Người trẻ viết tiếp những câu chuyện lịch sử (Bài 1): Yêu quê hương qua từng trang sách

Với nhiều người trẻ hôm nay, những trang sử không còn nằm yên trong sách vở mà được kể lại bằng ánh mắt tò mò của học sinh trong giờ học sáng tạo, bằng những thước phim ngắn được đăng tải trên mạng xã hội, bằng những chuyến đi về nguồn hay bằng những cuộc gặp gỡ với những con người từng đi qua chiến tranh. Từ lớp học đến di tích, từ trang sách đến ký ức sống, người trẻ đang tìm cách chạm vào lịch sử theo cách của riêng mình - gần hơn, thật hơn và giàu cảm xúc hơn, không chỉ để hiểu quá khứ, mà còn để tìm thấy trong đó những giá trị đang tiếp tục nuôi dưỡng, đó là lòng tự hào, trách nhiệm và sự tiếp nối truyền thống của quê hương, đất nước.

Khu di tích quốc gia đặc biệt Đền Bà Triệu, xã Triệu Lộc, tỉnh Thanh Hóa. (Ảnh: Hoàng Đông)

Từ những trang sử hào hùng ấy, trong những năm qua, các nhà trường trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa đã không ngừng nỗ lực bồi đắp tình yêu lịch sử cho thế hệ trẻ. Không còn là những giờ học khô cứng, lịch sử đang được thắp lên bằng niềm đam mê, sự sáng tạo và tâm huyết của thầy cô cùng sự hứng thú, chủ động của học sinh. Thông qua các giờ học sinh động, hoạt động trải nghiệm, tìm hiểu di tích, nhân vật lịch sử hay các cuộc thi... môn Lịch sử dần trở nên gần gũi, hấp dẫn hơn.

Lịch sử địa phương là chương trình học chính khóa tại các trường học tại Thanh Hóa. (Ảnh: Hoàng Đông)

Đặc biệt, những năm qua, việc đưa chương trình giáo dục địa phương trở thành nội dung chính thức trong Chương trình giáo dục phổ thông 2018, không chỉ góp phần làm phong phú chương trình giáo dục, mà còn có ý nghĩa quan trọng trong việc nuôi dưỡng tình yêu quê hương, ý thức gìn giữ bản sắc văn hóa cho học sinh ngay từ khi còn ngồi trên ghế nhà trường.

Ở bậc tiểu học, việc lồng ghép nội dung địa phương vào môn Lịch sử - Địa lý và các hoạt động trải nghiệm đã giúp học sinh bước đầu hình dung về nơi mình sinh ra, lớn lên bằng những hiểu biết gần gũi, cụ thể. Lên bậc THCS, chương trình giáo dục địa phương, trong đó có lịch sử địa phương tiếp tục được triển khai một cách hệ thống hơn, không chỉ cung cấp kiến thức, mà còn tạo điều kiện để học sinh tìm hiểu sâu về truyền thống lịch sử, văn hóa, vùng đất, con người quê hương Thanh Hóa nói chung và từng phường, xã nói riêng. Từ đó, mỗi bài học lịch sử trở thành những câu chuyện sống động, góp phần bồi đắp tình yêu, trách nhiệm và khát vọng cống hiến cho quê hương, đất nước.

Cô giáo Lê Ánh Tuyết, giáo viên môn Lịch sử, Trường THCS Trần Mai Ninh cùng các em học sinh trong đội tuyển Lịch sử thi học sinh giỏi cấp phường năm học 2025-2026. (Ảnh: Hoàng Đông)

Cô giáo Lê Ánh Tuyết, giáo viên môn Lịch sử, Trường THCS Trần Mai Ninh, phường Hạc Thành, đã có hơn 30 năm công tác. Cô không chỉ là người truyền đạt kiến thức, mà còn là người “giữ lửa”, khơi dậy tình yêu lịch sử cho nhiều thế hệ học sinh.

Trong câu chuyện về nghề, cô giáo không nói nhiều đến thành tích, mà bắt đầu từ điều giản dị, làm sao để học sinh không còn “ngại” học môn Lịch sử. Những giờ học lịch sử không còn là việc ghi chép khô khan, mà trở thành hành trình khám phá. Công nghệ số được cô đưa vào bài giảng, học sinh được làm việc nhóm, thảo luận, giải quyết vấn đề, thậm chí tham gia các mô hình như “lớp học đảo ngược”.

Đặc biệt, khi môn Lịch sử được tích hợp với địa lý, khối lượng kiến thức tăng lên, đòi hỏi giáo viên phải có cách tiếp cận linh hoạt hơn. Không dừng lại ở giảng dạy đại trà, cô trực tiếp bồi dưỡng đội tuyển học sinh giỏi. Hiện nay, cô đang tập trung ôn luyện cho 15 em trong đội tuyển Lịch sử của nhà trường tham dự kỳ thi học sinh giỏi cấp phường năm học 2025-2026.

Cô giáo Trần Thị Phương, giáo viên môn Lịch sử, Trường THCS Trần Mai Ninh cùng 3 em học sinh đoạt giải môn Lịch sử tại kỳ thi học sinh giỏi cấp tỉnh năm học 2025-2026. (Ảnh: Hoàng Đông)

Tại Kỳ thi học sinh giỏi cấp tỉnh diễn ra tháng 12/2025, đội tuyển Lịch sử của Trường THCS Trần Mai Ninh xếp thứ nhất toàn tỉnh. 7/7 học sinh dự thi đều đoạt giải, trong đó có 3 giải Nhất, 4 giải Nhì. Trong đó có em Nguyễn Hướng Dương, lớp 9A, đoạt giải Nhất; em Nguyễn Bảo Ngọc và Phạm Thanh Thảo, học sinh lớp 9E cùng đoạt giải Nhì.

Em Nguyễn Bảo Ngọc, học sinh lớp 9E, Trường THCS Trần Mai Ninh chia sẻ, khi biết mình đoạt giải Nhì cấp tỉnh, dù còn chút nuối tiếc nhưng cảm giác của em giống như vừa vượt qua một ngọn núi cao mà trước đó em chưa từng nghĩ mình sẽ leo tới đỉnh vậy. Giải thưởng này không chỉ là thành quả của riêng em, mà còn là công lao bồi dưỡng tận tình của thầy cô và sự ủng hộ hết mình từ gia đình, là động lực lớn để em tiếp tục học tập.

Em Nguyễn Bảo Ngọc, học sinh lớp 9E, Trường THCS Trần Mai Ninh đoạt giải Nhì môn Lịch sử tại Kỳ thi học sinh giỏi cấp tỉnh năm học 2025-2026. (Ảnh: Hoàng Đông)

Bên cạnh đó, việc sử dụng tranh ảnh, phim tư liệu, tổ chức hoạt động thảo luận, đóng vai nhân vật lịch sử hay tham quan các di tích cũng giúp học sinh cảm nhận lịch sử một cách gần gũi và chân thực hơn. Khi đó, lịch sử không còn khô khan mà trở thành những câu chuyện sống động về quá khứ của dân tộc. Qua đó, thế hệ trẻ càng thêm biết ơn những thế hệ cha ông đã hy sinh để bảo vệ và xây dựng đất nước, đồng thời sống có trách nhiệm hơn với hiện tại và góp phần xây dựng tương lai tốt đẹp.

Thầy giáo Vương Đình Sơn, Phó Hiệu trưởng Trường THCS Trần Mai Ninh, cho biết: "Lịch sử từ lâu đã là một trong những thế mạnh nổi bật của nhà trường. Điều đáng quý không chỉ nằm ở thành tích, mà còn ở niềm say mê thực sự của học sinh với môn học này. Nhiều em học sinh có tố chất, yêu thích tìm tòi, khám phá lịch sử, từ đó thường xuyên đoạt giải cao trong các kỳ thi. Đồng hành với các em là đội ngũ giáo viên môn Lịch sử năng động, nhiệt huyết, luôn tìm cách khơi gợi hứng thú học tập bằng nhiều hình thức phong phú".

Bên cạnh đó, nhà trường còn chú trọng tổ chức các hoạt động trải nghiệm. Những buổi gặp gỡ nhân chứng lịch sử đã mang đến cho học sinh những câu chuyện sống động, góp phần bồi đắp tình yêu lịch sử một cách tự nhiên và sâu sắc. Đặc biệt, nhà trường đã quyết tâm xây dựng Phòng Truyền thống với quy mô bài bản. Đây không chỉ là nơi lưu giữ những dấu ấn của nhà trường, mà còn trở thành không gian giáo dục trực quan, góp phần nuôi dưỡng niềm tự hào, tinh thần yêu nước trong mỗi học sinh. Trường THCS Trần Mai Ninh đang từng bước hướng tới mục tiêu giáo dục toàn diện, tạo nền tảng phát triển hài hòa cho học sinh.

Các em Nguyễn Ngọc Diệp, lớp 9A; Lê Quỳnh Chi, lớp 8A, Trường THCS Vân Du, xã Vân Du là những học sinh tiêu biểu khi cùng đoạt giải trong Cuộc thi tìm hiểu Lịch sử Đảng bộ tỉnh Thanh Hóa năm 2025. (Ảnh: Hoàng Đông)

Niềm đam mê lịch sử không chỉ mang lại những bảng vàng thành tích trong kỳ thi học sinh giỏi, mà còn giúp các em khẳng định mình tại các sân chơi, các cuộc thi tìm hiểu lịch sử do tỉnh, địa phương tổ chức. Những gương mặt tiêu biểu như các em Nguyễn Ngọc Diệp, lớp 9A; Lê Quỳnh Chi, lớp 8A, đều là học sinh Trường THCS Vân Du, xã Vân Du, với giải Nhì và giải Ba tại Cuộc thi tìm hiểu lịch sử Đảng bộ tỉnh Thanh Hóa năm 2025 đã minh chứng rõ nét cho tinh thần ấy.

Tại mái Trường THCS Vân Du, lịch sử không còn là những sự kiện khô khan, mà đã trở thành sợi dây kết nối các em về với cội nguồn, giúp các em thêm trân trọng những giá trị hun đúc nên hình hài đất nước hôm nay, từ đó bồi đắp một tình yêu quê hương tự nhiên và sâu sắc.

Em học lịch sử không dừng lại ở sách giáo khoa và bài giảng trên lớp, mà còn chủ động tìm hiểu thêm qua nhiều nguồn tài liệu khác nhau. Những kênh lịch sử trên YouTube với hình ảnh sinh động, hay các cuốn sách chuyên sâu đã giúp em mở rộng hiểu biết và tiếp cận lịch sử một cách gần gũi hơn.

Nguyễn Ngọc Diệp, lớp 9A, Trường THCS Vân Du

Dù thừa nhận lịch sử là môn học không dễ, nhưng với Diệp, khi đã hiểu được ý nghĩa phía sau mỗi sự kiện, môn học này lại trở nên cuốn hút. Diệp còn thường xuyên tham quan các di tích lịch sử trong tỉnh và tại địa phương. Những chuyến đi ấy giúp em “chạm” vào lịch sử theo một cách chân thực hơn.

Cô Cao Thị Oanh, giáo viên môn Lịch sử, Trường THCS Vân Du cùng các em học sinh tham quan phòng truyền thống của nhà trường. (Ảnh: Hoàng Đông)

Cô Cao Thị Oanh, giáo viên môn Lịch sử, Trường THCS Vân Du, chia sẻ: "Dạy Lịch sử không chỉ là truyền đạt kiến thức, mà quan trọng hơn là khơi dậy trong học sinh niềm tự hào, sự trân trọng với quá khứ dân tộc. Bởi vậy, bên cạnh việc đổi mới phương pháp giảng dạy trên lớp, nhà trường luôn chú trọng tạo ra những không gian và hoạt động để lịch sử sống cùng học sinh. Mỗi lớp học có một góc học tập được trang trí theo chủ đề, chủ điểm, giúp các em chủ động tìm hiểu, ghi nhớ kiến thức một cách tự nhiên".

Không dừng lại ở đó, học sinh Trường THCS Vân Du còn được tham gia các hoạt động trải nghiệm như gặp gỡ cựu chiến binh, thăm hỏi, tặng quà các gia đình chính sách, người có công với cách mạng; thăm viếng, vệ sinh khuôn viên nghĩa trang liệt sĩ xã... Qua từng hoạt động, những bài học lịch sử trở nên gần gũi, chân thực hơn để từ đó bồi đắp tình yêu quê hương, ý thức trách nhiệm và lòng biết ơn trong mỗi học sinh.

Việc khơi dậy lòng yêu nước thông qua những trang lịch sử không chỉ là nhiệm vụ giáo dục, mà còn là hành trình bồi đắp tâm hồn cho thế hệ trẻ. Khi môn Lịch sử được trả lại vị thế xứng đáng sẽ trở thành chiếc cầu nối đưa học sinh trở về với nguồn cội, các em sẽ hiểu rõ hơn về những hy sinh của các thế hệ cha ông để đổi lấy độc lập dân tộc.

Đúng như lời Chủ tịch Hồ Chí Minh từng căn dặn: “Dân ta phải biết sử ta/Cho tường gốc tích nước nhà Việt Nam”, thế hệ hôm nay đều mang trong mình niềm tự hào dân tộc, biết trân trọng quá khứ, thấu hiểu sâu sắc về gốc tích nước nhà. Đây chắc chắn là lực lượng nòng cốt bảo vệ và xây dựng đất nước trường tồn. Yêu quê hương qua từng trang sách chính là điểm tựa vững chắc để Việt Nam vững bước vươn mình trong kỷ nguyên mới.

Ngọc Huấn