Tại sao não bộ khiến ta luôn nghĩ đến những gì tồi tệ nhất?

Có những lúc, chúng ta không bị đánh bại bởi biến cố mà bởi những điều chưa từng xảy ra. Một tin nhắn chưa được hồi âm, một cuộc họp sắp diễn ra, một kết quả còn bỏ ngỏ... cũng đủ khiến tâm trí miệt mài vẽ nên vô vàn kịch bản tồi tệ.

Lo âu, vì thế không chỉ là một trạng thái cảm xúc mà nhiều khi trở thành chiếc bẫy tinh vi giam giữ con người trong những dự cảm mơ hồ, cảm xúc tiêu cực do chính mình tạo ra. Đó cũng là điều Tiến sĩ David A. Carbonell dành nhiều trăn trở, tâm huyết viết nên cuốn sách “Trò bịp bợm của lo âu” (The Worry Trick), Thành Bảo Ngọc dịch, NXB Thanh niên, 2020)

Với hơn 300 trang, chia thành 14 chương, tác giả từng bước cung cấp cho độc giả kiến thức căn bản để nhận diện bản chất của nỗi lo âu, cơ chế hoạt động và cách đối phó với những “trò bịp bợm” của nó.

Không khô khan bởi các khái niệm học thuật, tác giả sử dụng hàng loạt ví dụ gần gũi, những tình huống quen thuộc và cách lý giải nhẹ nhàng, giúp người đọc dễ dàng nhận ra chính mình trong các tình huống đó.

“Từ chương này đến chương khác là những ví dụ, những lời giải thích về quá trình suy nghĩ cũng như những viễn cảnh lo âu phi lí điển hình, có thể khiến ta khẽ mỉm cười khi nhận ra chúng. Những nhược điểm của một tâm trí lo âu điển hình được miêu tả một cách sắc sảo và nhẹ nhàng đến mức bạn không thể nào dừng đọc được. Và rồi ông miêu tả cách thoát khỏi vòng lặp lo âu theo một cách vừa khác thường, vừa vô cùng hợp lí”, nhận xét của Tiến sĩ tâm lý Sally Winston.

Theo David A. Carbonell, lo âu đơn giản là “những suy nghĩ và hình ảnh mà ta trải qua, dự báo về điều tồi tệ trong tương lai”. Không ai biết trước tương lai, nhưng những nỗi lo lại luôn giả vờ như mình biết rõ, và điều chúng mang đến gần như luôn là một viễn cảnh u ám.

Bằng cách ấy, tác giả bóc tách bản chất của lo âu không phải là sự thật, mà là những dự báo chưa từng được kiểm chứng.

Đặc biệt, hình ảnh lo âu được ví như một “vị khách không mời mà tới” khiến thông điệp của cuốn sách trở nên gần gũi. Vị khách ấy không ngừng gõ cửa tâm trí bằng những lời cảnh báo lặp đi lặp lại. Nó tin rằng mình đang giúp con người tránh khỏi rủi ro, dù thực tế lại làm hỏng “bầu không khí” của cuộc sống, khiến niềm vui bị che lấp bởi vô vàn giả định tiêu cực.

Từ đó, tác giả chỉ ra điều quan trọng nhất: lo âu thường xuyên lừa bịp chúng ta. Chính “trò bịp bợm” ấy khiến con người tin rằng mọi suy nghĩ đáng sợ đều cần được giải quyết ngay lập tức, mọi khả năng xấu đều có thể xảy ra và mọi sự bất định đều là mối đe dọa.

Khi càng cố kiểm soát, né tránh hoặc tìm kiếm sự chắc chắn tuyệt đối, chúng ta càng vô tình tiếp sức cho lo âu tồn tại dai dẳng hơn.

Tiến sĩ David A. Carbonell - tác giả cuốn sách “Trò bịp bợm của lo âu”.

David A. Carbonell không nói với độc giả như người đang hô hào khẩu hiệu: “hãy suy nghĩ tích cực” hay “đừng lo âu”, và cũng không hứa hẹn cung cấp cho độc giả một phương thức xóa bỏ hoàn toàn lo âu.

Thay vào đó, tác giả chỉ ra cách thay đổi mối quan hệ với nỗi lo: chấp nhận sự hiện diện của nó, nhưng không để nó điều khiển mọi quyết định.

Thông điệp ấy nghe có vẻ đơn giản, nhưng lại chạm đến một nghịch lý phổ biến của con người hiện đại. Chúng ta càng cố kiểm soát mọi rủi ro, càng muốn tìm kiếm sự chắc chắn tuyệt đối, thì lo âu càng có cơ hội lớn lên.

Khi bộ não liên tục đòi hỏi câu trả lời cho những điều vốn chưa thể biết, nó sẽ tự tạo ra hàng loạt giả định đáng sợ rồi buộc chúng ta tin rằng đó là sự thật.

Trong bối cảnh con người ngày càng phải đối diện với áp lực từ công việc, mạng xã hội và tốc độ sống, cuốn sách càng cho thấy giá trị riêng.

Nó không chỉ dành cho những người mắc rối loạn lo âu, mà còn hữu ích với bất kỳ ai từng mất ngủ vì những điều chưa xảy ra, từng để một suy nghĩ tiêu cực chi phối cả ngày dài, hay từng tự làm khổ mình bằng những kịch bản tệ nhất.

Đọc cuốn sách “Trò bịp bợm của lo âu”, độc giả không thể tìm thấy một phương thức xóa bỏ hoàn toàn sự hiện diện của lo âu trong cuộc sống, tâm trí. Điều quan trọng là sau khi đọc cuốn sách, mỗi người sẽ có một góc nhìn, tự tạo cho mình một “cơ chế” bảo vệ.

Khi nhận diện được những “trò bịp” ấy, ta cũng học được cách buông bớt nhu cầu kiểm soát, chấp nhận sự bất định và dành năng lượng để sống tốt hơn với hiện tại.

Có lẽ, đó mới là món quà lớn nhất mà cuốn sách mang lại.

Hoàng Linh