Nỗi lo di tích mùa mưa bão

Thời gian là một trong những yếu tố khẳng định cho giá trị của di tích, song thời gian cũng là thách thức. Để giữ gìn, bảo tồn được các giá trị của di tích rất cần sự chung tay cộng đồng.

Kết cấu gỗ tại di tích đền Cả Đế Thích hư hỏng.

Mưa bão làm di tích thêm xuống cấp

Di tích lịch sử văn hóa cấp tỉnh đền Cả Đế Thích (đền Cả thờ thần Đế Thích, người dân thường gọi là đền Cả) trên địa bàn tổ dân phố Ngọc Tích (phường Đông Tiến) là ngôi đền thiêng gắn liền với đời sống tín ngưỡng của người dân địa phương suốt hằng trăm năm qua. Theo lưu truyền dân gian, đền được khởi dựng vào khoảng thời Lý - Trần, trải qua thời gian và những thăng trầm, đền đã nhiều lần được trùng tu, sửa chữa. Hiện nay, di tích đền Cả mang dấu ấn kiến trúc thời Lê - Nguyễn.

Di tích được dựng theo kiến trúc truyền thống, bên ngoài lợp ngói mũi, bên trong là hệ thống cột gỗ chắc chắn. Điểm nổi bật của di tích đền Cả là các mảng chạm khắc hoa văn trên gỗ vừa mềm mại, tinh xảo, thể hiện sự tài hoa và dụng ý của nghệ nhân xưa. Tuy nhiên, theo người dân địa phương, nhiều năm trở lại đây, di tích có những dấu hiệu xuống cấp, đặc biệt là qua mỗi mùa mưa bão, hiện trạng xuống cấp lại càng nghiêm trọng.

Ông Trần Văn Xưởng, bậc cao niên trong làng trông coi di tích đền Cả nhiều năm, cho biết: “Tôi nghe các cụ kể lại, gỗ dựng đền khi xưa được lựa chọn kỹ lưỡng, đều là những thứ chống được mối mọt. Nhưng không gì có thể chống lại được sự tàn phá của thời gian. Ban đầu chỉ là những vị trí dột nhỏ do ngói bị mục, rui mè bị hỏng cần phải thay... nhưng không được sửa chữa kịp thời khiến cho những hư hỏng ngày càng nghiêm trọng. Vật liệu gỗ không sợ mối mọt nhưng kỵ nhất là mưa ẩm..., mỗi khi có ai đó vào đền thắp hương, tôi đều phải nhắc nhở cẩn thận”. Nói rồi, ông nhìn về phía nối liền giữa nhà tiền đường và hậu cung, nơi nước đang chảy rớt xuống, thở than: “Đấy, cứ mưa xuống là dột, nước mưa cứ ngấm dần từng chút một, âm thầm phá hủy”.

Là một trong những “đình huyện Tống” có tiếng thuở xưa, đình Bái Sơn (thôn Bái Sơn, xã Tống Sơn) là di tích mang dấu ấn kiến trúc thời Nguyễn. Từ buổi đầu dựng đình đến hôm nay, đình Bái Sơn vừa là nơi thờ Thành hoàng làng và các vị tiền nhân đã có công lập dựng, phát triển làng, cũng đồng thời là nơi hội họp, bàn việc của làng. Vậy mà, ở thời điểm hiện tại, đình Bái Sơn có hiện trạng vô cùng đáng lo ngại. Do di tích bị xuống cấp trầm trọng, chính quyền địa phương và người dân phải dùng tre luồng để chống đỡ, không để đổ sập. Nhưng mỗi khi mưa xuống, bên trong đình lại lênh láng nước. Hiện trạng ấy khiến người dân không khỏi lo lắng, bất an mỗi khi bước vào đình.

Anh Mai Văn Trường, trưởng ban công tác mặt trận thôn Bái Sơn, cho biết: “Hiện trạng xuống cấp của đình Bái Sơn xuất hiện từ khoảng 10 năm về trước, qua mỗi mùa mưa bão thì sự xuống cấp lại thêm phần nghiêm trọng. Tại đình Bái Sơn, vào ngày 10/2 (âm lịch) hằng năm diễn ra lễ hội truyền thống, đông đảo người dân trong làng về đình dâng hương, tế lễ, tổ chức các hoạt động văn hóa. Tuy nhiên, với hiện trạng như hiện nay, lễ hội không thể tổ chức đông người, chỉ giản tiện ở việc dâng hương, cùng với đó, chúng tôi cũng khuyến cáo người dân, đặc biệt là người già, trẻ nhỏ không vào đình khi không thực sự có việc cần thiết. Mùa mưa bão năm nay với nhiều dự báo cực đoan, không biết đình Bái Sơn còn đủ sức chống đỡ?!”.

Mưa dột ướt hậu cung tại di tích lịch sử văn hóa đình Đồng Bồng.

Dù chưa nghiêm trọng như đình Bái Sơn, song hiện trạng của Di tích lịch sử văn hóa cấp quốc gia đình Động Bồng (còn gọi là đình Đồng Bồng) trên địa bàn thôn Đồng Bồng (xã Tống Sơn) cũng khiến người dân hết sức lo lắng. Bên trong tòa đại đình 5 gian 2 chái rộng lớn, được chống đỡ bởi hệ thống cột gỗ chắc chắn có không ít vị trí mái ngói bị hư hỏng, nước dột xuống. Chúng tôi có mặt tại đình Đồng Bồng đúng lúc cơn mưa lớn đang trút xuống; được người trông coi đình dẫn vào phía trong hậu cung, không nén được tiếng thở dài, ông chỉ tay về phía dòng nước từ trên mái đang chảy xuống ngay vị trí có ban thờ: “Đấy cô xem, mưa xuống dột thế này thì chẳng mấy chốc mà hư hỏng. Xót ruột lắm”.

Mong mỏi được trùng tu kịp thời

Trước hiện trạng của Di tích lịch sử văn hóa đền Cả Đế Thích, ông Nguyễn Duy Sỹ, tổ trưởng tổ dân phố Ngọc Tích, cho biết: “Hiện trạng xuống cấp của đền Cả đã xuất hiện từ nhiều năm trước, trước khi vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp, trong các cuộc họp của xã Đông Thanh cũ, người dân chúng tôi cũng đã nhiều lần báo cáo tình hình, mong được sớm trùng tu di tích... Thời gian tới, chúng tôi sẽ tiếp tục báo cáo, đề xuất với chính quyền địa phương, phòng chuyên môn để sớm có phương án trùng tu di tích kịp thời, theo đúng quy định của Luật Di sản. Chúng tôi cũng hiểu, việc trùng tu di tích không thể chỉ “ỷ lại” ngân sách Nhà nước. Tôi tin, để gìn giữ, bảo vệ di sản của tiền nhân, mỗi người dân tổ dân phố Ngọc Tích nói riêng và cả con em xa quê luôn sẵn lòng đóng góp kinh phí, công sức".

Đình Bái Sơn đang được chống đỡ tạm thời bằng các cột tre luồng.

Có mặt tại đình Đồng Bồng, ông Bùi Văn Thọ, Bí thư Chi bộ thôn Đồng Bồng, bày tỏ: “Di tích xuống cấp không phải câu chuyện chỉ một, hai ngày, nhưng nếu không được sửa chữa, trùng tu kịp thời thì qua mỗi mùa mưa bão, tình trạng xuống cấp sẽ thêm phần nghiêm trọng. Để bảo vệ di sản của tiền nhân, người dân thôn Đồng Bồng luôn sẵn sàng đoàn kết, cùng đóng góp công sức, tiền bạc để tu sửa đình. Tuy nhiên, chúng tôi hiểu, việc trùng tu di tích phải tuân theo quy định của Luật Di sản, không thể sửa chữa tùy tiện. Bởi vậy, chúng tôi mong các cấp chính quyền, ngành chuyên môn vào cuộc, kiểm tra kỹ, đề xuất lên các cấp, ngành để việc trùng tu di tích sớm diễn ra theo đúng quy định. Di tích là tài sản vô giá mà lớp lớp ông cha đã dày công tạo dựng, gửi gắm những ước vọng, đó cũng là “chốn thiêng” để mỗi người đi xa nhớ về quê hương, nguồn cội. Đi qua năm tháng, chiến tranh bom đạn chúng ta vẫn giữ được di tích, vậy thì khi cuộc sống ngày càng đủ đầy hơn, người dân càng phải đoàn kết để giữ lấy di sản”.

Trước hiện trạng xuống cấp của các di tích trên địa bàn xã Tống Sơn, phòng chuyên môn và chính quyền địa phương đã báo cáo lên UBND tỉnh và Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch (VH,TT&DL). “Theo thông tin chúng tôi nắm được, đối với đình Bái Sơn, vì là di tích xếp hạng cấp tỉnh, sở đang đề nghị với UBND tỉnh, thực hiện trình tự các bước trùng tu theo quy định. Còn đình Đồng Bồng là di tích lịch sử văn hóa cấp quốc gia, sở cũng đã có văn bản gửi Bộ VH,TT&DL để kiểm tra, xác nhận tình trạng xuống cấp”, ông Vũ Văn Chiến, Trưởng Phòng Văn hóa - Xã hội UBND xã Tống Sơn, cho biết.

Đình Đồng Bồng, đình Bái Sơn, đền Cả Đế Thích chỉ là ba trong số nhiều di tích trên địa bàn tỉnh đang trong tình trạng xuống cấp, đòi hỏi cần sớm được trùng tu kịp thời. Và ngoại trừ các di tích trọng điểm, việc trùng tu di tích vốn không phải là câu chuyện chỉ của riêng Nhà nước hay người dân. Trách nhiệm phải được nhìn nhận từ cả nhiều phía, nhằm kịp thời gìn giữ, bảo vệ những di sản trăm năm.

Bài và ảnh: Thu Trang