Từ Yên Trường, Đảng bộ tỉnh Thanh Hóa được thành lập

Vốn là đất địa linh sinh nhân kiệt, từ bao đời nay, làng Yên Trường (xã Thọ Lập) được nhắc đến với truyền thống văn hiến, trong đó những con người hiếu học, anh dũng, kiên trung đã góp phần tạo nên “danh xưng” một vùng đất.

Khu Di tích lịch sử cách mạng Yên Trường là một trong những trung tâm cách mạng tiêu biểu của tỉnh Thanh Hóa và huyện Thọ Xuân (cũ) trong thời kỳ cách mạng dân tộc dân chủ 1930-1945.

Đất địa linh

Là một vùng quê giáp ranh giữa đồng bằng và trung du của tỉnh Thanh Hóa, nằm giữa hai con sông: Lương giang (sông Chu) và Chùy Giang (sông Cầu Chày), làng Yên Trường rất thuận lợi cho việc giao thương, lại ít chịu ảnh hưởng nặng nề của lũ lụt nên từ xa xưa đã có người đến tụ cư, lập nghiệp. Truyền thuyết kể rằng, khi thái thú Tô Định phá được nghĩa quân của Trưng Nữ Vương, tướng giặc Tô Dương đem quân đóng ở hữu ngạn Lương giang, hằng đêm cho quân sĩ lội sông sang lấy ngô, lúa cho ngựa ăn. Để ngăn cản, "trả đũa”, Nhân dân Yên Trường đã trồng cây lá nán, lá han rào vườn ruộng. Bọn giặc mò sang bị lá nán quệt vào ngứa và đau, từ đó không dám sang quấy phá nữa.

Từ thời Dương Đình Nghệ, trải qua giai đoạn tiền Lê, hậu Lê... bất kỳ giai đoạn nào trong lịch sử dân tộc, người làng Yên Trường cũng tạo nên dấu ấn riêng. Cuối thế kỷ thứ X, Lê Hoàn lên ngôi khởi binh chống giặc Tống. Tại chùa An Trường có nhà sư tên là Cự Lãm, được thần linh báo mộng, đọc hai câu thơ, tạm dịch là “An Trường đất tốt có thần linh/ Phù hộ Đại Việt đuổi Tống binh”. Từ “tin lành” ấy, mùa xuân năm 981, Lê Hoàn đã phá tan quân Tống.

Đầu thế kỷ 15, Lê Lợi dựng cờ khởi nghĩa Lam Sơn đánh đuổi giặc Minh, Yên Trường có nhiều người tiêu biểu tham gia nghĩa quân. Đến thời Lê Trung hưng, sau khi lập hành điện Vạn Lại vào năm 1546, thì đến năm 1553, thấy đất Yên Trường thuận lợi đã dời đến và xây dựng thành trung tâm của Nam Triều. Làng Yên Trường đã có 29 năm là kinh đô của nhà Lê Trung hưng. Sách Đại Việt sử ký toàn thư nhiều lần nhắc đến Yên Trường - nơi các vua lên ngôi, nơi nhà vua, nhà chúa bàn chính sự, nơi hội tụ bao hào kiệt bốn phương, nơi tuyển chọn nhân tài.

Không ngẫu nhiên, làng có tên là Yên Trường (An Trường), đó là khát vọng được an yên của mỗi người dân trong làng. Nhưng người dân làng Yên Trường đâu dễ chịu cảnh bị làm nô lệ, áp bức bóc lột của thực dân, phong kiến.

Đất cách mạng

Hằng năm, vào những ngày tháng 7, làng Yên Trường lúc nào cũng rộn ràng những đoàn khách về hương khói. Ở Khu Di tích cách mạng Yên Trường – nơi ghi dấu phong trào cách mạng, nơi khởi nguồn cho những bước phát triển mạnh mẽ của tổ chức đảng trên quê hương Thanh Hóa, đang có nhiều hoạt động tri ân các thế hệ tiền bối cách mạng, đồng thời còn là dịp hun đúc niềm tự hào, khơi dậy ý chí, khát vọng cống hiến của cán bộ, đảng viên và Nhân dân trong giai đoạn phát triển mới.

Sách Lịch sử xã Thọ Lập (NXB Thanh Hóa, năm 2020) ghi rất rõ về những năm cuối thế kỷ XIX, làng Yên Trường là căn cứ chống Pháp của nghĩa quân Cần Vương. Người dân vừa trực tiếp tham gia xây dựng hệ thống phòng thủ Mã Cao nổi tiếng do Hà Văn Mao và Trần Xuân Soạn chỉ huy, vừa tiếp tế, vận chuyển lương thực cho nghĩa quân.

Tại khu di tích, trưng bày nhiều tài liệu, hiện vật, hồi ký của các lão thành cách mạng và hình ảnh các Bí thư Tỉnh ủy Thanh Hóa qua các thời kỳ.

Từ khi có Đảng lãnh đạo đến khởi nghĩa giành chính quyền 1930-1945, phong trào cách mạng ở Yên Trường là điểm sáng của tỉnh. Trước cảnh nước mất nhà tan, nhiều thanh niên trong làng có chí hướng cách mạng đã tìm đến đồng chí Lê Hữu Lập tham gia Hội đọc sách báo và tiếp thu Chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng cứu nước của lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc và tiến hành tổ chức cách mạng trên quê hương mình.

Năm 1927, đồng chí Nguyễn Mậu Sung - người làng Quần Kênh, xã Thọ Xuân đã kết nạp đồng chí Lê Văn Sỹ vào tổ chức Việt Nam Thanh niên cách mạng đồng chí hội. Trên cơ sở các hội viên đã phát triển, dưới sự lãnh đạo, chỉ đạo của đồng chí Nguyễn Mậu Sung, hội nghị thành lập chi hội Việt Nam Thanh niên cách mạng đồng chí hội Yên Trường được thành lập tại nhà đồng chí Lê Văn Sỹ, gồm 7 người. Đồng chí Lê Văn Sỹ được bầu làm chi hội trưởng. Bên cạnh đó, nhiều tổ chức quần chúng của chi hội hoạt động bán công khai như: Hội truyền bá Quốc ngữ, Hội thể dục - thể thao, Hội bát âm... hoạt động khá sôi nổi, cuốn hút nhiều người tham gia.

“Đầu năm 1930, phong trào đấu tranh trong tỉnh phát triển mạnh, các tổ chức như Việt Nam Thanh niên cách mạng đồng chí hội, Tân Việt gặp nhiều hạn chế, bất cập. Quần chúng cách mạng trong tỉnh đòi hỏi phải có một tổ chức cương quyết, triệt để lãnh đạo cách mạng, đó là tổ chức cộng sản - Bộ tham mưu đội tiên phong của giai cấp công nhân và dân tộc” (Lịch sử xã Thọ Lập, NXB Thanh Hóa, 2020).

Thực hiện chỉ thị của Xứ ủy Bắc Kỳ, đồng chí Lê Công Thanh, Xứ ủy viên, Bí thư Tỉnh ủy Hà Nam đã giao cho đồng chí Nguyễn Doãn Chấp trở về Thanh Hóa, chắp nối, liên lạc với tổ chức Việt Nam Thanh niên cách mạng đồng chí hội tiến hành xây dựng Đảng bộ Thanh Hóa. Do vậy đã xây dựng được hai chi bộ đảng: Chi bộ Hàm Hạ (Đông Sơn) và Chi bộ Thiệu Hóa.

Ngày 22/7/1930, tại nhà đồng chí Lê Văn Sỹ, làng Yên Trường, dưới sự chủ trì của đồng chí Nguyễn Doãn Chấp, hội nghị thành lập Chi bộ Đảng Cộng sản đầu tiên của huyện Thọ Xuân đã diễn ra, mở ra một bước ngoặt lịch sử trọng đại, từ đây phong trào cách mạng Thọ Xuân có Đảng lãnh đạo được phát triển mạnh đúng hướng.

Để thống nhất lãnh đạo phong trào cách mạng trong tỉnh, theo chỉ đạo của Xứ ủy Bắc Kỳ, ngày 29/7/1930, dưới sự chủ trì của đồng chí Nguyễn Doãn Chấp, Hội nghị hợp nhất 3 chi bộ đảng đầu tiên để thành lập Đảng bộ tỉnh Thanh Hóa được tổ chức tại làng Yên Trường, xã Thọ Lập, huyện Thọ Xuân (nay là xã Thọ Lập). Đồng chí Lê Thế Long được cử làm Bí thư đầu tiên của Đảng bộ tỉnh.

Nhắc lại truyền thống cách mạng của làng, ông Ngô Hữu Việt, Chi hội trưởng Chi hội Cựu chiến binh thôn Yên Trường, xã Thọ Lập, cho biết: Chúng tôi thế hệ hậu sinh, được nghe, được đọc về những ngày tháng lịch sử của làng/thôn mà thấy thật tự hào. Ở một làng quê nhỏ, trong căn nhà đơn sơ của cụ Lê Văn Sỹ, cơ quan ấn loát tài liệu của Tỉnh ủy đã được đặt tại đây. Hàng ngàn truyền đơn kêu gọi quần chúng xuống đường đấu tranh chống đế quốc phong kiến và một số tài liệu như tóm tắt lịch sử nhân loại, thơ ca cách mạng trích trong tạp chí Búa liềm cũng được in ấn, phát hành ở Yên Trường.

Về Khu Di tích lịch sử cách mạng Yên Trường, chúng tôi hiểu thêm mảnh đất văn hóa truyền thống đã là động lực để mỗi người nuôi dưỡng tinh thần cách mạng, lòng tự hào về quê hương, đất nước. Bởi, có rất nhiều chiến sĩ cách mạng trung kiên đã sinh ra, lớn lên, cống hiến vì mảnh đất này. Trong số ấy, có những người bị địch bắt, giam cầm, như 3 anh em đồng chí Trịnh Quang Lịch, Trịnh Quang Bạo, Trịnh Quang Khuê; các đồng chí Lưu Xuân Ngoạn, Lê Khắc Liên, Nguyễn Văn Thanh, Lê Hữu Ích, Lê Xuân Phương bị địch đưa đi đày ở nhà tù Buôn Mê Thuột. Đồng chí Lê Văn Sỹ- Tỉnh ủy viên, bị kết án 9 năm tù, bị đày ở nhà tù Lao Bảo.

“Những ngày này, các hoạt động dâng hoa, dâng hương tại Di tích lịch sử cách mạng Yên Trường không chỉ là hoạt động tri ân các thế hệ tiền bối cách mạng mà còn là dịp để hun đúc niềm tự hào, khơi dậy ý chí, khát vọng cống hiến của cán bộ, đảng viên và Nhân dân trong giai đoạn phát triển mới”, ông Lê Hải Huệ, nguyên Bí thư Chi bộ thôn Yên Trường cho biết.

Trong dòng chảy 96 năm lịch sử vẻ vang của Đảng bộ tỉnh Thanh Hóa, từ những ngọn lửa nhỏ, trong đó có Chi bộ Thọ Xuân ở làng Yên Trường, ngọn lửa cách mạng đã được thổi bùng trên các vùng quê xứ Thanh, góp phần làm nên thành công của Cách mạng Tháng Tám trên toàn quốc.

Bài và ảnh: Kiều Huyền