Yêu quê hương hơn nhờ những bài học giáo dục địa phương

Cô giáo Nguyễn Thị Thu Hương đứng trước lớp 6A7, điểm trường chính Trường THCS Minh Khai (phường Hạc Thành), bắt đầu tiết học giáo dục địa phương bằng những hình ảnh về một không gian văn hóa của đồng bào miền núi xứ Thanh.

Các em học sinh Trường THCS Minh Khai tìm hiểu Tài liệu Giáo dục địa phương tỉnh Thanh Hóa. Ảnh: Hoàng Đông

Trên màn chiếu, trò diễn Pôồn Pôông hiện lên qua hình ảnh, âm thanh. Những điệu múa, sắc màu văn hóa dân tộc Mường vốn chỉ được biết đến qua sách vở nay trở nên gần gũi hơn với học sinh nơi thành thị. Chủ đề “Bảo tồn, phát huy giá trị di sản trò diễn Pôồn Pôông và lễ hội Kin Chiêng Boọc Mạy” được thực hiện trong 4 tiết học. Đây là hai di sản văn hóa phi vật thể của Thanh Hóa đã được đưa vào danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Qua hệ thống máy chiếu, video clip sinh động và âm thanh minh họa sắc nét, không gian trò diễn như được tái hiện ngay trong lớp học. Em Nguyễn Đức Minh, học sinh lớp 6A7, hào hứng chia sẻ: “Nhờ bài giảng trực quan của cô, chúng em không chỉ dễ dàng tiếp thu kiến thức mà còn cảm thấy rất vui và hiểu hơn về lịch sử, truyền thống văn hóa của quê hương mình”.

Thầy giáo Đỗ Đình Chiến, Phó Hiệu trưởng phụ trách điểm trường chính Trường THCS Minh Khai cho biết: Sau khi sáp nhập, nhà trường có quy mô hơn 3.500 học sinh, phân bổ tại 73 lớp thuộc 1 điểm trường chính (THCS Minh Khai) và 2 phân hiệu (THCS Cù Chính Lan, THCS Đông Hương). Trong đó, nội dung tài liệu Giáo dục địa phương được triển khai đều đặn với thời lượng 1 tiết/tuần ở tất cả các khối lớp. Để bảo đảm chất lượng nội dung, nhà trường ưu tiên tối đa việc phân công giáo viên đúng chuyên môn chính là Ngữ văn, Lịch sử, kết hợp cùng nhóm giáo viên thuộc lĩnh vực khoa học - xã hội để giảng dạy giáo dục địa phương. Các lớp học được trang bị thiết bị công nghệ, tạo điều kiện để giáo viên sử dụng video, hình ảnh 3D, âm thanh minh họa. Một lễ hội ở miền núi, một di tích hay một làng nghề vì thế có thể xuất hiện ngay trước mắt học sinh qua màn hình.

“Bên cạnh việc đẩy mạnh chuyển đổi số và ứng dụng công nghệ thông tin giúp tiết học sinh động, nhà trường còn thường xuyên tổ chức các hoạt động ngoại khóa. Học sinh không chỉ được tham quan di tích lịch sử, danh lam thắng cảnh, làng nghề truyền thống trong tỉnh mà còn được tham gia các sự kiện ý nghĩa như lễ kết nạp đoàn tại các “địa chỉ đỏ” như: Lăng Chủ tịch Hồ Chí Minh, Văn Miếu - Quốc Tử Giám... Những trải nghiệm thực tế này vừa giúp gắn kết tập thể, vừa trực tiếp khơi dậy lòng tự hào và tình yêu quê hương, đất nước cho thế hệ trẻ”, thầy giáo Đỗ Đình Chiến chia sẻ.

Điểm nổi bật trong việc triển khai tài liệu giáo dục địa phương tại Thanh Hóa hiện nay là sự kết hợp linh hoạt giữa lý thuyết và trải nghiệm thực tế. Ở Trường TH&THCS Vân Du 1, xã Vân Du, sau khi sáp nhập thành trường liên cấp, nhà trường đã chủ động đổi mới phương pháp giảng dạy bằng việc đưa nội dung giáo dục địa phương ra khỏi không gian sách vở truyền thống. Các di tích lịch sử, danh lam thắng cảnh và nét đẹp văn hóa xứ Thanh được tái hiện thu nhỏ ngay trong khuôn viên nhà trường. Mô hình trực quan này mang đến không gian trải nghiệm sinh động, giúp học sinh TH&THCS dễ dàng quan sát, tiếp thu kiến thức một cách tự nhiên và lý thú. Nhà trường cũng kết hợp tổ chức cho học sinh tham quan phòng truyền thống. Tại đây, các em được tìm hiểu sâu hơn về lịch sử quê hương, những mốc son hào hùng và các tấm gương anh hùng, liệt sĩ địa phương.

Mô hình tái hiện di tích lịch sử, danh lam thắng cảnh và văn hóa xứ Thanh tại Trường TH&THCS Vân Du 1, xã Vân Du. Ảnh: Ngọc Huấn

Dưới sự chủ động của giáo viên, mỗi lớp học còn xây dựng các góc chủ đề riêng, giúp học sinh chủ động tìm hiểu và thảo luận. Cô giáo Cao Thị Oanh, dạy môn Lịch sử và nội dung giáo dục địa phương chia sẻ: “Thông qua nội dung giáo dục địa phương, học sinh có điều kiện gắn kiến thức trên sách vở với thực tiễn cuộc sống, được tìm hiểu và trải nghiệm ngay trên chính quê hương mình. Điều này không chỉ bồi dưỡng niềm tự hào, ý thức bảo tồn di sản mà còn giúp các em có nhận thức đầy đủ hơn về sự đa dạng, thống nhất trong bức tranh văn hóa chung của tỉnh Thanh Hóa”.

Ông Trịnh Trọng Nam, Trưởng phòng Giáo dục phổ thông, Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Thanh Hóa cho biết: Tỉnh Thanh Hóa hoàn thành công tác biên soạn, phát hành và đưa tài liệu giáo dục địa phương vào giảng dạy tại 100% cơ sở giáo dục phổ thông thuộc cả ba cấp học trên địa bàn. Tài liệu được xây dựng với các nội dung về lịch sử, văn hóa, danh nhân, lễ hội, làng nghề truyền thống, địa lý, kinh tế, định hướng nghề nghiệp, bảo vệ môi trường và biến đổi khí hậu. Qua đánh giá trong năm học 2025-2026, nội dung tài liệu cơ bản đáp ứng yêu cầu của Chương trình Giáo dục phổ thông 2018 và phù hợp với thực tiễn địa phương.

“Sở Giáo dục và Đào tạo Thanh Hóa xác định việc rà soát, bổ sung và chuẩn hóa tài liệu là nhiệm vụ thường xuyên. Trong thời gian tới, ngành giáo dục sẽ tập trung chuẩn hóa hệ thống bản đồ, cập nhật chính xác các thông tin địa danh, đơn vị hành chính mới cùng các chủ trương phát triển địa phương. Đồng thời, căn cứ theo Thông tư 41/2026/TT-BGDĐT, sở sẽ tham mưu thành lập Hội đồng chỉnh sửa tài liệu nhằm bảo đảm tính chính xác, khoa học và phù hợp nhất với sự phát triển của tỉnh Thanh Hóa trong giai đoạn mới”, ông Trịnh Trọng Nam chia sẻ.

Vượt lên những thách thức ban đầu về tài liệu giảng dạy cũng như sự thay đổi địa giới hành chính, sự chủ động đổi mới của đội ngũ giáo viên cùng sự chỉ đạo sát sao từ ngành giáo dục Thanh Hóa sẽ tiếp tục đưa những trang sách địa phương trở thành cầu nối bền chặt, giúp các em học sinh thêm yêu, thêm tự hào và có trách nhiệm hơn với mảnh đất quê hương xứ Thanh.

Ngọc Huấn