“Văn chương lão đại mãn phong lưu”

Một ngày cuối năm, may mắn, được ngồi cùng ông trò chuyện. Dù ở độ tuổi “thất thập cổ lai hy”, Thư pháp gia Phạm Long vẫn sang sảng giọng, mắt sáng, tay vững...

Với thư pháp gia Phạm Long, tặng chữ, cho chữ là vui... Ảnh: Vi An

Phải có “tâm - tầm”

Trước cửa nhà, số 122 Lý Thái Tông (phường Hạc Thành), thư pháp gia Phạm Long có treo 4 chữ: Ngũ Phúc lâm môn (5 phúc vào cửa này). 5 phúc như thư pháp gia chia sẻ, gồm: Phú (giàu có), Quý (sang trọng), Thọ (sống lâu), Khang (mạnh khỏe), Ninh (yên ổn).

Ở phòng khách, ông treo đôi câu đối và tranh thư pháp. Đôi câu đối vừa được ông viết treo cho năm nay: “Lục xà từ biệt chủ/ Hoàng mã đáo lai gia (Rắn lục từ biệt chủ/ Ngựa vàng lại đến nhà).

Thư pháp gia Phạm Long là hội viên Câu lạc bộ (CLB) Thư pháp Thanh Hoa. Ông viết thư pháp bằng chữ Hán. Cách đây 10 năm, vào năm 2016, ông mới cầm bút cho chữ. Trong 10 năm ấy, ông đã được mời đến nhiều nơi để trình diễn thư pháp, tặng chữ.

Cách đây vài hôm, ông đã tham gia trình diễn, viết đôi câu đối mừng Đảng, mừng xuân tại “Hội sách, báo Xuân Bính Ngọ 2026”. Trước đó, thư pháp gia Phạm Long đã được CLB thư pháp Thanh Hoa giao “trọng trách” này. Chưa kịp tham dự, ông lại bận việc gia đình. Vắng ông, người khác có thể thay thế nhưng khó ai trình diễn được như ông. Chủ nhiệm CLB Thư pháp Thanh Hoa là ông Nguyễn Đăng Văn vì quá sốt ruột nên đã đích thân đến nhà động viên. Đành gác lại việc riêng, thư pháp gia Phạm Long đã có mặt tại Hội báo Xuân. Tại đây, ông đã viết đôi câu đối: “Hoa dâng Đảng thành công đại hội/ Lộc tặng dân phấn khởi an sinh”.

Cho chữ, theo thư pháp gia Phạm Long không khó nhưng nhất định phải có Tâm. Thư pháp gia Phạm Long nhớ lại lần đầu tiên ông đi cho chữ tại lễ hội Thái miếu nhà Hậu Lê. Một lãnh đạo tham dự lễ hội đã đến gặp ông xin chữ. Ông kể: “Lần đó, vị lãnh đạo này nói: Bác cho tôi xin một chữ. Tôi hỏi, anh muốn xin chữ gì? Trầm ngâm một lúc, người này bảo, Đức, Phúc, Lộc thì thôi, chúng tôi giờ đang làm cán bộ, cần có tai để nghe, bác cho tôi xin chữ Nhĩ. Nhĩ là tai và tôi đã viết tặng chữ Nhĩ cho vị lãnh đạo này. Qua đó để thấy được rằng, việc của các ông đồ phải hỏi nếu người ta không xin thẳng chữ nào, phải lắng nghe ý nguyện của họ... Cho chữ, tặng chữ là vui, đấy là cái Tâm của thầy đồ”.

“Không chỉ có Tâm mà phải có Tầm”, thư pháp gia Phạm Long khẳng định. Theo ông Long, đến với thư pháp không dễ, trình độ học vấn khác viết chữ. “Có người học mười mấy năm nhưng không viết được, không phải ai biết chữ Hán là có thể cho chữ”, ông Long nói. “Giờ xuất hiện rất nhiều người tự xưng nhà thư pháp, mục đích của họ viết chữ để kiếm tiền, viết không hiểu được ngữ nghĩa. Cho chữ nhưng chữ không đem lại mỹ cảm, không thể hiện được cái hồn, cái thần trong đấy thì đáng buồn”.

"Cháy" đến cùng đam mê

5, 6 tuổi, ông Long đã được học chữ Hán từ bố và các ông đồ trong làng. Ông học chữ Hán trước khi học chữ Quốc ngữ. Không có giấy, phấn, ông và một số đứa trẻ trong làng đã lên núi Vân Hoàn (trước đây thuộc xã Nga Phượng, nay là xã Nga Thắng) lấy đá phấn vàng để về tập viết chữ Hán. Ông kể: “Chúng tôi ngồi ở sân gạch, khi ông đồ nói “Thiên trời địa đất” thì phải viết chữ Thiên, chữ Địa. Học chữ Hán, “gieo” đam mê nhưng phải đến khi về hưu, tôi mới có cơ hội quay lại đam mê ấy. Lúc đấy, tôi nói với vợ, cho tôi thoát khỏi đời thường để chăm chút cho thư pháp, văn chương. Mừng, vợ tôi rất ủng hộ”.

Thư pháp gia Phạm Long tặng chữ cho công nhân của Công ty may Việt Mỹ (xã Tiên Trang). Ảnh: Nhân vật cung cấp

Về hưu, ông Long tự học, tự tìm hiểu thêm về thư pháp của các thầy nổi tiếng thông qua mạng xã hội. Năm 2013, ông gia nhập CLB Thư pháp Xuân Hoa (bây giờ là CLB Thư pháp Thanh Hoa). Năm 2016, ông chính thức cầm bút cho chữ.

“Học hải vô nhai” (Sự học không bờ bến). Với thư pháp gia Phạm Long, sự học không có điểm dừng. 76 tuổi, ông vẫn học. Ông nghiên cứu ngôn ngữ Trung Quốc, nghiên cứu thơ Đường... Bởi, theo ông “nghiên cứu kỹ mới dịch được thơ...”.

Thư pháp gia Phạm Long học bằng nhiều phương pháp, như có những buổi chiều, ông ra Quảng trường Lam Sơn vừa hóng mát vừa đọc đi đọc lại bài thơ “Nam quốc sơn hà”,... hoặc lấy ngón tay viết lên khoảng không bài “Hoàng Hạc lâu”... Mục đích, như ông chia sẻ: “Viết trên không cho nhớ, còn viết vào giấy để luyện chữ theo bút pháp. Thư pháp có nghĩa, thư là viết, pháp là phép tức viết theo phép, nếu không viết theo phép sẽ không ra chữ”.

Trong cuộc trò chuyện, thư pháp gia Phạm Long có nhắc đến một số người trẻ tìm đến ông để học chữ Hán. Và ông đã dạy họ phương pháp học, bởi, nếu nắm được phương pháp học sẽ càng muốn bước tiếp để khám phá... Tuy nhiên, chỉ phương pháp thôi chưa đủ, phải tiếp tục mày mò, nghiên cứu, như ông trước đây, chủ yếu tự học. Nhưng, ông cho rằng: “Học chữ không chỉ ngày một, ngày hai. Học, tâm phải tĩnh, phải có thời gian. Vì các bạn trẻ đang phải bươn chải cuộc sống nên chắc chắn sẽ khó toàn tâm như chúng tôi...”.

Như thư pháp gia Phạm Long đã từng chia sẻ, cho chữ, tặng chữ là vui. Ai xin chữ thì cho, không có mục đích kiếm tiền. Vợ ông, bà Hà Thị Hoa, người đã rất ủng hộ ông đến với văn chương, thư pháp phấn chấn: “Niềm vui của ông ấy thì tôi phải ủng hộ chứ. Nhưng cũng nhờ vậy mà tính ông nhuần hơn, hiểu biết sâu rộng hơn... Ông ấy làm không tính chuyện tiền bạc, làm cho vui, thanh thản cuộc đời...”.

Lẽ vậy, mà thư pháp gia Phạm Long cứ nhẹ nhàng sống, không ghen ghét, đua tranh... Với nghề, ông cẩn thận, trau chuốt, “cháy” đến cùng đam mê... Vậy nên, cũng chẳng có gì lạ khi ông đã làm sẵn đôi câu đối thờ cho ông, bởi thư pháp gia Phạm Long sợ, khi mất đi, lại treo đôi câu đối không nói được tâm tư cuộc đời ông. Đôi câu đối ông đã viết: “Chiến trận thanh xuân cùng thống khổ/ Văn chương lão đại mãn phong lưu” (Cùng cực của sự khổ sở/ Giờ cuộc sống quá phong lưu).

Bằng An