Trăn trở... Yên Bình

Địa hình đồi núi dốc, đất canh tác ít, sản xuất tự cung, tự cấp, nhận thức về phát triển kinh tế còn hạn chế... là những rào cản khiến cuộc sống đồng bào dân tộc Thái ở bản Yên Bình, xã Yên Khương còn nhiều khó khăn, thiếu thốn.

Thiếu đất sản xuất, cuộc sống của một số hộ dân ở bản Yên Bình phải phụ thuộc vào rừng tự nhiên.

Vượt hơn 120km, chúng tôi có mặt tại Yên Bình - 1 trong 5 bản đặc biệt khó khăn của xã vùng cao biên giới Yên Khương. Đường từ trung tâm xã vào bản nay đã được đầu tư khang trang, đồng bộ, đi lại thuận tiện hơn trước. Hai bên đường, nhà kiên cố đang dần thay thế cho nhà tạm, xuống cấp.

Trưởng bản Vi Văn Tươi đưa chúng tôi tham quan một vòng quanh bản. Ông cho biết, năm 2019, đường bê tông từ đường tỉnh 530 được đầu tư vào đến một số cụm dân cư, việc đi lại của bà con nhờ đó bớt gian nan hơn. Tuy nhiên, khó khăn lớn nhất hiện nay là bà con chủ yếu sống bằng nghề trồng lúa, thêm ít sắn, luồng và khai thác lâm sản phụ, nguồn thu nhập không ổn định nên tỷ lệ hộ nghèo còn cao. Cả bản có 101 hộ, trong đó 34 hộ nghèo; 176 nhân khẩu thiếu đất sản xuất.

Ở bản Yên Bình, đồng bào sinh sống dọc theo tuyến đường tỉnh, số còn lại dựng nhà gần khe, suối nhỏ, đi lại qua chiếc cầu tre tạm. Vào mùa mưa, nước dâng cao, những hộ dân này phải đối mặt với nguy cơ lũ ống và lũ quét, đe dọa an toàn tính mạng.

Do thiếu đất sản xuất, không có nghề ổn định, hằng ngày vợ chồng chị Hà Thị Lềnh (46 tuổi) phải dậy thật sớm, chuẩn bị ít cơm nắm, cơm đùm, mang nước vào rừng hái măng. Theo chị Lềnh, măng hái về có thương lái mua tận nhà hoặc ngoài đường lớn. Việc hái măng không khó nhưng vất vả. Muốn lấy được nhiều măng ngon, đòi hỏi phải có sức khỏe, kinh nghiệm, chịu khó để băng qua những cánh rừng rậm rạp, vượt nhiều con dốc cao, suối nhỏ trơn trượt.

Gùi măng rừng mới hái của chị Hà Thị Lềnh ở bản Yên Bình.

“Măng tươi hiện nay bán với giá 9.000 đồng/kg, mỗi ngày vợ chồng hái được gần 30kg măng, trung bình mỗi người cũng được hơn 250.000 đồng/ngày. Chẳng may gặp những đợt mưa lũ kéo dài, thì chỉ biết ở nhà ăn cho qua bữa”, chị Lềnh bộc bạch.

Còn với chị Vi Thị Duôn (51 tuổi, dân tộc Thái) lấy chồng đã hơn 30 năm, chịu khó làm đủ nghề nhưng vẫn chẳng mấy khấm khá. Ngoài trồng ít lúa, nuôi thêm ít ngan, gà, kinh tế gia đình chủ yếu phụ thuộc toàn bộ vào công việc thu lượm các nông sản phụ trong rừng. Thiếu vốn, thiếu kiến thức, thiếu đất canh tác nên việc chăn nuôi, trồng trọt chủ yếu chỉ tự cung, tự cấp. Quanh năm, gia đình chị chỉ lo “ăn bữa nay, lo bữa mai”. Với chị Duôn, mong muốn lớn nhất lúc này là được Nhà nước quan tâm cấp đất sản xuất, hoặc đất trồng rừng sinh kế, để không còn phải phụ thuộc vào rừng tự nhiên.

Theo trưởng bản Vi Văn Tươi, thiếu đất sản xuất là thực tế chung của nhiều hộ dân ở Yên Bình. Mặc dù thường xuyên được hỗ trợ cây, con giống phát triển sản xuất, nhiều gia đình đã không còn trông chờ gạo cứu đói. Tuy nhiên, sản xuất manh mún, canh tác lạc hậu dẫn tới năng suất thấp nên dù có cố gắng chăm chỉ, đời sống vật chất của dân bản vẫn chưa được cải thiện. Khó khăn về sinh kế, thanh niên không có việc làm ổn định nên phần lớn đi làm ăn xa, hoặc tìm hướng xuất ngoại, số còn lại ở nhà chủ yếu bám rừng luồng, nương rẫy.

Trung tá Lê Xuân Lâm, Chính trị viên phó, Đồn Biên phòng Yên Khương, cho biết: Đứng chân tại bản Xắng Hằng, đơn vị được giao nhiệm vụ quản lý, bảo vệ 6,73km đường biên giới và 3 mốc giới; 5 thôn, bản thuộc địa bàn xã biên giới Yên Khương. Xác định “Đồn là nhà, biên giới là quê hương, đồng bào các dân tộc là anh em ruột thịt”, những năm qua, đơn vị đã phối hợp với chính quyền địa phương triển khai nhiều hoạt động thiết thực, ý nghĩa. Đối với bản Yên Bình, bên cạnh việc tích cực trong công tác tuyên truyền, vận động dân bản phát triển văn hóa - xã hội, củng cố quốc phòng - an ninh khu vực biên giới, đồn còn hướng dẫn, hỗ trợ bà con ứng dụng khoa học - kỹ thuật vào trồng trọt, sản xuất, cải tạo vườn tạp, giữ gìn vệ sinh môi trường, đưa chuồng trại chăn nuôi ra xa nhà ở...

Nhiều hộ dân ở bản Yên Bình, xã Yên Khương sinh sống ở khu vực ven suối, vào mùa mưa tiềm ẩn nguy cơ sạt lở, lũ ống, lũ quét.

Để Yên Bình từng bước thoát nghèo, xã Yên Khương đã tập trung triển khai các dự án, chính sách thuộc các chương trình mục tiêu quốc gia, phù hợp với điều kiện thực tế của từng hộ. Theo ông Lương Văn Tứ, Trưởng Phòng Kinh tế UBND xã Yên Khương, với số hộ thiếu đất sản xuất, năm 2025, xã đã hỗ trợ giống vịt bầu thương phẩm cho 4 hộ; năm 2026, xã tiếp tục hỗ trợ giống gà ri lai thương phẩm cho 13 hộ. Các mô hình bước đầu hoạt động hiệu quả, tạo thêm sinh kế, giúp người dân từng bước ổn định đời sống.

Với các hộ có đất sản xuất, xã hỗ trợ trồng rừng gỗ lớn để nâng cao giá trị kinh tế rừng. Ngoài ra, 48 hộ dân trong bản được giao khoán bảo vệ rừng, vừa có thêm thu nhập, vừa góp phần phát hiện sớm, xử lý kịp thời các vụ xâm hại rừng.

Rời Yên Bình, chúng tôi càng hiểu rằng con đường thoát nghèo nơi đây chưa bao giờ là dễ dàng. Dù phía trước còn nhiều thử thách, song với sự đồng lòng của người dân và sự tiếp sức từ những chính sách đúng đắn, Yên Bình rồi sẽ khoác lên diện mạo mới, sức sống mới.

Bài và ảnh: Viết Trung