Xuống chợ ngày xuân

Trên những rẻo đất vùng cao xứ Thanh, khi những cây đào nở rộ, khoe sắc khắp bản làng cũng là thời điểm những phiên chợ Tết trở nên tấp nập, nhộn nhịp và đông vui. Ở vùng cao, phiên chợ không chỉ để mua bán, trao đổi hàng hóa, mà còn thể hiện phong tục tập quán, bản sắc văn hóa, là điểm hẹn để đồng bào các dân tộc gặp gỡ, giao lưu và thắt chặt tình đoàn kết.

Bà con tranh thủ mua sắm trang phục truyền thống tại chợ phiên xã Nhi Sơn.

Những ngày cuối năm, từ tờ mờ sáng trong các se lạnh đặc trưng của miền núi xứ Thanh, phiên chợ Tam Thanh thuộc xã biên giới Tam Thanh bắt đầu trở nên nhộn nhịp. Các sản phẩm phục vụ nhu cầu mua sắm Tết của người dân được bày bán tại chợ phong phú, đa dang . Nhưng đắt hàng nhất có lẽ là khu vực bán các loại trang phục thổ cẩm truyền thống của đồng bào dân tộc Thái. Những tấm váy thổ cẩm với các đường nét hoa văn đặc sắc luôn được phụ nữ dân tộc Thái ở địa phương ưa chuộng và tìm mua.

Cả năm vất vả với công việc ruộng vườn, nương rẫy, những ngày cuối năm khi công việc thảnh thơi bà Lương Thị Hương ở bản Mò mới dành thời gian để mua sắm dịp Tết cho gia đình và bản thân. Dĩ nhiên món đồ bà chọn mua cho mình đầu tiên là bộ váy truyền thống của dân tộc Thái để mặc trong những ngày Tết cổ truyền. Người bán hàng xởi lởi, thử đi ướm lại cho bà đến khi thật ưng mới tính tiền. Bà Hương phấn khởi chia sẻ: “Ở xã Tam Thanh có mỗi chợ phiên này nên năm nào cũng vậy vào gần Tết tôi lại đến chợ để mua váy truyền thống của dân tộc mình. Vào dịp đầu năm mới, phụ nữ chúng tôi sẽ mặc những bộ váy áo thổ cẩm thật đẹp để giữ văn hóa truyền thống của dân tộc”.

Chợ Tam Thanh là một trong những chợ nằm ở biên giới Việt Nam - Lào, họp vào mỗi sáng chủ nhật hàng tuần. Chợ họp từ lúc mờ sáng và kéo dài cho đến quá trưa. Các mặt hàng trao đổi tại chợ chủ yếu là hàng hóa thiết yếu phục vụ đời sống của Nhân dân quanh vùng. Trong đó, không thể thiếu các sản phẩm mang đặc trưng của vùng biên giới như các loại rau, măng rừng... Sau khi mua sắm hàng hóa xong, bà con sẽ ghé thăm các gian hàng ẩm thực để thưởng thức các món cơm lam, rượu cần, thịt, cá nướng đặc trưng của vùng cao.

Không khí chợ phiên những ngày giáp tết nhộn nhịp và ồn ào nhưng không quá tất bật, gấp gáp. Cuối buổi trưa khi mọi công việc mua sắm đã xong, bà con tìm đến các gian hàng ẩm thực để thong thả thưởng thức các món đặc sản quê hương. Bà Lương Thị Nô, bản Pa chia sẻ: “Hôm nay đến phiên chợ, tôi mang đến một ít rau của nhà trồng để đổi lấy vỏ chay để ăn trầu và ít hành. Mỗi tuần họp chợ tôi sẽ mua một ít để dành chuẩn bị cho Tết. Tranh thủ cho cháu nhỏ đi chợ để mua cho chúng chiến áo quần mới mặc Tết và cho chúng ăn một bữa thật no”.

Vào dịp cuối năm, các phiên chợ vùng cao xứ Thanh luôn sôi động. Đây là nơi giao lưu văn hóa giữa các dân tộc, hội tụ những sinh hoạt văn hóa truyền thống của đồng bào dân tộc thiểu số. Tuy nhiên, chợ ở mỗi địa phương lại có những đặc trưng riêng. Bởi vậy, chợ vùng cao được gắn thêm tên là chợ văn hóa, nơi thể hiện bản sắc văn hóa của các dân tộc. Ngoài ra, trong đề án phát triển du lịch cộng đồng, một số địa phương đã có chủ trương gìn giữ nét truyền thống của phiên chợ, kết nối với các điểm du lịch trên địa bàn, giúp du khách có thêm nhiều lựa chọn để khám phá khi về với vùng đất và con người nơi đây.

Những sản vật từ núi rừng được đồng bào Thái bày bán tại chợ phiên Phố Đòn, xã Pù Luông .

Chợ Phố Đoàn là phiên chợ lâu đời của đồng bào Thái, xã Pù Luông. Theo thông lệ, chợ Phố Đoàn họp mỗi tuần 2 lần vào sáng thứ hai và sáng chủ nhật. Đồng bào các dân tộc sẽ mang các sản vật từ vườn nhà hay thu hái từ rừng xuống để bán, nhiều loại đặc sản được người mua ưa thích, lựa chọn như các loại nấm rừng, ốc, ếch núi, rau rớn, quả vả, quýt hoi hay vịt Cổ Lũng.

Những ngày cận Tết Nguyên đán, lượng người tham gia chợ Phố Đoàn đông gấp đôi, thậm chí gấp 3 so với ngày thường. Bà con tranh thủ mang các sản phẩm thu hái từ vườn nhà đi bán, rồi mua sắm các mặt hàng thực phẩm, đồ gia dụng phục vụ tết. Trong dòng người tấp nập, mua bán tại chợ Phố Đoàn dịp này có rất nhiều người nước ngoài. Đây là những du khách đến từ nhiều nước trên thế giới đến thăm quan và nghỉ dưỡng tại Khu du lịch Pù Luông. Đối với họ việc được trải nghiệm sắc màu văn hóa các dân tộc bản địa thông qua phiên chợ Phố Đoàn là điều thật tuyệt vời. Bà Jean-Pierre Moreau, du khách Pháp chia sẻ: “Lần đầu tiên tôi được trải nghiệm phiên chợ bản địa của người Việt Nam. Có quá nhiều sắc màu văn hóa, các loại mặt hàng cũng độc đáo và lạ lẫm. Phiên chợ rất thú vị, chúng tôi vòng đi vòng lại nhiều lần quanh chợ mà vẫn chưa muốn dời đi. Bản sắc văn hóa của người Việt Nam thực sự đặc sắc”.

Du khách nước ngoài thích thú khi được trải nghiệm chợ phiên Phố Đoàn dịp giáp Tết.

Mỗi phiên chợ ngày xuân vùng cao Thanh Hóa đều có nét đặc sắc riêng, nhưng đều gợi lên cuộc sống thanh bình, no ấm, đoàn kết và là sự hội tụ những nét văn hóa cổ truyền từ bao đời nay của đồng bào các dân tộc. Vì thế, cứ mỗi dịp xuân về, đồng bào lại náo nức “hạ sơn” để được hòa mình trong không khí rộn ràng của những phiên chợ. Xuống chợ ngày xuân còn là nét văn hóa, là bản sắc và là sự giao hòa của đất trời, lòng người khi xuân sang.

Mai Ngọc