Những người con ưu tú của nhà yêu nước Đinh Chương Dương

Không có được sự tài hoa như người cha, nhưng những người con của nhân sĩ Đinh Chương Dương đã tiếp nối “mạch nguồn” anh dũng, kiên trung, dấn thân, đóng góp cho sự nghiệp cách mạng dân tộc.

Di tích lịch sử nhà lưu niệm chiến sĩ cách mạng Đinh Chương Dương trên địa bàn xã Vạn Lộc là “địa chỉ đỏ” để hậu thế tìm hiểu về cuộc đời hoạt động cách mạng của ông và các con.

1. Nhà yêu nước Đinh Chương Dương quê ở làng Lộc Tiên, tổng Xuân Trường xưa, nay là thôn Hải Lộc, xã Vạn Lộc. Năm 1902, tuổi chưa tròn đôi mươi ông đã rời nhà đi khắp đó đây. Với trí tuệ và bản lĩnh, ông dạy học, truyền bá tư tưởng “Tuổi trẻ giờ đây là phải vươn cao cánh tay, đập mạnh vào đầu giặc để trả thù nhà, đền nợ nước” đến thế hệ trẻ.

Bôn ba khắp trong và ngoài nước, từng nhiều lần bị kẻ xâm lược bắt tù đày song vẫn không thể khiến nhà yêu nước xứ Thanh đầu hàng. “Ra đi hoạt động cách mạng từ lúc tuổi còn trẻ, đến lúc tóc đã ngả hoa râm ông mới trở thành người cộng sản. Trải qua ba hệ ý thức tư tưởng: Thời kỳ đầu là tư tưởng của các sĩ phu yêu nước, thời kỳ thứ hai là theo tư tưởng quốc gia của các tầng lớp tiểu tư sản và tư sản dân tộc và cuối cùng là tư tưởng cộng sản - đó là một quá trình từ bỏ dần những ý thức cũ, lĩnh hội tư tưởng cách mạng mới trong con người Đinh Chương Dương. Phải là người đấu tranh không khoan nhượng với kẻ thù và với sự hạn chế của chính bản thân mới có thể đứng vững và phát triển thành người cộng sản” (sách Địa chí Hậu Lộc).

2. Tiếp nối tư tưởng yêu nước từ cha, các con của ông cũng lựa chọn dấn thân đi trên con đường cách mạng.

Đinh Chương Long (sinh năm 1912) là con trai cả của nhà yêu nước Đinh Chương Dương. Năm 1924, Đinh Chương Long là một trong số những thanh thiếu niên xứ Thanh được lựa chọn đưa sang nước ngoài học tập. Năm 1925, khi đang theo học tại Thái Lan, Đinh Chương Long và một số thiếu niên được chọn để đưa sang Quảng Châu, tham gia Cộng sản Đoàn. Lúc bấy giờ, ông có bí danh là Lý Văn Minh.

Sau này, khi quay trở lại hoạt động tại Thái Lan, ông bị nhà cầm quyền bắt giam, tù đày. Năm 1938, ông vượt ngục, tiếp tục hoạt động cách mạng, được kết nạp vào Đảng Cộng sản Đông Dương. Ông mất khi đang tham gia phong trào đấu tranh trong Chiến tranh thế giới thứ hai tại nước ngoài.

Đinh Chương Phượng là con trai thứ hai của nhà yêu nước Đinh Chương Dương. Sinh năm 1918, lớn lên ông bắt đầu hoạt động cách mạng. Cuối năm 1933, Đinh Chương Phượng đưa Nguyễn Tạo, một đảng viên về quê nhà gặp cha mình để chắp nối cơ sở đảng ở Thanh Hóa. Tại đây, Nguyễn Tạo đã mở lớp huấn luyện cách mạng, tuyên truyền giác ngộ cho một số thanh niên ở Lộc Tiên - Y Bích (Hải Lộc), Trường Trung, Trương Xá (Hòa Lộc), như Đinh Văn Ngà, Đinh Chương Bá, Nguyễn Viết Liễn, Đinh Chương Lân... Về sau, các ông đã trở thành những cán bộ, đảng viên ưu tú.

Năm 1934, khi đang xây dựng cơ sở tại Hàm Rồng, Đinh Chương Phượng bị kẻ địch lùng bắt và cầm tù tại Hỏa Lò cùng với cha mình. “Tại đây, Đinh Chương Dương và con là Đinh Chương Phượng được các đồng chí Trường Chinh, Nguyễn Lương Bằng tuyên truyền giác ngộ và kết nạp vào Đảng Cộng sản Đông Dương. Đây là sự kiện có ý nghĩa rất quan trọng đối với cuộc vận động thành lập Đảng bộ Hậu Lộc những năm sau này” (sách Địa chí Hậu Lộc).

Sau thời gian bị tù đày, cuối năm 1934, Đinh Chương Phượng được chính quyền thực dân trả tự do. Không sợ hãi, ông tiếp tục con đường cách mạng đã lựa chọn. Ngày 6/1/1935, chi bộ đảng Lộc Tiên - Y Bích được thành lập, cũng là chi bộ đầu tiên của huyện Hậu Lộc cũ. Đồng chí Đinh Chương Phượng được bầu làm Bí thư chi bộ.

Về sau, Đinh Chương Phượng được Tỉnh ủy giao nhiệm vụ tổ chức để “bắt” liên lạc với Trung ương. Cách mạng Tháng Tám thành công, đồng chí Đinh Chương Phượng được giao giữ chức Trưởng ty Công an Hà Đông, rồi Chủ tịch UBND tỉnh Hà Đông (nay thuộc TP Hà Nội). Sau ngày đất nước thống nhất, ông công tác tại Tòa án Nhân dân tối cao và qua đời năm 1980.

Nếu đồng chí Đinh Chương Phượng là bí thư của chi bộ đầu tiên trên địa bàn huyện Hậu Lộc (cũ) thì em trai ông - Đinh Chương Lân đã lãnh đạo khởi nghĩa giành chính quyền trên địa bàn huyện Hậu Lộc trong Cách mạng Tháng Tám.

Sinh năm 1920, Đinh Chương Lân là con trai thứ ba của nhà yêu nước Đinh Chương Dương. Từ nhỏ, ông đã làm công tác liên lạc cho cha và anh trai, sớm trở thành một “nhân tố” trong phong trào cách mạng trên địa bàn huyện Hậu Lộc. Năm 1940, Huyện ủy lâm thời phản đế (tức Huyện ủy Hậu Lộc) được thành lập, đồng chí Đinh Chương Lân là thành viên của Ban chấp hành. Cuối năm 1940, ông bị địch bắt và đày ở nhà tù Đắk Min. Tại đây, ông gặp cha mình là nhà yêu nước Đinh Chương Dương. Đây cũng là lần thứ hai Đinh Chương Dương và con trai “Phụ tử đồng lao” (cha con cùng ở trong tù). Về sau, câu chuyện “Phụ tử đồng lao” của gia đình nhà yêu nước Đinh Chương Dương được nhắc đến nhiều trong các tài liệu như một sự khẳng định cho ý chí kiên trung, bất khuất của người cộng sản.

Sau 4 năm bị kẻ địch cầm tù, năm 1944, Đinh Chương Lân được trả tự do (có tài liệu viết ông ra tù năm 1943). Về lại quê nhà tiếp tục hoạt động cách mạng, ông được bầu vào Tỉnh ủy Thanh Hóa. Với sự năng nổ và dấn thân, đồng chí Đinh Chương Lân đã thúc đẩy phong trào cách mạng trên địa bàn các huyện ông được giao phụ trách phát triển mạnh mẽ. Lo sợ trước sức mạnh cách mạng của Nhân dân ta, chính quyền thực dân và tay sai đã tập trung lực lượng lùng sục, bắt bớ, khủng bố gắt gao.

Người dân luôn tưởng nhớ, tri ân nhà yêu nước Đinh Chương Dương và các con, cùng các bậc tiền bối có nhiều đóng góp cho cách mạng.

Bấy giờ, nhà mẹ Tơm - cơ sở cách mạng, nơi in ấn tờ báo “Đuổi giặc nước” do đồng chí Tố Hữu viết bài, biên tập đã không còn an toàn. Sau nhiều lần di chuyển, trụ sở được đưa về thôn Hậu, xã Phú Lộc (nay thuộc xã Hoa Lộc). Báo “Đuổi giặc nước” được đổi tên thành báo “Khởi nghĩa”. Tỉnh ủy chia Thanh Hóa thành ba phân khu để lãnh đạo phong trào cách mạng, đồng chí Đinh Chương Lân được giao phụ trách phân khu Đinh Công Tráng, gồm các huyện (cũ): Nga Sơn, Hậu Lộc, Hoằng Hóa, Quảng Xương.

Từ cuối năm 1944 sang đầu năm 1945, tình hình thế giới và trong nước biến động mạnh mẽ, nạn đói diễn ra trên diện rộng khiến Nhân dân ta càng thêm căm phẫn kẻ xâm lược, thời cơ cho cách mạng dân tộc dần “chín muồi”. Tháng 6/1945, trong phiên chợ Dầu, đồng chí Đinh Chương Lân đã diễn thuyết, kêu gọi người dân đấu tranh chống phát xít Nhật thu thóc, bông, kiên quyết không đi phu, đi lính, tích cực chuẩn bị khởi nghĩa. Ngày 24/7, ông góp phần lãnh đạo cuộc khởi nghĩa giành chính quyền trên địa bàn huyện Hoằng Hóa cũ - cuộc khởi nghĩa đầu tiên và được coi là khởi nghĩa từng phần ở Thanh Hóa giành thắng lợi.

Cách mạng Tháng Tám thành công, đồng chí Đinh Chương Lân hoạt động trong ngành quân đội, ông tiếp tục cống hiến cho hai cuộc kháng chiến vệ quốc của dân tộc. Ông từng là thành viên phái đoàn quân sự cấp cao của Việt Nam Dân chủ Cộng hòa tham gia và thực hiện nhiệm vụ đấu tranh ngoại giao quân sự buộc kẻ xâm lược phải thi hành Hiệp định Paris.

Cả cuộc đời cống hiến cho sự nghiệp đấu tranh cách mạng của dân tộc, đồng chí Đinh Chương Lân đã được Đảng, Nhà nước tặng Huân chương Độc lập hạng Nhì.

Trên quê hương Lộc Tiên - Y Bích xưa, nay thuộc xã Vạn Lộc, truyền thống cách mạng của gia đình nhà yêu nước Đinh Chương Dương mãi là “nốt thăng” đong đầy niềm tự hào được người dân kể mãi.

* Bài viết có tham khảo, sử dụng nội dung trong sách Địa chí Hậu Lộc, NXB Khoa học xã hội, 2018; Danh nhân Thanh Hóa tập 9, NXB Thanh Hóa, 2018.

Bài và ảnh: Trang Bùi