Bãi bồi và những mùa thương nhớ

Ven triền đê sông Mã, những bãi bồi màu mỡ năm nào cũng xanh lên bởi bàn tay người quê tôi. Nhưng cũng chính nơi ấy, mỗi mùa mưa lũ lại mang đến những cuộc chạy đua với nước. Trong ký ức của tôi, có bóng dáng bố mẹ, có những mùa ngô và tiếng gọi nhau giữa đêm khuya.

Khu vực bãi bồi mùa nước lũ.

Mùa ngô chạy đua với nước

Làng tôi nằm ven triền đê sông Mã. Phía ngoài con đê là bãi bồi, nơi đất đai tơi xốp, màu mỡ, cứ qua mỗi mùa nước lại được bồi thêm phù sa. Người quê tôi cần mẫn lắm. Có mảnh đất nào có thể trồng được cây ngô, luống rau, là người dân quê tôi chẳng để đất nghỉ. Đất không nghỉ, người cũng chẳng ngừng tay.

Nhưng bãi bồi sông Mã chưa bao giờ là vùng đất dễ dàng.

Năm nào cũng vậy, chỉ cần mưa lớn, nước sông dâng cao, phần đất ngoài đê lại đứng trước nguy cơ bị nhấn chìm. Có năm lũ về nhanh, những luống ngô đang xanh tốt chỉ qua một đêm đã ngả rạp trong dòng nước. Bao ngày chăm bón có khi chỉ còn lại một mùa trắng tay.

Vậy mà năm này qua năm khác, người quê tôi vẫn trồng.

Tuổi thơ tôi gắn với những mùa ngô như thế.

Tôi nhớ những buổi bố mẹ ra bãi. Những luống ngô trải dài, lá chạm vào nhau xào xạc trong gió. Ở đó có mồ hôi của bố mẹ, có những buổi sớm tinh mơ, những trưa nắng gắt và cả những ngày thấp thỏm nhìn trời.

Mùa mưa về cũng là lúc người trồng ngô chẳng thể yên lòng. Chỉ cần nghe tin mưa lớn, mọi người lại ngóng ra sông, nhìn trời, đoán xem nước sẽ lên đến đâu. Nếu ngô đã đến kỳ thu hoạch, phải bẻ thật nhanh. Chậm một chút, nước lên, coi như mất trắng.

Có lần, khoảng hai, ba giờ sáng, nghe tin mưa lớn, cả làng gọi nhau dậy đi bẻ ngô chạy lũ. Trong bóng tối nhập nhoạng, người cầm đèn, người ra bãi trước, người ở nhà chuẩn bị chỗ chứa. Những bàn tay thoăn thoắt bẻ từng bắp ngô, chuyền cho nhau. Chẳng ai nghĩ đến chuyện buồn ngủ nữa. Chỉ sợ mưa xuống nhanh, nước dâng cao, những luống ngô ngoài kia không kịp mang về.

Năm nay cũng vậy. Nghe dự báo có mưa, bố mẹ lại bẻ ngô sớm. Không còn chờ bắp thật già, thật khô. Với người trồng ngoài bãi, giữ được thành quả trong nhà đôi khi quan trọng hơn việc chờ thêm vài ngày.

Vụ ngô vừa được bố mẹ bẻ vội trước khi mưa xuống.

Tôi không nhớ mình đã bao nhiêu lần chứng kiến những mùa ngô chạy đua với mưa lũ. Chỉ nhớ mỗi khi trời chuyển mưa, trong lòng người quê tôi cũng bắt đầu một cuộc chạy đua.

Qua mùa nước, đất lại xanh

Bãi bồi quê tôi không chỉ có ngô.

Nhiều người còn nhận thầu những khoảnh đất ven sông Giằm, một nhánh sông nhỏ gần sông Mã. Đất phù sa màu mỡ nên người ta trồng ngô, trồng rau màu, chăn nuôi trâu bò, gia súc, gia cầm. Cứ sau mỗi mùa nước, phù sa ở lại, người lại ra đồng, lại cuốc đất, gieo hạt, trồng cây.

Nhưng cứ mưa lớn, bão về, nỗi lo lại bắt đầu. Người phải đưa vào trong đê. Trâu bò cũng phải dắt lên. Gà vịt, đồ đạc, những gì có thể di chuyển được đều phải tìm chỗ an toàn. Có những lần nước lên nhanh, xã phải huy động lực lượng xuống hỗ trợ người dân di dời, giảm bớt thiệt hại.

Trận mưa hồi giữa tháng 9 vừa qua cũng vậy. Mưa rả rích cả tuần, đàn trâu bò nhốt trong chuồng lâu ngày đến bứt rứt. Chỉ cần trời ngớt mưa, bà con lại tranh thủ đưa chúng ra ngoài cho ăn cỏ, chạy nhảy, như để chúng được thoát khỏi những ngày tù túng.

Người dân tìm chỗ an toàn để tranh thủ thả trâu bò sau những ngày mưa.

Những chuyện ấy ở quê tôi có lẽ chẳng có gì đặc biệt. Người ta đã quen với bãi bồi, quen với con nước, quen với những mùa gieo trồng rồi thấp thỏm chờ mưa. Và với tôi, tất cả luôn là nỗi nhớ thương.

Tôi nhớ bãi đất ven sông mỗi mùa ngô xanh. Nhớ dáng bố mẹ ngoài đồng, tiếng gọi nhau giữa đêm khuya, những bàn tay lấm đất vội vã bẻ từng bắp ngô trước khi nước về. Nhớ cả những đàn trâu bò được dắt chạy lũ và những ngày cả làng cùng nhau chống chọi với mưa dầm, nước lớn.

Có lẽ người quê tôi đã học được cách sống cùng dòng sông. Biết khi nào gieo hạt, khi nào thu hoạch, khi nào phải đưa người và vật nuôi chạy lũ. Và cũng biết rằng sau mỗi lần nước rút, đất lại được phù sa bồi đắp, rồi một mùa mới lại bắt đầu.

Bãi bồi sông Mã vẫn ở đó, khi xanh ngô, khi xanh rau, khi lặng im sau một mùa nước. Còn những mùa thương nhớ thì ở lại trong tôi, như phù sa ở lại với đất quê mình.

Thúy Lượng