“Võ hét” trên đất Thanh

Trong bức tranh đa sắc màu, phong phú và trầm tích ngàn năm của võ học Việt Nam, võ Nhất Nam hay có tên dân gian là “võ hét” qua thời gian vẫn giữ trọn vẹn hình hài, hơi thở và khí chất của người Việt cổ. Tại Thanh Hóa, nơi nổi tiếng với truyền thống hiếu học song hành cùng tinh thần thượng võ quật cường, phong trào tập luyện Nhất Nam đang bùng cháy mạnh mẽ.

Sinh viên Trường Đại học Hồng Đức trình diễn võ Nhất Nam.

Đến thăm Câu lạc bộ (CLB) Võ Nhất Nam Trường Đại học Hồng Đức vào một buổi chiều muộn, bất kỳ ai cũng phải ngỡ ngàng trước cảnh luyện tập hừng hực khí thế nơi đây. Các võ sinh trong bộ võ phục gọn gàng, ánh mắt rực lửa, di chuyển linh hoạt theo từng động tác, tiếng hét vang dội không gian.

Tiếng “hét” trong võ Nhất Nam không đơn giản là âm thanh, đó là sự bộc phát đồng thời của khí, lực và ý, vừa để trấn áp đối phương, vừa để điều tiết nội khí của chính người luyện võ. Từ nền tảng ấy, Nhất Nam hình thành một hệ thống kỹ thuật rất Việt: nhỏ gọn, linh hoạt, bền bỉ, lấy nhu khắc cương, lấy trí chế lực, lấy hiểu biết về cơ thể mình để thắng sức mạnh thô bạo của đối phương.

Nói về sự cuốn hút của môn võ, chị Vũ Thị Phương, Chủ nhiệm CLB Võ Nhất Nam Trường Đại học Hồng Đức, cho biết: “Động tác của Nhất Nam không rườm rà mà nảy sinh từ chính thói quen lao động, chiến đấu bảo vệ xóm làng của người Việt cổ. Đặc biệt, tiếng hét giúp các võ sinh điều hòa khí huyết rất tốt, giải tỏa căng thẳng sau những giờ học. Hiện CLB có 26 thành viên thường xuyên luyện tập vào chiều tối thứ 4 và thứ 6 trong tuần”.

“Ban đầu em bị cuốn hút bởi tiếng hét và những động tác rất mạnh mẽ của Nhất Nam rồi tham gia tập luyện và yêu thích lúc nào không hay. Tập võ cho em sức khỏe dẻo dai, sự tự tin và trên hết là niềm tự hào khi mình đang được tiếp nối một di sản võ thuật thuần Việt”, sinh viên Hà Thị Hằng, Trường Đại học Hồng Đức, chia sẻ.

Tương truyền, dưới thời Hậu Lê, “võ hét” được vị thủy sư đô đốc Lê Trung Giang tại xã Hoằng Ngọc (nay là xã Hoằng Thanh, Thanh Hóa) sáng tạo. Trên đất cổ châu Hoan, châu Ái (nay là các tỉnh Thanh Hóa, Nghệ An) “võ hét” tồn tại dưới các dạng gia phái hoặc trong cộng đồng làng xã.

Trong cuộc khởi nghĩa Lam Sơn, “võ hét” có vai trò rất lớn trong việc rèn luyện binh sĩ. Thế nhưng, thăng trầm lịch sử đã khiến phái võ này mất đi các truyền nhân, số lượng môn đồ suy giảm, dần phai mờ trong tâm trí nhiều người dân xứ Thanh.

Anh Trần Văn Dũng, Chủ tịch Chi hội Di sản võ Nhất Nam tỉnh Thanh Hóa trong một lần tình cờ chứng kiến đã bị cuốn hút bởi những thế võ uyển chuyển đầy khí chất. “Năm 2009, khi theo học ngành y ở Hải Dương (nay là TP Hải Phòng), tôi mới biết đến võ Nhất Nam. Ban đầu, tôi luyện võ để nâng cao sức khỏe nhưng sau này gặp võ sư Ngô Mạnh Hùng, thầy đã tận tình truyền dạy và giảng giải, tôi mới biết võ Nhất Nam có cội nguồn từ quê hương mình. Từ đó, tôi quyết tâm hơn trong việc lan tỏa môn võ này tại quê Thanh”, anh Dũng chia sẻ.

Cuối năm 2012, anh Dũng chiêu sinh và thành lập CLB Võ Nhất Nam Thanh Hóa. Anh và những thành viên đầu tiên của CLB đã cố gắng vận động các em trong xóm, làng đến học thử, thuyết phục phụ huynh thay đổi cách nhìn về võ thuật cũng như mục đích của CLB. Tại các trường đại học, cao đẳng, anh đưa các thông báo chiêu sinh, liên lạc với đoàn trường để phổ biến về giá trị của võ Nhất Nam. Ngoài ra, anh cùng học trò thường xuyên tham gia biểu diễn tại các sự kiện, lễ hội để lan tỏa Nhất Nam đến với nhiều người hơn nữa.

Đến nay, trên địa bàn tỉnh, nhiều CLB võ Nhất Nam đã được thành lập, thu hút đông đảo võ sinh tham gia. Tiêu biểu như CLB phân hiệu Đại học Y Hà Nội, CLB Đại học Hồng Đức, CLB Trường mầm non Sunny Side (phường Hạc Thành), CLB Võ Nhất Nam Lê Phụng Hiểu (thuộc Trường Tiểu học Hoằng Giang, xã Hoằng Giang)...

Khi những tiếng hét tiếp tục vang lên trên nhiều sân tập, từ trường học đến cộng đồng, Nhất Nam sẽ không chỉ được biết đến với tên gọi “võ hét”, mà còn được nhận diện như một phần của dòng chảy võ thuật dân tộc, nơi rèn luyện thể chất song hành với gìn giữ những giá trị văn hóa, tinh thần của người Việt.

Bài và ảnh: Anh Tuân