[Thanh Hóa xưa và nay] Từ Hạc Thành xưa đến Hạc Thành nay

Cách đây 220 năm, sau kỳ ra Bắc lần đầu, vua Gia Long đã chọn được địa thế thuận lợi định vị đô thành tỉnh lỵ Thanh Hóa. Ông cho dời trấn thành Thanh Hoa từ làng Dương Xá về làng Thọ Hạc, gọi là Hạc Thành.

Hạc Thành những năm đầu thế kỷ XX. Ảnh: Tư liệu

Xét về phong thủy học, Hạc Thành xây dựng trên một kiểu đất quý. “Dòng sông Mã phía Bắc chảy lượn như ôm, như bọc lấy vùng đất. Sông Bố Vệ ở đằng Nam gọi là “tốn thủy” cũng rất tốt. Hạc Thành phi chiến địa chính là mảnh đất bình yên muôn thuở. Bởi phía Tây các núi Phượng Lĩnh (Rừng Thông - Sơn Viên), An Hoạch (Núi Nhồi - Nhuệ Sơn), như phượng hoàng giang cánh, như voi ngựa họp bàn. Thành mở bốn cửa: cửa Nam là cửa Tiền, có núi Long, núi Hổ làm tiền án. Thế đất ấy không khác gì “Rồng - Cọp cùng họp mặt như bạn bầu chung sống. Đất nước vững bền như tòa điện bằng đá, sông biển chẳng bao giờ nổi sóng gió”.

Hạc Thành không chỉ là vùng đất tương đối bằng phẳng, mà quan trọng hơn là kiểu đất “thông địa” - bốn phương tám hướng đều có đường thủy, bộ đi lại thuận tiện - tốt cho việc xây thành, đóng đinh, dựng trại.

Ngay sau khi cho dời trấn thành, cũng trong năm 1804 vua Gia Long đã cho dời lăng miếu nhà Lê ở Thăng Long về Thanh Hoa. Sau đó, năm 1805, cho dựng nhà học và năm 1807, cho lập trường thi hương ở Thọ Hạc. Từ năm 1807 đến 1915 trường Thanh Hoa tổ chức 31 khoa thi và có 439 thí sinh Thanh Hoa đỗ cử nhân.

Trung tâm Hạc Thành ra đời, đồng nghĩa với việc mở chợ tỉnh, chợ trâu - bò để lưu thông hàng hóa. Các phường nghề thủ công tập hợp lại dựng nên các phố Hàng Thao chuyên bán giấy bút, nón đội cho thí sinh ở khu vực trường thi; phố Hàng Đồng chuyên bán đồ đồng; phố Hàng Thêu chuyên bán hàng thêu thùa phục vụ cho quan lại và thờ cúng; phố Hàng Than, phố của người Hoa; phố Hàng Hương là nơi dân Nam Định vào chuyên sản xuất hương đen ở ấp Bắc Biên...

Trung tâm phường Hạc Thành, tỉnh Thanh Hóa.

Từ Hạc Thành xưa đến phường Hạc Thành ngày nay, trải qua nhiều giai đoạn lịch sử với biết bao biến động. Song, điều mà ai cũng có thể nhận thấy là kế thừa những thành tựu để có được những bước phát triển vượt bậc, đáng tự hào.

Thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, từ ngày 1/7/2025, phường Hạc Thành, tỉnh Thanh Hóa được thành lập trên cơ sở sắp xếp toàn bộ diện tích tự nhiên, quy mô dân số của các phường Phú Sơn, Lam Sơn, Ba Đình, Ngọc Trạo và Đông Sơn, Trường Thi, Điện Biên, Đông Hương, Đông Hải, Đông Vệ, một phần diện tích tự nhiên, quy mô dân số của các phường Đông Thọ, An Hưng thuộc thành phố Thanh Hóa cũ, trở thành đơn vị hành chính cấp phường có quy mô lớn nhất tỉnh Thanh Hóa với diện tích tự nhiên 24,63km2, quy mô dân số hơn 197.000 người.

Với lợi thế là phường trung tâm của tỉnh, Hạc Thành xác định tầm nhìn đến năm 2030 phấn đấu trở thành phường thông minh, kiểu mẫu. Đây là mục tiêu, cũng là bước tiến quan trọng trong quá trình đô thị hóa và phát triển bền vững của địa phương mang trong mình những giá trị lịch sử, văn hóa sâu sắc.

NDS