[Thanh Hóa xưa và nay] Hang Co Phương - Huyền thoại thời hoa lửa

Hang Co Phương (còn gọi là hang Cây Khế) thuộc bản Sại, xã Phú Lệ, có vị trí hiểm yếu trong kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ. Đây từng vừa là kho, trạm quân lương, cũng là nơi trú quân của bộ đội, thanh niên xung phong (TNXP) và dân công hỏa tuyến (DCHT).

Di tích lịch sử quốc gia Hang Co Phương

Hang Co Phương nằm ở vị trí chiến lược rất quan trọng, nối Thanh Hóa với vùng Tây Bắc; đồng thời, là trạm trung chuyển quân lương phục vụ cho các chiến dịch Thượng Lào, Điện Biên Phủ trong nhữn năm kháng chiến chống thực dân Pháp.

Để chặn tuyến đường huyết mạch này, quân Pháp tìm đủ mọi cách chia cắt. Theo tài liệu lịch sử còn ghi lại, khoảng 3h chiều ngày 2/4/1953, máy bay Pháp đã liên tục quần thảo, thả bom tàn phá khu vực bản Sại, khiến nhiều TNXP, DCHT anh dũng hy sinh khi đang làm nhiệm vụ.

Lúc này, Tiểu đội dân công 13 người (quê quán tại xã Thiệu Nguyên, huyện Thiệu Hóa cũ) đang trú ẩn trong hang, bị bom đánh sập và chặn cửa hang khiến 11 người bị mắc kẹt bên trong. Một người đã ra khỏi hang trước khi bom rơi nên sống sót, còn một người bị thương nặng sau khi được đưa tới bệnh viện cứu chữa, nhưng cũng hy sinh ngay sau đó.

Xác quả bom còn sót lại ở khu di tích lịch sử Hang Co Phương.

Để tưởng nhớ công ơn các liệt sĩ đã hy sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc, năm 1999, hang Co Phương được đầu tư xây dựng nhà bia tưởng niệm và một số công trình phụ trợ. Ngày 20/7/2012, hang Co Phương được UBND tỉnh Thanh Hóa công nhận là di tích lịch sử cách mạng. Năm 2019, Di tích lịch sử Hang Co Phương được công nhận là di tích lịch sử quốc gia.

Hiện nay, hang Co Phương trở thành “địa chỉ đỏ” để giáo dục lịch sử, truyền thống cách mạng cho thế hệ mai sau, mãi mãi ghi nhớ công ơn của các bậc tiền nhân đã anh dũng hy sinh vì độc lập dân tộc.

Những năm gần đây, được sự quan tâm của tỉnh, Di tích lịch sử Hang Co Phương được đầu tư nhiều hạng mục như đường giao thông, sân hành lễ, nhà bia, khu để xe, khu sân vườn, cột cờ... Cùng với đó, công tác quản lý, bảo vệ, vệ sinh môi trường và phát huy giá trị của di tích luôn được địa phương đặc biệt quan tâm. Hàng năm vào ngày 2/4 (ngày giỗ chung) và các ngày lễ, Tết, các cơ quan, ban, ngành, thân nhân liệt sĩ, Nhân dân địa phương đều đến thăm viếng và dâng hương tưởng nhớ công lao của các liệt sĩ đã hy sinh vì đất nước. Qua đó, góp phần khơi dậy tinh thần yêu nước, lòng tự hào về lịch sử đấu tranh cách mạng anh dũng, kiên cường của quân và dân Thanh Hóa.

NDS