Vòng sạp mở ra mùa hội mới

Giữa đại ngàn mênh mang, tiếng sạp gõ nhịp rộn ràng vọng lên từ thung lũng Lặn Trong, xã Pù Luông không chỉ gọi một cuộc vui, mà còn mở ra một hướng đi mới cho du lịch cộng đồng. Từ việc gìn giữ điệu múa sạp, nếp sinh hoạt truyền thống của người Thái, bản Lặn Trong đang từng bước biến văn hóa bản địa thành nền tảng cho phát triển du lịch bền vững, để bản sắc không chỉ được giữ gìn, mà còn lan tỏa theo từng bước chân du khách.

Du khách hòa mình vào văn hóa bản địa

Với đồng bào Thái, múa sạp hay nhảy sạp là hình thức sinh hoạt văn hóa gắn bó mật thiết với lễ hội, tết cổ truyền và những dịp vui chung của cộng đồng. Từ bao đời nay, tiếng sạp đã trở thành âm thanh quen thuộc, tạo nên không khí rộn ràng, phấn khởi, kết nối con người với con người trong không gian bản làng.

Để có một dàn sạp hoàn chỉnh, người Thái chuẩn bị khá công phu. Hai cây tre to, thẳng làm sạp cái được đặt song song, phía trên là các đôi sạp con có đường kính nhỏ hơn, chiều dài từ 3 đến 4 mét. Các sạp con được đặt cách nhau đều đặn, khoảng 15 đến 20 cm, vừa đủ để người nhảy bước chân chính xác theo nhịp gõ.

Đội múa sạp thường chia làm hai nhóm: một nhóm gõ sạp và một nhóm nhảy. Nhóm gõ giữ vai trò “giữ nhịp” cho cả cuộc vui. Ban đầu, nhịp sạp chậm rãi, đều tay để người nhảy làm quen. Càng về sau, nhịp gõ càng nhanh, tạo sự hào hứng và cũng tăng độ khó, đòi hỏi người nhảy phải thật khéo léo. Chỉ cần chậm một nhịp, chân có thể bị sạp kẹp lại, nhưng chính điều đó lại làm nên tiếng cười, sự sôi nổi của cuộc chơi.

Trong vòng sạp, từng đôi trai gái cầm tay nhau, bước nhịp nhàng theo tiếng tre. Các cô gái Thái thường cầm thêm quạt hoặc khăn piêu, vừa nhảy vừa múa, tạo nên những động tác mềm mại, uyển chuyển. Đội hình khi thì dọc, khi thì ngang, lúc lại xoay vòng tròn, khiến dàn sạp trở thành một không gian chuyển động sống động. Tiếng nhạc, tiếng sạp, tiếng bước chân hòa vào nhau, làm nên bầu không khí náo nức, cũng là dịp để trai gái giao duyên, tìm hiểu nhau trong sự tự nhiên, hồn hậu của văn hóa bản địa.

Ở bản Lặn Trong, múa sạp không phải là tiết mục được “đặt hàng” riêng cho khách du lịch mà đó là sinh hoạt vốn có, được gìn giữ và thực hành thường xuyên trong đời sống cộng đồng. Khi du lịch cộng đồng bắt đầu hình thành, chính những giá trị truyền thống ấy lại trở thành điểm tựa. Anh Lò Văn Dương, trưởng bản Lặn Trong chia sẻ trong một buổi sinh hoạt văn hóa của bản: "Chúng tôi làm du lịch nhưng xác định rõ là phải giữ gìn văn hóa cho đúng, cho thật như vốn có. Có điệu sạp, có nhà sàn, có nếp sinh hoạt của người Thái thì khách đến mới cảm nhận được Lặn Trong khác với những nơi khác". Từ nhận thức ấy, người dân trong bản thống nhất giữ nguyên kiến trúc nhà sàn, duy trì các đội văn nghệ quần chúng, khuyến khích trẻ em tham gia các hoạt động văn hóa văn nghệ từ sớm. Vì lẽ đó bản sắc văn hóa đã hiện diện trong từng bữa cơm, từng buổi sinh hoạt, từng cuộc vui của bản làng.

Đến Lặn Trong, du khách không chỉ xem múa sạp. Họ được mời vào vòng sạp, được hướng dẫn từng bước chân, từng nhịp gõ. Ban đầu còn lúng túng, nhưng chỉ sau vài lượt, nhiều người đã hòa nhịp cùng tiếng cười, tiếng nói rộn ràng.

Ban ngày, du khách có thể theo người dân ra ruộng, cùng cấy mạ, gặt lúa theo mùa. Buổi tối, họ trở về nhà sàn, ăn bữa cơm giản dị với xôi nếp, rau rừng, cá suối, rồi quây quần bên bếp lửa. Mỗi trải nghiệm đều gắn với đời sống thật của 105 hộ người Thái trong bản. Sự chân thực ấy là mục tiêu làm du lịch ở bản Lặn Trong, tuy đi chậm nhưng thực sự chắc chắn.

Sinh hoạt văn hóa truyền thống ở bản Lặn Trong

Nhịp sạp dập dìu, điệu khua luống hòa cùng tiếng trống chiêng của ngày hội không chỉ tạo nên không gian sinh hoạt văn hóa đặc trưng, mà còn cho thấy cách bản Lặn Trong lựa chọn phát triển du lịch từ chính bản sắc của mình. Tại đây, văn hóa không được xem như một sản phẩm để khai thác, mà là nền tảng để người dân xây dựng và duy trì sinh kế lâu dài.

Giữa đại ngàn Pù Luông, tiếng sạp vẫn đều đặn vang lên, gọi về mùa hội mới của bản làng. Một mùa hội đủ sức níu chân những người tìm đến không gian văn hóa còn nguyên vẹn, nơi du lịch bắt đầu từ sự tôn trọng và gìn giữ những giá trị bản địa đã được trao truyền qua nhiều thế hệ.

Minh Quyên