cố cuộc sống, tôi loay hoay trồng mía. Nhưng rồi thấy mọi người vận động trồng sả, tôi cũng mạnh dạn bỏ hết gốc mía, làm lại đất và trồng sả. Mới chỉ có 3 năm nay, nhưng với 2 hecta sả trung bình mỗi năm tôi thu về khoảng 150 triệu đồng". Nói là nhờ cây sả mà cuộc đời anh thay đổi thì không hoàn toàn đúng vì ngoài ra anh còn nuôi bò, nuôi hươu, nhưng chắc chắn có cây sả cuộc đời anh đã khác. “Đầu tư vốn ít, công việc không quá nặng nhọc, mà cây cho năng suất cao, giá bán khá ổn định”, anh Trương Văn Minh cho biết.

Theo chia sẻ của ông Bùi Văn Hiển, Bí thư chi bộ kiêm trưởng thôn Mỹ Lợi thì thôn hiện có 160 hộ dân/670 nhân khẩu. Diện tích tự nhiên 324ha, trong đó diện tích trồng sả là 100ha, còn lại là diện tích cây lâm nghiệp và một số loại cây trồng khác. Năm 2025, thu nhập của người dân là gần 52 triệu đồng/người, trong đó cây sả chiếm 2/3 thu nhập chung của thôn.

Không riêng gì thôn Mỹ Lợi, các thôn Ràm, Quyết Thắng, Tự Cường... từ hiệu quả vượt trội của cây sả so với các loại cây trồng khác, người dân ngày càng mở rộng diện tích nhằm nâng cao giá trị sản xuất, tăng thu nhập.

Thay đổi thói quen, tư duy nông nghiệp

Hơn 10 năm trước, sau nhiều lần về quê vợ ở xã Thành Vinh, anh Nguyễn Hữu Minh với kinh nghiệm làm ở tổ chức phi chính phủ một thời gian dài đã có mong muốn tạo sinh kế cho người dân. Anh xác định, đầu tư vào nông nghiệp nói chung, cây sả nói riêng là bài toán dài hơi song khá bền vững.

Những triền đồi xã Thành Vinh bạt ngàn cây sả.

Nếu nhiều người khi đầu tư kinh doanh đặt mục tiêu đầu tiên là lợi nhuận thì với anh Nguyễn Hữu Minh mục tiêu song hành giữa lợi ích của người dân và lợi nhuận của doanh nghiệp. Đặc biệt, điều anh mong muốn là phải thay đổi thói quen làm nông nghiệp. Thay vì đốt lá cây, phun thuốc diệt cỏ gây ảnh hưởng chất lượng đất và ảnh hưởng đến sản phẩm sau này, thì anh đã phải hướng dẫn người dân cách làm đất an toàn, tránh rửa trôi đất. Và khi đầu tư cho 4 hộ gia đình mở xưởng nấu tinh dầu, anh yêu cầu phải đảm bảo đúng quy trình sản xuất. Đi từng bước, từ một cơ sở nhỏ, sau một thời gian, anh đã thành lập Công ty CP Phát triển nông nghiệp và Dược liệu Việt Nam (Deha Vina).

Một trong những yếu tố quan trọng để các mô hình thành công là nâng cao năng lực cho người dân. Anh Nguyễn Hữu Minh cho rằng: "Khuyến nông phải đi thẳng vào thay đổi tư duy sản xuất, giúp bà con chuyển từ thói quen cũ sang cách làm mới. Muốn người dân thoát nghèo bền vững, trước hết phải giúp họ thay đổi tư duy. Không thể sản xuất manh mún, tự phát như trước đây, cần phải tính toán theo chuỗi giá trị, theo nhu cầu của thị trường, áp dụng khoa học- kỹ thuật để nâng cao chất lượng và số lượng sản phẩm".

Ông Vũ Văn Thủy, Phó trưởng Phòng Kinh tế xã Thành Vinh chia sẻ: Địa hình xã Thành Vinh có núi cao, đồi thấp, có ruộng cấy, có bãi màu và sông suối rất phù hợp cho trồng cây nông nghiệp và cây công nghiệp. Trong đất nông nghiệp có khoảng 20% diện tích núi đá vôi đó là dãy núi Cành Men kéo dài 3km từ suối Hón Giá đến đầu thôn Mỹ Lợi và dãy núi đá vôi từ khu vực giữa thôn Mỹ Lợi nối liền dãy núi đá thuộc thôn Cẩm Bộ. Đây là điều kiện rất thuận lợi để bà con Nhân dân mở rộng sản xuất nông nghiệp, trồng cây sả. Song quan trọng hơn hết là bà con đã phần nào thay đổi tư duy làm nông nghiệp. Giai đoạn 2020-2025, đột phá trong quy hoạch, trồng, sản xuất, chế biến các sản phẩm từ cây sả. Đến nay, diện tích cây sả trên địa bàn là hơn 300ha, hàng năm mang lại nguồn thu nhập ổn định cho Nhân dân. Doanh nghiệp chế biến tinh dầu sả không ngừng phát triển về quy mô, góp phần tạo việc làm và tăng thu nhập cho người nông dân, trở thành vùng trọng điểm cho vùng nguyên liệu tinh dầu sả OCOP.

Trong thời gian không dài, từ cây trồng ít ỏi trong vườn của người dân, giờ đây cây sả đã mọc hầu hết trên các triền đồi ở xã miền núi Thành Vinh. Dọc hai bên đường, bạt ngàn những cánh đồng sả, hương thơm phảng phất, tỏa lan.

Bài và ảnh: Kiều Huyền