Bước chuyển mới cho y tế cơ sở (Bài 1): Từ Nghị quyết số 72 - Đặt sức khỏe Nhân dân vào vị trí trung tâm

Đặt sức khỏe Nhân dân vào vị trí trung tâm của mọi quyết sách - đó không chỉ là tuyên ngôn, mà là bước ngoặt thực sự trong tư duy phát triển y tế Việt Nam được Nghị quyết số 72 khẳng định một cách rõ ràng và nhất quán. Từ bản làng vùng cao đến làng chài ven biển, những con người đang gánh trên vai sứ mệnh chăm sóc sức khỏe cộng đồng đang đặt vào nghị quyết này một niềm tin lớn và nhiều kỳ vọng.

Bác sĩ chuyên khoa I Vũ Xuân Thắng, Trạm trưởng Trạm Y tế Luận Thành, xã Luận Thành khám bệnh cho người dân.

Những tiếng lòng từ cơ sở

Trước kỳ nghỉ 30/4 và 1/5, bà Cầm Thị Dưa, 86 tuổi, người dân tộc Thái ở thôn Tiến Hưng 1 (xã Luận Thành), tranh thủ đến Trạm Y tế Luận Thành gặp bác sĩ chuyên khoa I Trạm trưởng Vũ Xuân Thắng để kiểm tra sức khỏe và lấy thuốc điều trị cao huyết áp. Được thăm khám chu đáo, được dặn dò tỉ mỉ từng liều thuốc, từng giờ uống, bà không giấu nổi niềm vui khi nghe tin trạm sắp được tăng cường trang thiết bị và nhân lực. "Tôi già rồi, đi xa khám bệnh tốn kém lắm, làm khổ con cháu. Nếu trạm xã được nâng cấp, có nhiều máy móc hiện đại hơn, nhiều loại thuốc hơn thì bà con chúng tôi vừa tiết kiệm chi phí, vừa đỡ vất vả", bà Dưa nói, giọng đầy tin tưởng.

Bác sĩ Vũ Xuân Thắng cũng đặt nhiều kỳ vọng vào Nghị quyết số 72 khi đi vào thực tiễn. Theo ông, khi trạm được tăng cường nhân lực và đầu tư đúng mức, phương châm “gần dân hơn” sẽ không còn là khẩu hiệu. Người dân sẽ được tiếp cận ngay tại địa phương các dịch vụ phòng bệnh, khám, chữa bệnh, quản lý sức khỏe cộng đồng, chăm sóc bà mẹ và trẻ em, chăm sóc người cao tuổi, người khuyết tật... Tất cả hướng tới mục tiêu mà Nghị quyết số 72 đặt ra: “Người dân là chủ thể trung tâm, được tiếp cận công bằng với dịch vụ y tế; đặc biệt ưu tiên trẻ em, người nghèo, đối tượng chính sách xã hội, bình đẳng giới”.

Cách Luận Thành hàng trăm cây số, xã vùng cao Mường Lý với 15 bản, hơn 5.700 nhân khẩu chủ yếu là người Mông và Thái, câu chuyện còn nhiều nỗi lo hơn. Y sĩ đa khoa Ngân Văn Long, Trạm trưởng Trạm Y tế xã Mường Lý cho biết, trạm hiện chỉ có 6 cán bộ, chưa có bác sĩ đa khoa. Dù vậy, trong 5 năm từ 2020 đến 2025, nhân viên tại đây vẫn khám và điều trị ngoại trú cho hơn 6.250 bệnh nhân. Điều trăn trở nhất là hơn 34,6% trẻ em bị suy dinh dưỡng về chiều cao, trên 25,3% trẻ dưới 5 tuổi suy dinh dưỡng về cân nặng, và hơn 10% trẻ dưới 1 tuổi chưa được tiêm chủng đầy đủ... “Chúng tôi rất mong Nghị quyết số 72 sẽ mang đến động lực mới để đồng bào vùng cao được chăm sóc sức khỏe tốt hơn, cả về thể chất lẫn tinh thần”, ông Long nói.

Ở vùng ven biển Vạn Lộc, bà Nguyễn Thị Tươi, y sĩ đa khoa tại Trạm Y tế Ngư Lộc đang cảm nhận “một làn gió mới” sau hơn 39 năm gắn bó với nghề. Ngày đầu vào nghề, bà làm công tác sản nhi và từng chứng kiến nhiều trường hợp đau lòng vì thiếu thuốc, thiếu vật tư. Nay, xã Vạn Lộc được thành lập trên cơ sở sáp nhập từ 5 xã (Hải Lộc, Minh Lộc, Ngư Lộc, Hưng Lộc, Đa Lộc của huyện Hậu Lộc cũ) với hơn 70.000 dân, sẽ có trạm y tế với 42 cán bộ, trong đó có 6 bác sĩ, 19 y sĩ đa khoa, 10 điều dưỡng... “Tôi kỳ vọng nhất là tuổi thọ trung bình của người dân sẽ được nâng lên, số năm sống khỏe sẽ dài lâu hơn”, bà Tươi xúc động chia sẻ.

Tư duy mới - nền tảng cho một hệ thống y tế bền vững

Nhìn từ góc độ khoa học và quản lý, tiến sĩ, bác sĩ Cầm Bá Thức, Phó Giám đốc Phân hiệu Trường Đại học Y Hà Nội tại Thanh Hóa, phân tích: Hệ thống y tế hiện đại vận hành theo ba mô hình bổ trợ gồm: chăm sóc sức khỏe chủ động (phòng ngừa, tầm soát sớm, thay đổi lối sống); chăm sóc sức khỏe liên tục (phối hợp không gián đoạn giữa các cấp điều trị); và chăm sóc sức khỏe lâu dài (hỗ trợ người mắc bệnh mãn tính, người khuyết tật, người cao tuổi). Kết hợp cả ba mô hình, Nghị quyết số 72 đã định hướng một chiến lược y tế toàn diện, lấy con người làm trung tâm và lấy hiệu quả lâu dài làm thước đo.

Năm trụ cột Nghị quyết số 72 đặt ra thể hiện tư duy đổi mới đó là nâng cao năng lực y tế cơ sở và y tế dự phòng, chuyển trọng tâm từ “điều trị bệnh” sang “chăm sóc sức khỏe toàn dân” ngay từ cơ sở; phát triển kỹ thuật chuyên sâu và y tế thông minh; cải cách quản lý và hiện đại hóa quản trị hệ thống; phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao; và phát triển công nghiệp dược, thiết bị y tế trong nước. Đây không phải những mục tiêu xa vời mà là lộ trình cụ thể, có địa chỉ, có nguồn lực và có trách nhiệm.

Nghị quyết số 72 cũng đặt ra những mục tiêu cụ thể như: Đến năm 2030, chiều cao trung bình của trẻ em và thanh, thiếu niên tăng thêm 1,5cm; từ năm 2026, người dân được khám định kỳ hoặc sàng lọc miễn phí ít nhất một lần mỗi năm; 100% trạm y tế cấp xã được đầu tư đồng bộ về cơ sở vật chất, thiết bị và nhân lực; đến năm 2027, mỗi trạm có ít nhất 4 – 5 bác sĩ... Tầm nhìn đến năm 2045, tuổi thọ trung bình đạt 80 tuổi, trong đó có tới 71 năm sống khỏe mạnh...

Để hiện thực hóa, Nghị quyết số 72 xác định rõ các giải pháp trọng tâm đó là, tăng ngân sách đầu tư cho tuyến cơ sở; chủ động phòng bệnh, nâng cao năng lực giám sát và ứng phó dịch bệnh mới nổi; xây dựng các trung tâm y tế chuyên sâu ngang tầm khu vực và quốc tế, đẩy mạnh ứng dụng trí tuệ nhân tạo và dữ liệu lớn trong quản lý bệnh viện. Tự chủ bệnh viện phải đi đôi với trách nhiệm giải trình và minh bạch giá dịch vụ - lấy sự hài lòng của người bệnh làm thước đo. Và trên hết, cần cải thiện chính sách tiền lương, môi trường làm việc cho cán bộ y tế ở vùng khó khăn. Bởi, dù chiến lược có hay đến đâu, nếu thiếu người tâm huyết ở lại với nghề, tất cả vẫn chỉ là những trang giấy.

Bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe cho Nhân dân không chỉ là điều mong mỏi của riêng bà Dưa, bác sĩ Thắng, y sĩ Long hay bà Tươi. Đó là nhiệm vụ chính trị hàng đầu, là trách nhiệm của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội. Như tinh thần Nghị quyết số 72 đã nêu: Người dân được tiếp cận đầy đủ, công bằng các dịch vụ y tế; được đề cao ý thức phòng bệnh và lối sống lành mạnh; được xây dựng văn hóa sức khỏe trong cộng đồng. Sức khỏe, vì thế, không chỉ là hạnh phúc cá nhân mà là nền tảng của sự thịnh vượng quốc gia.

Nghị quyết số 72 là lời giải cho bài toán cân bằng giữa công bằng trong tiếp cận y tế và hiệu quả trong vận hành hệ thống - một chiến lược xây dựng an sinh xã hội lâu bền từ gốc rễ. Từ các bản làng Mường Lý đến vùng biển Vạn Lộc, những con người đang từng ngày gánh vác sứ mệnh chăm sóc sức khỏe cộng đồng đang chờ nghị quyết đi vào từng trạm y tế, từng bộ thuốc, từng nhịp thở bình an của người dân.

Bài và ảnh: Bá Phượng