Phụ nữ Thái Yên Thắng và mạch nguồn văn hóa quê hương

Trong dòng chảy của đời sống hiện đại, những giá trị văn hóa truyền thống vẫn được đồng bào dân tộc Thái ở xã Yên Thắng gìn giữ, trao truyền qua nhiều thế hệ. Ở đó, phụ nữ không chỉ là người lưu giữ nếp nhà, phong tục tập quán bản địa, mà còn trực tiếp tham gia thực hành, bảo tồn và lan tỏa di sản văn hóa quê hương bằng những việc làm thiết thực, bền bỉ.

Qua từng lời hát, nhịp chiêng, câu chuyện về phong tục, tập quán của cha ông được nhắc nhớ, giúp các thành viên hiểu hơn về cội nguồn và ý nghĩa của những di sản đang được gìn giữ.

Với người Thái ở Yên Thắng, văn hóa truyền thống hiện diện trong tiếng khặp ngọt ngào, nhịp cồng chiêng rộn rã, điệu khua luống vui tươi, những tấm thổ cẩm rực rỡ sắc màu, hay sự đậm đà của các món ăn mang hương vị núi rừng. Những nét đẹp ấy đã trở thành một phần không thể thiếu trong đời sống cộng đồng, được gìn giữ qua bao thế hệ. Xuyên suốt hành trình ấy, phụ nữ giữ vai trò quan trọng khi vừa là người thực hành, vừa là cầu nối đưa di sản đến gần hơn với thế hệ trẻ.

Hiện tại, Hội Liên hiệp Phụ nữ xã Yên Thắng có 1.010 hội viên sinh hoạt tại các chi hội. Trong đó Câu lạc bộ văn hóa dân gian có hơn 50 thành viên, phần lớn là phụ nữ, đã trở thành nơi gặp gỡ, giao lưu, thực hành và trao truyền những giá trị văn hóa truyền thống của địa phương.

Đều đặn mỗi tháng một lần, các thành viên câu lạc bộ lại cùng nhau sinh hoạt, dưới sự hướng dẫn của các nghệ nhân. Từ làn điệu khặp Thái, nhịp cồng chiêng, điệu khua luống đến các hình thức diễn xướng dân gian, mỗi buổi sinh hoạt không chỉ giúp chị em nâng cao kỹ năng thực hành mà còn góp phần khơi dậy tình yêu, niềm tự hào đối với văn hóa dân tộc. Qua từng lời hát, nhịp chiêng, câu chuyện về phong tục, tập quán của cha ông được nhắc nhớ, giúp các thành viên hiểu hơn về cội nguồn và ý nghĩa của những di sản đang được gìn giữ.

Đáng quý hơn, việc bảo tồn văn hóa không chỉ diễn ra trong các buổi sinh hoạt câu lạc bộ mà còn được duy trì ngay trong đời sống thường ngày của mỗi gia đình, mỗi bản làng. Từ nghề đan lát thủ công, dệt thổ cẩm đến các phong tục, trò chơi, trò diễn dân gian, phụ nữ Thái vẫn ngày ngày âm thầm gìn giữ những kinh nghiệm, nếp nghề được trao truyền qua nhiều thế hệ.

Bà Lò Thị Mắn cùng phụ nữ trong thôn truyền dạy nghề dệt thổ cẩm cho lớp trẻ.

Tại khu Peo thuộc thôn Ngam, xã Yên Thắng, bà Lò Thị Mắn là một trong những phụ nữ dành nhiều tâm huyết với nghề dệt thổ cẩm truyền thống. Theo bà Mắn, để làm nên một tấm vải thổ cẩm, phải trải qua nhiều công đoạn, từ chuẩn bị sợi, mắc khung đến dệt vải, tạo hoa văn. Mỗi công đoạn đều đòi hỏi sự khéo léo, kiên trì và kinh nghiệm được tích lũy qua thời gian. Bởi thế, những hoa văn trên tấm vải không chỉ thể hiện óc sáng tạo, đôi bàn tay tài hoa của người phụ nữ Thái mà còn chứa đựng nét thẩm mỹ, quan niệm về cuộc sống và bản sắc văn hóa của cộng đồng.

Bà Mắn nói: “Với tôi, mỗi tấm thổ cẩm hoàn thành không đơn thuần là một sản phẩm thủ công mà còn là kết tinh của sự khéo léo, đức tính cần cù và vốn văn hóa được trao truyền qua nhiều thế hệ. Bởi vậy, duy trì nghề dệt cũng chính là giữ lại một phần ký ức, bản sắc của người Thái trên quê hương mình”.

Bà Lò Thị Mắn ở thôn Ngam, xã Yên Thắng bên khung cửi dệt thổ cẩm của gia đình.

Không chỉ có nghề dệt thổ cẩm, nhiều nét đẹp văn hóa khác cũng được chị em phụ nữ Yên Thắng quan tâm gìn giữ. Nghề đan lát tiếp tục được duy trì trong các hộ gia đình; những trò chơi dân gian như ném còn, đi cà kheo được thực hành trong các dịp sinh hoạt cộng đồng, lễ hội. Bên cạnh đó, nghệ thuật chế biến ẩm thực mang hương vị núi rừng cũng được các bà, các mẹ, các chị lưu truyền qua bữa cơm gia đình, dịp đón khách hay ngày hội của bản làng.

Mâm cơm mới được chị em các thôn bản ở Yên Thắng chuẩn bị để tham gia Hội thi ẩm thực dân tộc trong khuôn khổ Lễ hội Chá Mùn năm 2026.

Thực tế cho thấy, sức sống của di sản không chỉ nằm ở việc lưu giữ những giá trị đã có mà còn ở khả năng tiếp tục được thực hành, trao truyền trong đời sống hiện tại. Khi các chị em cùng tham gia câu lạc bộ, cùng học hát, đánh chiêng, dệt vải hay giới thiệu những nét đẹp truyền thống trong các dịp lễ hội, di sản được tiếp nối bằng chính sự gắn bó và niềm tự hào của cộng đồng. Đây cũng là cách để thế hệ trẻ có cơ hội tiếp cận, hiểu và thêm yêu văn hóa dân tộc mình.

Đồng hành với những nỗ lực ấy, cấp ủy, chính quyền xã Yên Thắng luôn quan tâm động viên, khuyến khích và tạo điều kiện để phụ nữ tham gia các hoạt động văn hóa dân gian, duy trì, phát triển nghề truyền thống. Theo anh Hà Trung Kiên, Phó Chủ tịch UBND xã Yên Thắng, sự tham gia tích cực của chị em góp một phần quan rất trọng trong việc bảo tồn bản sắc văn hóa dân tộc tại địa phương. Vì vậy, những năm qua, xã Yên Thắng luôn chú trọng khuyến khích duy trì hoạt động của câu lạc bộ văn hóa dân gian nhằm tạo môi trường để nghệ nhân truyền dạy, người dân thực hành di sản, đồng thời phát huy vai trò của phụ nữ trong gìn giữ những giá trị văn hóa truyền thống.

Chị em phụ nữ các thôn, bản ở xã Yên Thắng tham gia cuộc thi đi cà kheo trong khuôn khổ Lễ hội Chá Mùn năm 2026.

Sự quan tâm của địa phương cùng tinh thần trách nhiệm của hội viên phụ nữ đã tạo nền tảng để những nét đẹp văn hóa của người Thái tiếp tục được gìn giữ và lan tỏa. Từ khung cửi bên hiên nhà, những buổi sinh hoạt câu lạc bộ đến tiếng khặp, nhịp chiêng vang lên trong ngày hội, phụ nữ Thái ở Yên Thắng đang góp sức nối dài mạch nguồn văn hóa quê hương bằng những việc làm bình dị mà ý nghĩa.

Nguyễn Hợi