Thầy Túc

Đó là Thiếu tá Đào Nguyên Túc - người thầy “đặc biệt” của những học trò “đặc biệt”. Anh là một trong 3 nhà giáo tiêu biểu của tỉnh Thanh Hóa được nhận Bằng khen của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo vì đã có thành tích xuất sắc trong công tác xóa mù chữ...

Thầy giáo Đào Nguyên Túc (giữa), một trong 3 nhà giáo Thanh Hóa được tặng Bằng khen của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo tại chương trình “Chia sẻ cùng thầy cô 2025”. (Ảnh: Nhân vật cung cấp)

Nhất định phải khắc phục khó khăn

Một lớp học với những học trò lớn tuổi nhưng tất cả đều không... biết chữ. Trong đó, người nhiều nhất 50 tuổi, ít nhất cũng tuổi 13. Thậm chí, có trò còn địu cả con lên lớp, vừa cho con bú vừa học đánh vần. Ở xã vùng cao Tam Chung (huyện Mường Lát cũ) vẫn còn những lớp học như thế.

Thiếu tá Đào Nguyên Túc ở Đồn Biên phòng Tam Chung, là thầy giáo của những lớp học này. Anh sinh năm 1983, người dân tộc Kinh, quê xã Chí Linh, đứng lớp dạy xóa mù cho đồng bào Mông, Khơ Mú từ năm 2013. Đến nay, anh đã dạy 5 lớp với 175 học viên. Trung bình, một lớp học 35 người. Một khóa học với thời gian 3 tháng.

Còn nhớ, cách đây 2 năm, trong một chuyến công tác vùng cao Tam Chung, may mắn, chúng tôi được “dự” một lớp học xóa mù của thầy Túc tại bản suối Phái. May mắn, vì lên đúng vào lịch học. Hơn nữa, trời hôm đấy đổ mưa nhưng các học viên vẫn đội ô lên lớp. Đường rừng ngày mưa, trơn trượt khó đi, nhưng tinh thần ấy, khiến những người khách như chúng tôi thêm ấm lòng.

Có gì đặc biệt ở lớp học này? Rất nhiều. Một lớp học dành cho những người không biết chữ. Họ có thể là cặp vợ chồng trẻ, là một người mẹ của 4 - 5 đứa con hoặc cũng có người đã lên chức ông nội, bà ngoại... Khi hỏi việc học chữ, họ bẽn lẽn, ngại ngùng. Hỏi ngày tháng năm sinh, họ lắc đầu. Thiếu tá Đào Nguyên Túc, khi ấy đang mang quân hàm Đại úy có giải thích, rằng: “Không phải các bạn ngại trả lời mà thực sự các bạn không biết mình sinh thời gian nào, bởi bố mẹ không để ý cũng không nhớ để nói cho con nên nhiều bạn trong lớp cứ chung ngày sinh, ngày 1/1, năm... không biết”.

Hơn 10 năm đứng lớp dạy xóa mù ở vùng đất nghèo khó này, với Thiếu tá Đào Nguyên Túc, đó không chỉ nhiệm vụ mà còn là tấm lòng. Nếu không biết cách tuyên truyền, động viên, không thấu hiểu, đồng cảm và đặc biệt, không truyền được “ngọn lửa” nhiệt huyết, thì việc dạy chữ chắc chắn sẽ thất bại. Như những ngày đầu lên lớp, thầy giáo Đào Nguyên Túc giảng gì, học viên cũng cứ “chi pâu” (không biết). Thầy đã nói với các học viên: “Các bạn phải bỏ từ “chi pâu” đi để cố gắng vươn lên. Nếu mãi “chi pâu”, thì lúc nào mới biết chữ, mới có kiến thức. Thầy học các bạn về tiếng Mông, các bạn phải học thầy về tiếng Việt để chúng ta cùng tiến bộ. Thầy học trò, trò học thầy. Mọi người không biết, mọi người học sẽ biết”.

Dạy tiếng Kinh cho đồng bào Mông, như chia sẻ của thầy giáo Túc: “Phát âm của tiếng Mông khác với tiếng Việt cho nên đánh vần, phát âm rất khó. Khi dạy, thầy giáo đánh vần từng chữ, ghép từng chữ, bà con mới phát âm chuẩn. Nhưng, xác định, dù khó mấy cũng phải kiên trì, nhất định phải khắc phục khó khăn”.

Vậy nên, đã có những học viên như Thào Thị Nu (50 tuổi) ở bản Ón rất thật thà rằng: “Học chữ không có vui vì khó, rất khó”. Nói vậy, nhưng cái bụng Thào Thị Nu chưa bao giờ nản. Chị quyết tâm học và được thầy Đào Nguyên Túc “vinh danh” là một trong những học viên tích cực nhất. Thào Thị Nu hiện là chi hội trưởng chi hội phụ nữ bản Ón.

Từ tay cày cuốc với ruộng lúa, nương ngô, sau khi “trưởng thành” từ lớp xóa mù chữ, những học viên của thầy giáo Túc đã đọc thông, viết thạo và bắt tay làm kinh tế. Trong số đó, phải kể đến học viên Thào Thị Chu (38 tuổi) ở bản Suối Lóng. Nhà Chu nghèo. Chị là con thứ 3 trong gia đình có 8 anh chị em. “Trước nghèo lắm, không được đi học”, Thào Thị Chu nói. “Giờ biết chữ rồi, biết tính toán rồi, hai vợ chồng mở một cửa hàng tạp hóa...”. Không chỉ làm tốt việc gia đình, Thào Thị Chu còn làm tròn vai trò, trách nhiệm của người cán bộ. Thào Thị Chu là chi hội trưởng chi hội phụ nữ bản Suối Lóng. Chị vinh dự được Chủ tịch Hội LHPN Việt Nam tặng Bằng khen “Phụ nữ tiêu biểu” năm 2025.

Thành tích của trò cũng là niềm vui của thầy. “Gieo chữ” nơi đại ngàn đã khó. “Gieo chữ” cho người lớn tuổi chưa biết chữ còn gian nan gấp nhiều lần.

Không chỉ xóa mù chữ, Thiếu tá Đào Nguyên Túc còn là người đóng góp tích cực trong ngăn chặn, xóa bỏ tình trạng tảo hôn, như anh chia sẻ: “Lớp học xóa mù nào cũng có 1, 2 em có ý định lấy chồng, lấy vợ khi chỉ mới 14 -15 tuổi. Nắm được thông tin, phải ngăn chặn kịp thời”. Như vợ chồng Giàng A Phử, đều là học viên ở lớp xóa mù tại bản suối Phái. Con Giàng A Phử, 14 tuổi, chuẩn bị đi lấy chồng khi đang là học sinh THCS. Ở lớp học, thầy Túc đã tuyên truyền, giảng giải về hệ hụy của tảo hôn đồng thời gặp trực tiếp Giàng A Phử để phân tích, khuyên ngăn. Giàng A Phử bảo: “Lời thầy đúng mà, cũng thấy “xuôi tai” nên đã về nói với con rồi. Nó đồng ý không lấy chồng nữa, lại tiếp tục đi học”.

Tiếp tục tuyên truyền, vận động

Hiệu quả trong công tác xóa mù chữ ở Tam Chung, đó là một hành trình dài của sự nỗ lực, cố gắng. Tuy nhiên, vẫn còn trăn trở. “Sau khi được học lớp xóa mù chữ của thầy giáo Đào Nguyên Túc, các học viên tự tin, hiểu biết hơn. Các hoạt động, phong trào, mọi người tham gia rất sôi nổi, tích cực”, chị Hoàng Thị Cam, Chủ tịch Hội Phụ nữ xã Tam Chung nói. “Hiện, trên địa bàn xã còn khoảng hơn 200 người chưa biết chữ, trong đó chủ yếu là chị em phụ nữ nhưng vận động rất khó khăn. Chị em 30, 40 tuổi lại nghĩ mình có tuổi rồi nên ngại, nhiều chị sợ đi học sẽ không làm được việc nhà... Chúng tôi rất mong mọi người được biết chữ, chỉ đơn giản như mình có bắt xe đi chơi, công việc thì cũng đọc được cột mốc, đọc được biển chỉ đường để biết mình đang ở đâu...”. Trăn trở ấy, Thiếu tá Đào Nguyên Túc cũng đã rất tâm tư. Như anh chia sẻ, lộ trình dạy tất cả 8 bản của xã Tam Chung nhưng mới đi được 3 bản. “Chúng tôi đang tiếp tục tuyên truyền, vận động, khoảng 25 người trở lên cũng sẽ mở lớp”, Thiếu tá Đào Nguyên Túc cho biết.

Một buổi lên lớp của thầy giáo Đào Nguyên Túc tại lớp xóa mù chữ bản Ón. Ảnh: Ninh Nghi

Xóa mù chữ không đơn thuần là một nhiệm vụ giáo dục, đó còn là cuộc “cách mạng” về thân phận, quyền được ước mơ. Năm 2025, thầy giáo Đào Nguyên Túc được vinh danh là một trong 3 nhà giáo tiêu biểu của tỉnh Thanh Hóa được nhận Bằng khen của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo vì đã có thành tích xuất sắc trong công tác xóa mù chữ... Sự hiện diện của người thầy - Thiếu tá Đào Nguyên Túc đã “thắp sáng” tri thức, “gieo” hy vọng cho những phận người trên đất khó...

Vi An