Bản hùng ca còn mãi (Bài 3): Chiến thắng của sức mạnh lòng dân

Từ một cuộc khởi nghĩa ở miền rừng núi xứ Thanh, khởi nghĩa Lam Sơn đã phát triển, mở rộng để trở thành trung tâm của phong trào đấu tranh đánh đuổi giặc Minh xâm lược trong phạm vi cả nước, đi đến thắng lợi cuối cùng là giải phóng dân tộc. Dưới sự lãnh đạo của Bình Định vương Lê Lợi, khởi nghĩa Lam Sơn là chiến thắng của sức mạnh lòng dân.

Khu di tích lịch sử Lam Kinh trên đất Lam Sơn là không gian lịch sử, văn hóa gắn với một vương triều thịnh trị và kéo dài trong lịch sử dân tộc

Dưới sự lãnh đạo của Lê Lợi đã tập hợp được những người yêu nước thuộc mọi tầng lớp xã hội. Cuộc khởi nghĩa Lam Sơn đã khắc phục được những nhược điểm và sai lầm của những cuộc khởi nghĩa trước đây để đưa sự nghiệp giải phóng dân tộc đi đến thắng lợi... Tính chất yêu nước và chính nghĩa, sự tham gia, ủng hộ của toàn dân, đó là sức mạnh tinh thần và vật chất của cuộc khởi nghĩa, cũng là nguồn gốc sâu sa của mọi thắng lợi của cuộc khởi nghĩa.

Ngay từ trong lực lượng chủ chốt của bộ tham mưu và tướng lĩnh khởi nghĩa Lam Sơn, đã có sự góp mặt của mọi giai tầng xã hội. Từ hào trưởng như thủ lĩnh Lê Lợi; sĩ phu yêu nước như Nguyễn Trãi; thương nhân như Nguyễn Xí; nông dân như Nguyễn Chích; đến các nhà quý tộc như Trần Nguyên Hãn... và cả những người dân không tên như bà Hàng dầu.

Xuyên suốt khởi nghĩa Lam Sơn từ những ngày đầu, đi qua những năm tháng gian khó “nếm mật nằm gai” và đến thắng lợi cuối cùng luôn là tư tưởng “nhân nghĩa, yên dân”. Tư tưởng ấy được khẳng định trong Bình Ngô đại cáo: “Việc nhân nghĩa cốt ở yên dân/ Quân điếu phạt trước lo trừ bạo... Lấy đại nghĩa mà thắng hung tàn/ Lấy chí nhân mà thay cường bạo”.

Nung nấu ý chí khởi nghĩa đánh đuổi giặc ngoại xâm, giành lại độc lập dân tộc, phụ đạo Khả Lam Lê Lợi đã dành tất cả gia sản tổ tiên để “chiêu hiền đãi sĩ”, sắm sửa vũ khí, lương thảo cho khởi nghĩa. Nhưng nếu chỉ dựa vào sản nghiệp họ Lê ở đất Lam Sơn, e rằng thật khó “đi đường dài”. Sử liệu cho biết, trong thời gian đầu chuẩn bị và diễn ra khởi nghĩa, Nhân dân các dân tộc ở miền rừng núi xứ Thanh đã đóng góp tiền bạc, ủng hộ nghĩa quân. Và trong suốt thời gian dài 10 năm kháng chiến, nghĩa quân Lam Sơn đã hoạt động dựa vào sự ủng hộ của người dân khắp các địa phương.

Du khách dâng hương tưởng nhớ vua Lê Thái Tổ trong Chính điện Lam Kinh

Bởi luôn coi trọng Nhân dân và cả “dựa vào Nhân dân” để chiến đấu, nên vì thế mà Bình Định vương Lê Lợi và cuộc khởi nghĩa Lam Sơn được lòng dân ủng hộ.

Theo ghi chép trong Đại Việt sử ký toàn thư: “Năm Ất Tỵ (1425), mùa xuân, tháng Giêng, vua đem quân đến hương Đa Lôi huyện Thổ Du, trấn Nghệ An, người già trẻ tranh nhau đem trâu, rượu đến đón và khao quân... Tri phủ châu Ngọc Ma là Cầm Quý đem hơn 8.000 quân và hơn 10 con voi đến theo giúp vua. Vua hạ lệnh cho các tướng rằng: “Dân khổ về ngược chính của giặc đã lâu rồi, phàm quân đi đến châu huyện nào, không được xâm phạm một tí gì, không phải trâu thóc của ngụy quan, dù đói quẫn cũng không được lấy bậy”. Mọi người đều theo lệnh. Bấy giờ quân sĩ ba ngày không được ăn mà không dám xâm phạm của dân. Dân thấy phép đã lập, lệnh thi hành, đem hết trâu thóc của người Minh cấp cho quân sĩ. Bấy giờ mới chia quân đi lấy đất các châu huyện, đi đến đâu người ta nghe tiếng là quy phục, cùng hợp sức để vây thành Nghệ An... Kỷ luật quân đã nghiêm chỉnh, khí thế của quân càng hăng. Thưởng phạt đúng mức, nên tiến đánh cố sức. Nhân dân trong cõi dắt díu nhau đến như đi chợ. Vua vỗ về phủ dụ, mọi người đều vui vẻ”.

Và theo các nghiên cứu lịch sử, một trong những điểm nổi bật của khởi nghĩa Lam Sơn chính là quy tụ sức mạnh lòng dân. Xuất phát từ một cuộc khởi nghĩa không lớn, khởi nghĩa Lam Sơn đã từng bước trở thành trung tâm, quy tụ sức mạnh của các cuộc khởi nghĩa địa phương khác.

Một minh chứng, tại Thanh Hóa, tướng quân Nguyễn Chích với căn cứ chiến đấu Hoàng Nghiêu, khi khởi nghĩa Lam Sơn diễn ra, ông đã đem toàn bộ binh lực về cùng chiến đấu dưới trướng Lê Lợi.

Các hoạt động trong khuôn khổ Lễ hội Lam Kinh là dịp để hậu thế tri ân, tưởng nhớ công đức Anh hùng giải phóng dân tộc Lê Lợi và các tướng sĩ đã ngã xuống

Theo sách Khởi nghĩa Lam Sơn 1418-1427, khi nghĩa quân Lam Sơn tiến vào đất Nghệ An, những lực lượng đang hoạt động chống Minh ở vùng này như Phan Liêu, Lộ Văn Luật ở châu Ngọc Ma, Nguyễn Vĩnh Lộc ở Diễn Châu, Nguyễn Diên ở châu Nam Tĩnh đều gia nhập hàng ngũ nghĩa quân. Về sau, khi nghĩa quân Lam Sơn tiến ra Bắc, trong những trận đánh lớn mang tính quyết định, luôn có sự tham gia của lực lượng chiến đấu tại địa phương,

Nguyễn Trãi, một trong những khai quốc công thần có dấu ấn quan trọng trong khởi nghĩa Lam Sơn, khi nói đến vai trò của Nhân dân, đã đúc rút ngắn gọn mà sâu sắc: “Phúc chu thủy tín dân do thủy” (đại ý: có lật thuyền mới biết sức dân như nước). Lật thuyền là dân, đẩy thuyền vượt sóng dữ cũng là dân.

Bình Định vương Lê Lợi với tâm, tầm và khát vọng lớn lao, đã lãnh đạo nghĩa quân Lam Sơn, tập hợp sức mạnh toàn dân, thực hiện cuộc chiến tranh Nhân dân rộng rãi và chính nghĩa.

“Việc đánh giặc Minh là thuận lòng người và hợp lẽ công bằng” (sách Việt Nam sử lược). Từ một cuộc chiến vì chính nghĩa, “dấy quân đánh giặc không phải vì tham phú quý mà vì muốn cho ngàn đời sau biết rằng ta không chịu thần phục quân giặc tàn ngược”, khởi nghĩa Lam Sơn giành chiến thắng đã trở thành mốc son chói lọi trong lịch sử đấu tranh chống ngoại xâm của dân tộc ta.

Đánh giá về ý nghĩa, tầm vóc của khởi nghĩa Lam Sơn, GS Phan Huy Lê và Phan Đại Doãn trong sách Khởi nghĩa Lam Sơn 1418-1427, đã viết: “Những cuộc chiến tranh giải phóng tiến hành trong điều kiện nền độc lập của đất nước đã bị thủ tiêu, chính quyền và quân đội đều ở trong tay của bọn cướp nước và bán nước. Những cuộc chiến tranh này phải đi từ không đến có, từ yếu đến mạnh, phải bắt đầu từ hai bàn tay trắng mà dựng nên sự nghiệp. Khởi nghĩa Lam Sơn là một ttrong những cuộc chiến tranh tiêu biểu”.

608 năm khởi nghĩa Lam Sơn, kỷ niệm 593 năm ngày mất của Anh hùng giải phóng dân tộc Lê Lợi, trong niềm vui lễ hội, mỗi người không quên niềm tri ân sâu sắc với những đóng góp, cống hiến của tiền nhân, những thế hệ ông cha đã ngã xuống để bản hùng ca bất tử được viết nên.

(Bài viết có tham khảo, sử dụng nội dung trong sách: Đại Việt sử ký toàn thư; Việt Nam sử lược; Khởi nghĩa Lam Sơn 1418-1427)

Khánh Lộc